# Πίνακες και γραφήματα

> Μαζεύω δεδομένα της τάξης και τα κάνω ραβδόγραμμα.

Πληροφορική, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/informatics/tables-and-charts

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις σε ένα λογιστικό φύλλο τις γραμμές, τις στήλες και τα κελιά.
- Να βρίσκεις και να γράφεις τη διεύθυνση ενός κελιού, π.χ. B3.
- Να περνάς δεδομένα της τάξης σε πίνακα, με ονόματα σε μία στήλη και αριθμούς σε άλλη.
- Να φτιάχνεις ραβδόγραμμα από επιλεγμένα κελιά και να εξηγείς ότι αλλάζει μόνο του όταν αλλάζουν οι αριθμοί.

## Ένα τετράδιο με κουτάκια

Η τάξη ψήφισε ποιο φρούτο θα φέρει για το κολατσιό της Παρασκευής. Στον πίνακα
γράφτηκαν ραβδώσεις. Τώρα θέλετε να τα περάσετε στον υπολογιστή και να φτιάξετε
ένα ωραίο γράφημα για την πόρτα της τάξης.

Γι' αυτή τη δουλειά υπάρχει ένα ειδικό πρόγραμμα: το **λογιστικό φύλλο**
(στα αγγλικά *spreadsheet*). Τέτοια προγράμματα είναι, για παράδειγμα, το
LibreOffice Calc ή το Excel. Όλα δουλεύουν με τον ίδιο τρόπο.

Όταν το ανοίξεις, βλέπεις ένα μεγάλο πλέγμα, σαν τετράδιο με κουτάκια:

- Οι **στήλες** πάνε από πάνω προς τα κάτω και έχουν **γράμματα**: A, B, C, D…
  (λατινικά γράμματα, ακόμα και όταν το πρόγραμμα είναι στα ελληνικά).
- Οι **γραμμές** πάνε από αριστερά προς τα δεξιά και έχουν **αριθμούς**: 1, 2,
  3, 4…
- Κάθε κουτάκι λέγεται **κελί**. Εκεί γράφεις μία λέξη ή έναν αριθμό.

## Κάθε κελί έχει διεύθυνση

Πώς λες σε κάποιον «γράψε το 7 σε εκείνο το κουτάκι»; Του δίνεις τη
**διεύθυνση** του κελιού: πρώτα το **γράμμα της στήλης** και μετά τον
**αριθμό της γραμμής**.

Να ο πίνακας με τις ψήφους, όπως φαίνεται στο λογιστικό φύλλο:

|       | A         | B     |
| ----- | --------- | ----- |
| **1** | Φρούτο    | Ψήφοι |
| **2** | Μήλο      | 7     |
| **3** | Μπανάνα   | 5     |
| **4** | Πορτοκάλι | 9     |
| **5** | Αχλάδι    | 3     |

Η λέξη «Μπανάνα» είναι στη στήλη A, γραμμή 3. Η διεύθυνσή της είναι **A3**. Ο
αριθμός 9 είναι στη στήλη B, γραμμή 4: διεύθυνση **B4**.

> **Κλειδί**
>
> Ένα λογιστικό φύλλο είναι ένα πλέγμα από **κελιά**. Κάθε κελί έχει
> **διεύθυνση**: το γράμμα της στήλης και μετά τον αριθμό της γραμμής, π.χ. **B4**.
>
> Βάζεις τα **ονόματα** σε μία στήλη και τους **αριθμούς** στη διπλανή. Από
> αυτές τις δύο στήλες το πρόγραμμα φτιάχνει μόνο του γράφημα.

Είναι σαν τη ναυμαχία: για να βρεις ένα τετράγωνο λες γράμμα και αριθμό. Εδώ
η σειρά είναι πάντα **γράμμα πρώτα**.

## Από τον πίνακα στο γράφημα

Όταν τα δεδομένα είναι στη θέση τους, το γράφημα φτιάχνεται σε τρία βήματα:

1. **Επιλέγεις** τα κελιά: πατάς στο A1 και σέρνεις ως το B5. Τα κελιά
   χρωματίζονται.
2. Από το μενού **Εισαγωγή** διαλέγεις **Γράφημα** (σε κάποια προγράμματα
   λέγεται **Διάγραμμα**).
3. Διαλέγεις τι είδους γράφημα θέλεις: εδώ **ραβδόγραμμα** (στα προγράμματα
   μπορεί να λέγεται «στήλες»). Του δίνεις έναν τίτλο, π.χ. «Το φρούτο της
   Παρασκευής».

Το πρόγραμμα βάζει τα ονόματα από τη στήλη A κάτω από τις ράβδους και φτιάχνει
κάθε ράβδο όσο ψηλή λέει ο αριθμός της στήλης B.

> **Πρόσεχε**
>
> Σε ένα κελί με αριθμό γράφεις **μόνο τον αριθμό**. Αν γράψεις «7 ψήφοι», το
> πρόγραμμα το διαβάζει σαν λέξη και όχι σαν αριθμό, και η ράβδος δεν θα
> σχεδιαστεί σωστά.
>
> Το τι μετράς το λες μία φορά, στην επικεφαλίδα της στήλης: «Ψήφοι».

## Ο αριθμός αλλάζει, το γράφημα ακολουθεί

Εδώ είναι το μεγάλο πλεονέκτημα του υπολογιστή. Αν στο χαρτί κάνεις λάθος σε
έναν αριθμό, ξαναζωγραφίζεις όλο το γράφημα. Στο λογιστικό φύλλο **αλλάζεις
μόνο τον αριθμό στο κελί**, και η ράβδος ψηλώνει ή κονταίνει **μόνη της**.

Το ίδιο κάνει και το πρόγραμμα όταν του ζητήσεις ένα άθροισμα: αν αλλάξει ένας
αριθμός, αλλάζει και το σύνολο, χωρίς να ξαναμετρήσεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το φρούτο της Παρασκευής*

Το σύνολο έγινε 26, γιατί ψήφισαν δύο παιδιά ακόμα. Το πορτοκάλι κερδίζει
ακόμα, αλλά η διαφορά από το τελευταίο μίκρυνε.

> **Θυμήσου**
>
> Στο λογιστικό φύλλο το γράφημα είναι **δεμένο** με τα κελιά. Διορθώνεις τον
> πίνακα, και το γράφημα διορθώνεται μαζί.

## Καλές συνήθειες

| Κάνε                               | Γιατί                                     |
| ---------------------------------- | ----------------------------------------- |
| γράψε επικεφαλίδα σε κάθε στήλη    | για να ξέρεις τι είναι κάθε αριθμός       |
| ένα όνομα σε κάθε γραμμή           | κάθε γραμμή γίνεται μία ράβδος            |
| μην αφήνεις κενές γραμμές στη μέση | το γράφημα θα βγάλει κενή ράβδο           |
| δώσε τίτλο στο γράφημα             | όποιος το δει, να καταλαβαίνει τι δείχνει |

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Στον πίνακα με τα φρούτα, τι γράφει στο κελί A5 και τι στο B2; Και σε ποιο κελί είναι ο αριθμός 5;

1. **A5:** στήλη A, γραμμή 5. Η στήλη A έχει τα ονόματα. Στη γραμμή 5 είναι το
   «Αχλάδι».
2. **B2:** στήλη B, γραμμή 2. Η στήλη B έχει τις ψήφους. Στη γραμμή 2, δίπλα στο
   Μήλο, είναι το **7**.
3. Ο αριθμός 5 είναι στη στήλη B (αριθμοί), στη γραμμή της Μπανάνας, που είναι η
   3\. Η διεύθυνση είναι **B3**.
4. Πάντα γράμμα πρώτα, αριθμός μετά: B3 και όχι 3B.

### Παράδειγμα 2: Ο Νίκος έφτιαξε γράφημα με τα αγαπημένα ζώα της τάξης, αλλά η ράβδος για τη «Γάτα» δεν φαίνεται καθόλου. Στο κελί B3 έχει γράψει «8 παιδιά». Τι φταίει;

1. Κοιτάμε το κελί της γάτας: γράφει «8 παιδιά», δηλαδή αριθμό **και** λέξη μαζί.
2. Το πρόγραμμα βλέπει μέσα λέξη και διαβάζει όλο το κελί σαν **κείμενο**. Ένα
   κείμενο δεν έχει ύψος, οπότε η ράβδος δεν σχεδιάζεται.
3. Ο Νίκος σβήνει τη λέξη και αφήνει μόνο **8** στο B3.
4. Η ράβδος της γάτας εμφανίζεται μόνη της, χωρίς να ξαναφτιάξει το γράφημα. Τη
   λέξη «παιδιά» μπορεί να τη βάλει στην επικεφαλίδα: «Πόσα παιδιά».

## Ερωτήσεις

1. Πώς λέγεται κάθε κουτάκι σε ένα λογιστικό φύλλο;
   - Κελί
   - Στήλη
   - Γράφημα
   - Pixel
2. Σε ένα λογιστικό φύλλο, τι έχουν οι στήλες για να τις ξεχωρίζεις;
   - Γράμματα: A, B, C…
   - Αριθμούς: 1, 2, 3…
   - Χρώματα
   - Τίποτα, είναι όλες ίδιες
3. Ένα κελί είναι στη στήλη C και στη γραμμή 7. Ποια είναι η διεύθυνσή του;
   - C7
   - 7C
   - C + 7
   - 37
4. Στον πίνακα της ενότητας, η στήλη A έχει φρούτα και η B ψήφους. Στη γραμμή 4 είναι το Πορτοκάλι με 9 ψήφους. Τι γράφει το κελί A4;
   - Πορτοκάλι
   - 9
   - Ψήφοι
   - Φρούτο
5. Σε ένα κελί που θα γίνει ράβδος στο γράφημα, τι είναι σωστό να γράψεις;
   - 12
   - 12 παιδιά
   - δώδεκα
   - ||||| ||||| ||
6. Τι κάνεις πρώτα για να φτιάξεις γράφημα από έναν πίνακα;
   - Επιλέγεις τα κελιά με τα ονόματα και τους αριθμούς
   - Ζωγραφίζεις μόνος σου τις ράβδους, μία μία, με το ποντίκι
   - Σβήνεις τις επικεφαλίδες
   - Τυπώνεις τον πίνακα
7. Έφτιαξες ραβδόγραμμα και μετά αλλάζεις έναν αριθμό στον πίνακα από 4 σε 6. Τι γίνεται με το γράφημα;
   - Η ράβδος ψηλώνει μόνη της
   - Τίποτα, πρέπει να φτιάξω νέο γράφημα
   - Το γράφημα σβήνεται
   - Όλες οι ράβδοι γίνονται 6
8. Ποιο από αυτά είναι σωστό για τις γραμμές ενός λογιστικού φύλλου;
   - Πάνε από αριστερά προς τα δεξιά και έχουν αριθμούς
   - Πάνε από πάνω προς τα κάτω και έχουν κεφαλαία γράμματα
   - Υπάρχουν μόνο δέκα γραμμές
   - Κάθε γραμμή είναι ένα γράφημα
9. Η Άννα άφησε μια κενή γραμμή στη μέση του πίνακα και μετά έφτιαξε γράφημα. Τι θα δει;
   - Ένα κενό σημείο χωρίς ράβδο ανάμεσα στις άλλες
   - Το πρόγραμμα θα γεμίσει μόνο του την κενή γραμμή
   - Δεν θα γίνει κανένα γράφημα
   - Μια πολύ ψηλή ράβδο
10. Ποιο είναι το μεγάλο κέρδος όταν φτιάχνεις το γράφημα στο λογιστικό φύλλο αντί στο χαρτί;
   - Αν αλλάξει ένας αριθμός, το γράφημα αλλάζει μόνο του
   - Τα δεδομένα γίνονται πιο σωστά
   - Δεν χρειάζεται πια να μετρήσεις εσύ μία μία τις ψήφους
   - Δεν χρειάζεται τίτλος

## Ασκήσεις

1. Ένα κελί είναι στη στήλη D και στη γραμμή 2. Γράψε τη διεύθυνσή του.
2. Στον πίνακα της ενότητας (A: φρούτα, B: ψήφοι), τι γράφει το κελί B5;
3. Ένας πίνακας έχει επικεφαλίδες στη γραμμή 1 και έξι ζώα από κάτω, στη στήλη A. Σε ποιο κελί είναι το τελευταίο ζώο;
4. Οι ψήφοι ήταν 7, 5, 9 και 3. Διορθώνεις το 5 σε 8. Ποιο είναι τώρα το σύνολο, και ποιο φρούτο κερδίζει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/informatics/tables-and-charts
