# Ρομπότ και αισθητήρες

> Μηχανές που «βλέπουν» και «ακούνε» γύρω μας, και πώς αποφασίζουν.

Πληροφορική, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/informatics/robots-sensors

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι ένας αισθητήρας και να τον συγκρίνεις με τις αισθήσεις μας.
- Να αναγνωρίζεις αισθητήρες φωτός, απόστασης, αφής, θερμοκρασίας και ήχου σε μηχανές γύρω μας.
- Να περιγράφεις τα τρία μέρη ενός ρομπότ: αισθητήρας, πρόγραμμα που αποφασίζει, κινητήρας που κάνει.
- Να διαλέγεις ποιος αισθητήρας χρειάζεται για μια δουλειά.

## Μηχανές που «καταλαβαίνουν»

Πλησιάζεις την είσοδο του σούπερ μάρκετ και η πόρτα ανοίγει μόνη της. Νυχτώνει
και τα φώτα του δρόμου ανάβουν, χωρίς να πατήσει κανείς διακόπτη. Η ρομποτική
σκούπα χτυπάει στο πόδι της καρέκλας, κάνει πίσω και αλλάζει δρόμο.

Πώς «ξέρουν» αυτές οι μηχανές τι γίνεται γύρω τους; Έχουν **αισθητήρες**.

Ένας **αισθητήρας** είναι ένα μικρό εξάρτημα που **μετράει** κάτι από τον
κόσμο γύρω του: πόσο φως έχει, πόσο μακριά είναι ένα εμπόδιο, πόση ζέστη
κάνει. Και δίνει αυτή τη μέτρηση στον υπολογιστή της μηχανής, συνήθως ως
**αριθμό**.

## Σαν τις αισθήσεις μας

Εμείς έχουμε μάτια, αυτιά, δέρμα. Οι μηχανές έχουν αισθητήρες που κάνουν
παρόμοια δουλειά:

| Αισθητήρας       | Τι μετράει                         | Σαν ποια αίσθηση     | Πού τον βρίσκεις                                                       |
| ---------------- | ---------------------------------- | -------------------- | ---------------------------------------------------------------------- |
| **φωτός**        | πόσο φως έχει                      | όραση (φως-σκοτάδι)  | φώτα δρόμου, οθόνη κινητού που χαμηλώνει                               |
| **απόστασης**    | πόσο μακριά είναι κάτι             | όραση (κοντά-μακριά) | αισθητήρας στάθμευσης, αυτόματη πόρτα (συχνά με αισθητήρα **κίνησης**) |
| **αφής**         | αν κάτι τον πατάει ή τον ακουμπάει | αφή                  | προφυλακτήρας ρομποτικής σκούπας, κουμπιά                              |
| **θερμοκρασίας** | πόση ζέστη ή κρύο κάνει            | αφή (ζεστό-κρύο)     | κλιματιστικό, θερμοσίφωνας, ψυγείο                                     |
| **ήχου**         | πόσο δυνατός είναι ο ήχος          | ακοή                 | λάμπα που ανάβει με παλαμάκια, μικρόφωνο                               |

Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά. Ο αισθητήρας δεν **νιώθει** τίποτα. Ο
αισθητήρας φωτός δεν «βλέπει» ότι νύχτωσε. Μετράει έναν αριθμό, π.χ. «φως: 12»,
και αυτό είναι όλο.

## Αισθάνομαι, αποφασίζω, κάνω

Τι κάνει τη μηχανή να αντιδράσει; Ένα **ρομπότ** έχει τρία μέρη που δουλεύουν
μαζί, το ένα μετά το άλλο:

1. **Αισθητήρας:** μετράει κάτι. («Το εμπόδιο είναι 5 εκατοστά μπροστά.»)
2. **Πρόγραμμα:** ο υπολογιστής του ρομπότ διαβάζει τη μέτρηση και αποφασίζει
   τι να κάνει, με κανόνες που έγραψε **ένας άνθρωπος**. («Όταν κάτι είναι
   πολύ κοντά, σταμάτα και γύρνα.»)
3. **Κινητήρας** (ή λάμπα, ή ηχείο): κάνει αυτό που αποφασίστηκε. Οι ρόδες
   σταματούν και η σκούπα στρίβει.

Και μετά ξανά από την αρχή: ο αισθητήρας μετράει πάλι, το πρόγραμμα αποφασίζει
πάλι, πολλές φορές το δευτερόλεπτο.

> **Κλειδί**
>
> Ένα ρομπότ **αισθάνεται** με τους αισθητήρες, **αποφασίζει** με το πρόγραμμά
> του και **κάνει** με τους κινητήρες του.
>
> Την απόφαση δεν την παίρνει «από μόνο του». Ακολουθεί τους κανόνες που του
> έγραψε ένας άνθρωπος στο πρόγραμμα.

Θυμήσου τα προγράμματα με τουβλάκια: ο υπολογιστής κάνει ακριβώς ό,τι του
λένε. Το ίδιο ισχύει για κάθε ρομπότ. Αν ο άνθρωπος ξέχασε να γράψει τι γίνεται
όταν η σκούπα φτάσει σε σκάλα, η σκούπα δεν θα «σκεφτεί» να σταματήσει.

> **Πρόσεχε**
>
> «Ρομπότ» δεν σημαίνει μηχανή με χέρια, πόδια και πρόσωπο. Τα περισσότερα
> ρομπότ δεν μοιάζουν καθόλου με ανθρώπους: μια σκούπα, ένα αυτόματο ποτιστικό,
> ένα μηχάνημα σε εργοστάσιο.
>
> Αυτό που κάνει μια μηχανή ρομπότ είναι ότι **αισθάνεται, αποφασίζει και κάνει**
> μόνη της, όχι το σχήμα της.

## Ποιος αισθητήρας χρειάζεται;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος αισθητήρας κάνει αυτή τη δουλειά;*

> **Θυμήσου**
>
> Μια μηχανή μπορεί να έχει **πολλούς** αισθητήρες. Η ρομποτική σκούπα έχει
> συνήθως αισθητήρα αφής μπροστά, αισθητήρες απόστασης, και από κάτω αισθητήρες
> που καταλαβαίνουν πότε τελειώνει το πάτωμα, για να μην πέσει από τη σκάλα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια ρομποτική σκούπα καθαρίζει το σαλόνι και φτάνει σε έναν καναπέ. Τι κάνει ο αισθητήρας, το πρόγραμμα και ο κινητήρας;

1. **Αισθητήρας:** ο αισθητήρας απόστασης μετράει ότι κάτι είναι πολύ κοντά
   μπροστά. Ή, αν δεν το πρόλαβε, ο προφυλακτήρας πιέζεται όταν ακουμπήσει τον
   καναπέ.
2. **Πρόγραμμα:** ο υπολογιστής της σκούπας διαβάζει τη μέτρηση. Ο κανόνας που
   έγραψαν οι άνθρωποι που τη σχεδίασαν λέει: «εμπόδιο μπροστά: σταμάτα, κάνε
   λίγο πίσω, στρίψε».
3. **Κινητήρας:** οι ρόδες σταματούν, γυρίζουν ανάποδα για λίγο, και μετά η
   μία γυρίζει πιο γρήγορα από την άλλη για να στρίψει η σκούπα.
4. Μετά ο αισθητήρας μετράει ξανά. Δεν υπάρχει εμπόδιο, και η σκούπα συνεχίζει
   να καθαρίζει. Αισθάνεται, αποφασίζει, κάνει, ξανά και ξανά.

### Παράδειγμα 2: Η Ελένη θέλει να φτιάξει στο εργαστήρι ένα φωτάκι νυκτός για τον διάδρομο, που ανάβει μόνο όταν είναι σκοτάδι και περνάει κάποιος. Τι χρειάζεται;

1. Γράφουμε τι πρέπει να **ξέρει** η μηχανή: αν είναι **σκοτάδι** και αν
   **περνάει κάποιος**. Είναι δύο διαφορετικές πληροφορίες.
2. Για το σκοτάδι χρειάζεται **αισθητήρας φωτός**. Για το αν περνάει κάποιος,
   **αισθητήρας απόστασης**: όταν κάποιος περνάει μπροστά του, η απόσταση που
   μετράει μικραίνει απότομα.
3. Το **πρόγραμμα** πρέπει να ελέγχει και τα δύο: φως λίγο **και** κάποιος κοντά.
   Αν έβλεπε μόνο το φως, το φωτάκι θα έμενε αναμμένο όλη τη νύχτα.
4. Αυτό που **κάνει** τη δουλειά εδώ δεν είναι κινητήρας αλλά μια **λάμπα**, που
   ανάβει για λίγο και μετά σβήνει.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ένας αισθητήρας;
   - Ένα εξάρτημα που μετράει κάτι από τον κόσμο
   - Ένας μικρός κινητήρας που γυρίζει τις ρόδες
   - Ένα ρομπότ που μοιάζει με άνθρωπο
   - Ένα πρόγραμμα που αποφασίζει
2. Ποια είναι η σωστή σειρά σε ένα ρομπότ;
   - Αισθάνεται, αποφασίζει, κάνει
   - Κάνει, αισθάνεται, αποφασίζει
   - Αποφασίζει, κάνει, και δεν χρειάζεται να αισθανθεί
   - Αισθάνεται και κάνει, χωρίς να αποφασίσει
3. Τα φώτα του δρόμου ανάβουν μόνα τους όταν νυχτώνει. Ποιον αισθητήρα έχουν;
   - Φωτός
   - Θερμοκρασίας
   - Ήχου
   - Αφής
4. Το αυτοκίνητο κάνει μπιπ όταν πλησιάζει σε άλλο αυτοκίνητο πίσω του. Τι μετράει ο αισθητήρας του;
   - Την απόσταση
   - Το φως
   - Τη θερμοκρασία
   - Το άγγιγμα
5. Ποιος αποφάσισε ότι η ρομποτική σκούπα θα κάνει πίσω όταν χτυπήσει;
   - Οι άνθρωποι που έγραψαν το πρόγραμμά της
   - Η ίδια η σκούπα, επειδή πόνεσε
   - Ο αισθητήρας αφής που πιέστηκε στο χτύπημα
   - Κανείς, το κάνει τυχαία
6. Ο αισθητήρας φωτός «βλέπει» ότι νύχτωσε με τον ίδιο τρόπο που βλέπουμε εμείς;
   - Όχι, μετράει μόνο έναν αριθμό για το πόσο φως έχει
   - Ναι, βλέπει τον ουρανό όπως τα μάτια μας
   - Ναι, και καταλαβαίνει ότι είναι ώρα για ύπνο
   - Όχι, γιατί οι αισθητήρες φωτός δουλεύουν μόνο τη μέρα
7. Ποιο από αυτά είναι ρομπότ;
   - Ένα ποτιστικό που ποτίζει μόνο του όταν στεγνώσει το χώμα
   - Μια μεγάλη κούκλα με σχήμα ρομπότ, που όμως δεν έχει μπαταρία
   - Ένα μολύβι
   - Μια ζωγραφιά ενός ρομπότ
8. Στη ρομποτική σκούπα, ποιο μέρος κάνει την κίνηση;
   - Οι κινητήρες που γυρίζουν τις ρόδες
   - Ο αισθητήρας απόστασης
   - Το κουμπί ενεργοποίησης
   - Το πρόγραμμα μόνο του, χωρίς τίποτα άλλο
9. Το ψυγείο κρατάει τα τρόφιμα κρύα, ούτε πολύ ούτε λίγο. Ποιον αισθητήρα χρειάζεται;
   - Θερμοκρασίας
   - Φωτός
   - Ήχου
   - Απόστασης
10. Μια ρομποτική σκούπα έπεσε από τη σκάλα. Ποια είναι η πιο πιθανή εξήγηση;
   - Του έλειπε ο σωστός αισθητήρας ή κανόνας
   - Ήθελε να πάει στον κάτω όροφο
   - Ήταν πολύ σκοτεινά για να δει
   - Ο κινητήρας αποφάσισε μόνος του να συνεχίσει

## Ασκήσεις

1. Ποιον αισθητήρα έχει μια λάμπα που ανάβει με παλαμάκια;
2. Γράψε με τη σωστή σειρά τα τρία μέρη που δουλεύουν σε ένα ρομπότ.
3. Η αυτόματη πόρτα ανοίγει όταν πλησιάζεις. Ποιο μέρος της μετράει, ποιο αποφασίζει, ποιο την ανοίγει;
4. Ένα θερμοκήπιο ανοίγει μόνο του τα παράθυρα όταν έχει ήλιο και πολλή ζέστη. Ποιους δύο αισθητήρες χρειάζεται;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/informatics/robots-sensors
