Ρομπότ και αισθητήρες
Μηχανές που «βλέπουν» και «ακούνε» γύρω μας, και πώς αποφασίζουν.
18 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι ένας αισθητήρας και να τον συγκρίνεις με τις αισθήσεις μας.
- Να αναγνωρίζεις αισθητήρες φωτός, απόστασης, αφής, θερμοκρασίας και ήχου σε μηχανές γύρω μας.
- Να περιγράφεις τα τρία μέρη ενός ρομπότ: αισθητήρας, πρόγραμμα που αποφασίζει, κινητήρας που κάνει.
- Να διαλέγεις ποιος αισθητήρας χρειάζεται για μια δουλειά.
Μηχανές που «καταλαβαίνουν»
Πλησιάζεις την είσοδο του σούπερ μάρκετ και η πόρτα ανοίγει μόνη της. Νυχτώνει και τα φώτα του δρόμου ανάβουν, χωρίς να πατήσει κανείς διακόπτη. Η ρομποτική σκούπα χτυπάει στο πόδι της καρέκλας, κάνει πίσω και αλλάζει δρόμο.
Πώς «ξέρουν» αυτές οι μηχανές τι γίνεται γύρω τους; Έχουν αισθητήρες.
Ένας αισθητήρας είναι ένα μικρό εξάρτημα που μετράει κάτι από τον κόσμο γύρω του: πόσο φως έχει, πόσο μακριά είναι ένα εμπόδιο, πόση ζέστη κάνει. Και δίνει αυτή τη μέτρηση στον υπολογιστή της μηχανής, συνήθως ως αριθμό.
Σαν τις αισθήσεις μας
Εμείς έχουμε μάτια, αυτιά, δέρμα. Οι μηχανές έχουν αισθητήρες που κάνουν παρόμοια δουλειά:
| Αισθητήρας | Τι μετράει | Σαν ποια αίσθηση | Πού τον βρίσκεις |
|---|---|---|---|
| φωτός | πόσο φως έχει | όραση (φως-σκοτάδι) | φώτα δρόμου, οθόνη κινητού που χαμηλώνει |
| απόστασης | πόσο μακριά είναι κάτι | όραση (κοντά-μακριά) | αισθητήρας στάθμευσης, αυτόματη πόρτα (συχνά με αισθητήρα κίνησης) |
| αφής | αν κάτι τον πατάει ή τον ακουμπάει | αφή | προφυλακτήρας ρομποτικής σκούπας, κουμπιά |
| θερμοκρασίας | πόση ζέστη ή κρύο κάνει | αφή (ζεστό-κρύο) | κλιματιστικό, θερμοσίφωνας, ψυγείο |
| ήχου | πόσο δυνατός είναι ο ήχος | ακοή | λάμπα που ανάβει με παλαμάκια, μικρόφωνο |
Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά. Ο αισθητήρας δεν νιώθει τίποτα. Ο αισθητήρας φωτός δεν «βλέπει» ότι νύχτωσε. Μετράει έναν αριθμό, π.χ. «φως: 12», και αυτό είναι όλο.
Αισθάνομαι, αποφασίζω, κάνω
Τι κάνει τη μηχανή να αντιδράσει; Ένα ρομπότ έχει τρία μέρη που δουλεύουν μαζί, το ένα μετά το άλλο:
- Αισθητήρας: μετράει κάτι. («Το εμπόδιο είναι 5 εκατοστά μπροστά.»)
- Πρόγραμμα: ο υπολογιστής του ρομπότ διαβάζει τη μέτρηση και αποφασίζει τι να κάνει, με κανόνες που έγραψε ένας άνθρωπος. («Όταν κάτι είναι πολύ κοντά, σταμάτα και γύρνα.»)
- Κινητήρας (ή λάμπα, ή ηχείο): κάνει αυτό που αποφασίστηκε. Οι ρόδες σταματούν και η σκούπα στρίβει.
Και μετά ξανά από την αρχή: ο αισθητήρας μετράει πάλι, το πρόγραμμα αποφασίζει πάλι, πολλές φορές το δευτερόλεπτο.
Θυμήσου τα προγράμματα με τουβλάκια: ο υπολογιστής κάνει ακριβώς ό,τι του λένε. Το ίδιο ισχύει για κάθε ρομπότ. Αν ο άνθρωπος ξέχασε να γράψει τι γίνεται όταν η σκούπα φτάσει σε σκάλα, η σκούπα δεν θα «σκεφτεί» να σταματήσει.
Ποιος αισθητήρας χρειάζεται;
Ο Άκης δοκιμάζει
Διάλεξε μια μηχανή και δοκίμασε αισθητήρες. Ποιος της λέει αυτό που πρέπει να ξέρει;
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Μια ρομποτική σκούπα καθαρίζει το σαλόνι και φτάνει σε έναν καναπέ. Τι κάνει ο αισθητήρας, το πρόγραμμα και ο κινητήρας;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αισθητήρας: ο αισθητήρας απόστασης μετράει ότι κάτι είναι πολύ κοντά μπροστά. Ή, αν δεν το πρόλαβε, ο προφυλακτήρας πιέζεται όταν ακουμπήσει τον καναπέ.
Πρόγραμμα: ο υπολογιστής της σκούπας διαβάζει τη μέτρηση. Ο κανόνας που έγραψαν οι άνθρωποι που τη σχεδίασαν λέει: «εμπόδιο μπροστά: σταμάτα, κάνε λίγο πίσω, στρίψε».
Κινητήρας: οι ρόδες σταματούν, γυρίζουν ανάποδα για λίγο, και μετά η μία γυρίζει πιο γρήγορα από την άλλη για να στρίψει η σκούπα.
Μετά ο αισθητήρας μετράει ξανά. Δεν υπάρχει εμπόδιο, και η σκούπα συνεχίζει να καθαρίζει. Αισθάνεται, αποφασίζει, κάνει, ξανά και ξανά.
Παράδειγμα 2
Η Ελένη θέλει να φτιάξει στο εργαστήρι ένα φωτάκι νυκτός για τον διάδρομο, που ανάβει μόνο όταν είναι σκοτάδι και περνάει κάποιος. Τι χρειάζεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Γράφουμε τι πρέπει να ξέρει η μηχανή: αν είναι σκοτάδι και αν περνάει κάποιος. Είναι δύο διαφορετικές πληροφορίες.
Για το σκοτάδι χρειάζεται αισθητήρας φωτός. Για το αν περνάει κάποιος, αισθητήρας απόστασης: όταν κάποιος περνάει μπροστά του, η απόσταση που μετράει μικραίνει απότομα.
Το πρόγραμμα πρέπει να ελέγχει και τα δύο: φως λίγο και κάποιος κοντά. Αν έβλεπε μόνο το φως, το φωτάκι θα έμενε αναμμένο όλη τη νύχτα.
Αυτό που κάνει τη δουλειά εδώ δεν είναι κινητήρας αλλά μια λάμπα, που ανάβει για λίγο και μετά σβήνει.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Ποιον αισθητήρα έχει μια λάμπα που ανάβει με παλαμάκια;
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι ένας αισθητήρας και να τον συγκρίνεις με τις αισθήσεις μας.
- Να αναγνωρίζεις αισθητήρες φωτός, απόστασης, αφής, θερμοκρασίας και ήχου σε μηχανές γύρω μας.
- Να περιγράφεις τα τρία μέρη ενός ρομπότ: αισθητήρας, πρόγραμμα που αποφασίζει, κινητήρας που κάνει.
- Να διαλέγεις ποιος αισθητήρας χρειάζεται για μια δουλειά.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.