# Εικόνες από κουκκίδες

> Τα pixel, και γιατί μια φωτογραφία «σπάει» όταν τη μεγαλώνεις πολύ.

Πληροφορική, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/informatics/digital-pictures

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς ότι μια ψηφιακή εικόνα είναι φτιαγμένη από μικρά τετραγωνάκια, τα pixel.
- Να περιγράφεις ότι κάθε pixel έχει ένα μόνο χρώμα.
- Να συνδέεις τον αριθμό των pixel με το πόσο καθαρή φαίνεται μια εικόνα.
- Να εξηγείς γιατί μια μικρή φωτογραφία «σπάει» σε κουτάκια όταν τη μεγαλώνεις πολύ.

## Κοίτα πολύ κοντά

Άνοιξε μια φωτογραφία στον υπολογιστή ή στο τάμπλετ και μεγέθυνέ την. Και
ξανά. Και ξανά. Κάποια στιγμή η εικόνα σταματάει να μοιάζει με φωτογραφία. Οι
καμπύλες γίνονται σκαλοπάτια και βλέπεις **τετραγωνάκια**, το ένα δίπλα στο
άλλο, σαν πλακάκια σε μπάνιο.

Αυτά τα τετραγωνάκια υπήρχαν από την αρχή. Απλώς ήταν τόσο μικρά που το μάτι
σου δεν τα ξεχώριζε.

Κάθε τέτοιο τετραγωνάκι λέγεται **pixel** (προφέρεται «πίξελ»). Η λέξη βγαίνει
από τα αγγλικά *picture element*, δηλαδή «κομματάκι εικόνας». Στα ελληνικά
λέμε και **εικονοστοιχείο**.

> **Κλειδί**
>
> Μια ψηφιακή εικόνα είναι ένα **πλέγμα από pixel**, μικρά τετραγωνάκια σε
> γραμμές και στήλες.
>
> Κάθε pixel έχει **ένα μόνο χρώμα**. Η εικόνα που βλέπεις είναι όλα αυτά τα
> χρώματα μαζί.

## Κάθε κουκκίδα, ένα χρώμα

Ένα pixel δεν μπορεί να είναι μισό κόκκινο και μισό άσπρο. Είναι ή κόκκινο, ή
άσπρο, ή κάποιο άλλο χρώμα, αλλά **ένα**.

Σκέψου ένα ψηφιδωτό σε έναν αρχαίο τοίχο. Κάθε πετραδάκι έχει ένα χρώμα. Από
κοντά βλέπεις πετραδάκια. Από μακριά βλέπεις ένα πρόσωπο ή ένα ψάρι. Η
ψηφιακή εικόνα δουλεύει ακριβώς έτσι, μόνο που τα «πετραδάκια» είναι πολύ πιο
μικρά και πολύ πιο πολλά.

Και η **οθόνη** σου είναι φτιαγμένη από pixel. Κάθε pixel της οθόνης είναι ένα
μικροσκοπικό φωτάκι που ανάβει με ένα χρώμα. Όταν αλλάζουν όλα μαζί, πολλές
φορές το δευτερόλεπτο, βλέπεις βίντεο.

| Πού                | Τι είναι τα «κουτάκια»            |
| ------------------ | --------------------------------- |
| ψηφιδωτό           | πετραδάκια                        |
| κέντημα σε καμβά   | βελονιές                          |
| ψηφιακή φωτογραφία | pixel                             |
| οθόνη              | μικρά φωτάκια, ένα για κάθε pixel |

## Πιο πολλές κουκκίδες, πιο καθαρή εικόνα

Αν ζωγραφίσεις μια καρδιά με λίγα τετραγωνάκια, θα μοιάζει με σκαλωτό
κομμάτι. Αν χρησιμοποιήσεις πολλά και μικρά, οι άκρες γίνονται στρογγυλές.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια καρδιά, με άλλες κουκκίδες*

Με 4 κουκκίδες σε κάθε πλευρά, δεν καταλαβαίνεις καν ότι είναι καρδιά. Με 32
φαίνεται καθαρά.

Πρόσεξε όμως και τον αριθμό. Όταν η πλευρά γίνεται **διπλή**, οι κουκκίδες
γίνονται **τέσσερις φορές** περισσότερες: διπλάσιες γραμμές **και** διπλάσιες
στήλες.

| Κουκκίδες σε κάθε πλευρά | Κουκκίδες συνολικά |
| ------------------------ | ------------------ |
| 4                        | 4 × 4 = 16         |
| 8                        | 8 × 8 = 64         |
| 16                       | 16 × 16 = 256      |
| 32                       | 32 × 32 = 1.024    |

Το πόσα pixel έχει μια εικόνα λέγεται **ανάλυση**. Μεγάλη ανάλυση σημαίνει
πολλά pixel, και άρα περισσότερες λεπτομέρειες.

> **Θυμήσου**
>
> Περισσότερα pixel = περισσότερες λεπτομέρειες. Αλλά και **μεγαλύτερο αρχείο**,
> γιατί ο υπολογιστής πρέπει να θυμάται το χρώμα για κάθε ένα από αυτά.

## Γιατί η φωτογραφία «σπάει»

Έχεις μια μικρή φωτογραφία, 100 pixel πλάτος. Τη βάζεις να γεμίσει όλη την
οθόνη. Τι κάνει ο υπολογιστής;

Δεν έχει καινούριες λεπτομέρειες να βάλει. Η φωτογραφία έχει μόνο όσα pixel
είχε από την αρχή. Έτσι **μεγαλώνει κάθε pixel**: το ένα τετραγωνάκι γίνεται
ένα μεγάλο τετράγωνο με το ίδιο χρώμα. Κάποια προγράμματα θολώνουν λίγο τις
άκρες για να μη φαίνονται τα κουτάκια, οπότε η εικόνα βγαίνει **θολή** αντί για
κουτιαστή.

> **Πρόσεχε**
>
> Μεγεθύνοντας μια εικόνα **δεν** προσθέτεις λεπτομέρειες. Αν ένα πρόσωπο στη
> φωτογραφία είναι 5 pixel, όσο κι αν το μεγαλώσεις θα είναι 5 μεγάλα κουτάκια.
>
> Γι' αυτό, όταν διαλέγεις εικόνα για μια αφίσα ή μια παρουσίαση, διάλεξε μια
> που είναι ήδη **μεγάλη**, με πολλά pixel.

Το ανάποδο δεν έχει πρόβλημα. Μια μεγάλη φωτογραφία που τη **μικραίνεις**
φαίνεται μια χαρά: ο υπολογιστής απλώς πετάει κάποια pixel που δεν χωράνε.

## Εικόνες γύρω σου

- Οι κάμερες στα κινητά γράφουν συχνά την ανάλυση σε **megapixel**. Ένα
  megapixel είναι ένα εκατομμύριο pixel. Μια κάμερα 12 megapixel βγάζει
  φωτογραφίες με περίπου 12 εκατομμύρια pixel.
- Τα εικονίδια πάνω στην οθόνη είναι πολύ μικρές εικόνες, με λίγα pixel.
- Τα παλιά βιντεοπαιχνίδια είχαν ήρωες φτιαγμένους από πολύ λίγα, μεγάλα
  pixel. Σήμερα κάποιοι σχεδιαστές τα φτιάχνουν έτσι επίτηδες, επειδή τους
  αρέσει αυτό το στυλ.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια εικόνα έχει 10 pixel σε κάθε γραμμή και 10 γραμμές. Μια άλλη έχει 20 pixel σε κάθε γραμμή και 20 γραμμές. Πόσες φορές περισσότερα pixel έχει η δεύτερη;

1. Η πρώτη εικόνα: 10 γραμμές με 10 pixel η καθεμία. 10 × 10 = 100 pixel.
2. Η δεύτερη εικόνα: 20 γραμμές με 20 pixel η καθεμία. 20 × 20 = 400 pixel.
3. 400 είναι 4 φορές το 100. Η δεύτερη έχει **4 φορές** περισσότερα pixel, όχι 2.
4. Η πλευρά διπλασιάστηκε, αλλά διπλασιάστηκαν **και** οι γραμμές **και** οι
   στήλες. Γι' αυτό το σύνολο έγινε τέσσερις φορές μεγαλύτερο.

### Παράδειγμα 2: Η Ελένη βρήκε στο διαδίκτυο ένα μικρό σκίτσο ενός δέντρου, και το τέντωσε για να γεμίσει μια ολόκληρη σελίδα της εργασίας της. Βγήκε θολό και με κουτάκια. Τι έγινε, και τι μπορεί να κάνει;

1. Το σκίτσο ήταν μικρό, άρα είχε **λίγα pixel**.
2. Όταν το τέντωσε, ο υπολογιστής δεν μπορούσε να φτιάξει νέες λεπτομέρειες.
   Μεγάλωσε τα ίδια λίγα pixel, και φάνηκαν ως κουτάκια ή ως θολούρα.
3. Λύση: να ψάξει την ίδια εικόνα σε **μεγαλύτερο μέγεθος**, ή μια άλλη εικόνα που
   είναι ήδη μεγάλη. Μετά μπορεί να τη μικρύνει όσο θέλει χωρίς πρόβλημα.
4. Άλλη λύση: να βάλει το μικρό σκίτσο **μικρό** στη σελίδα, στο μέγεθος που
   φαίνεται καθαρό.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ένα pixel;
   - Ένα μικρό τετραγωνάκι μιας εικόνας, με ένα χρώμα
   - Ένα πρόγραμμα για να ζωγραφίζεις
   - Μια ολόκληρη φωτογραφία
   - Η λεπτή γραμμή που χωρίζει δύο χρώματα σε μια εικόνα
2. Πόσα χρώματα μπορεί να έχει ένα pixel την ίδια στιγμή;
   - Ένα
   - Δύο, ένα για κάθε μισό
   - Όσα θέλει, σαν ουράνιο τόξο
   - Κανένα, τα pixel είναι πάντα μαύρα
3. Δύο εικόνες δείχνουν το ίδιο λουλούδι στο ίδιο μέγεθος. Η μία έχει 50 × 50 pixel, η άλλη 500 × 500. Ποια φαίνεται πιο καθαρή;
   - Αυτή με τα 500 × 500 pixel
   - Αυτή με τα 50 × 50 pixel, γιατί τα pixel της είναι μεγαλύτερα
   - Φαίνονται ακριβώς το ίδιο
   - Εξαρτάται μόνο από τα χρώματα του λουλουδιού
4. Μια εικόνα έχει 8 pixel σε κάθε πλευρά. Αν τη φτιάξεις με 16 pixel σε κάθε πλευρά, πόσα pixel θα έχει συνολικά;
   - 256
   - 128
   - 32
   - 64
5. Τεντώνεις μια πολύ μικρή φωτογραφία να γεμίσει όλη την οθόνη. Τι θα δεις;
   - Μεγάλα κουτάκια ή θολούρα
   - Περισσότερες λεπτομέρειες, γιατί είναι πιο μεγάλη
   - Τη φωτογραφία ακριβώς όπως ήταν, μόνο πιο μεγάλη και καθαρή
   - Τίποτα, η φωτογραφία θα σβηστεί
6. Έχεις μια πολύ μεγάλη φωτογραφία και τη μικραίνεις για να χωρέσει σε μια κάρτα. Τι γίνεται;
   - Φαίνεται καθαρή, απλώς μικρότερη
   - Σπάει σε μεγάλα κουτάκια
   - Χάνει όλα τα χρώματά της
   - Δεν γίνεται να μικρύνει μια φωτογραφία
7. Τι κοινό έχει η οθόνη του υπολογιστή με μια ψηφιακή φωτογραφία;
   - Είναι και οι δύο φτιαγμένες από pixel
   - Τίποτα, η οθόνη είναι ένα κομμάτι γυαλί
   - Είναι και οι δύο φτιαγμένες από χαρτί
   - Έχουν και οι δύο πάντα ακριβώς 100 pixel
8. Γιατί μια φωτογραφία με πάρα πολλά pixel πιάνει περισσότερο χώρο στον υπολογιστή;
   - Γιατί ο υπολογιστής πρέπει να θυμάται το χρώμα κάθε pixel
   - Γιατί είναι πιο φωτεινή
   - Γιατί τραβήχτηκε πιο πρόσφατα
   - Δεν πιάνει περισσότερο χώρο, όλες οι φωτογραφίες πιάνουν τον ίδιο
9. Μια κάμερα γράφει «8 megapixel». Τι σημαίνει;
   - Οι φωτογραφίες της έχουν περίπου 8 εκατομμύρια pixel
   - Μπορεί να τραβήξει 8 φωτογραφίες
   - Οι φωτογραφίες της έχουν 8 χρώματα
   - Κάθε pixel της είναι 8 φορές μεγαλύτερο από το κανονικό
10. Θέλεις να τυπώσεις μια εικόνα σε μεγάλη αφίσα για την τάξη. Ποια διαλέγεις;
   - Μια εικόνα που είναι ήδη μεγάλη, με πολλά pixel
   - Ένα μικρό εικονίδιο, και το μεγαλώνω
   - Όποια έχει τα πιο έντονα χρώματα
   - Δεν έχει σημασία, στο τύπωμα όλες βγαίνουν ίδιες

## Ασκήσεις

1. Μια μικρή εικόνα έχει 6 γραμμές με 6 pixel η καθεμία. Πόσα pixel έχει συνολικά;
2. Μια εικόνα έχει 12 pixel πλάτος και 5 pixel ύψος. Πόσα pixel έχει;
3. Ένα εικονίδιο έχει 10 × 10 pixel. Το ξαναφτιάχνεις με 30 × 30. Πόσες φορές περισσότερα pixel έχει τώρα;
4. Ένα εικονίδιο έχει 16 × 16 pixel. Το τεντώνεις ώστε να πιάνει στην οθόνη χώρο 64 × 64 pixel.
   α) Πόσα pixel, το καθένα με το δικό του χρώμα, έχει το εικονίδιο μετά το τέντωμα;
   β) Σε πόσα pixel της οθόνης απλώνεται κάθε pixel του εικονιδίου;
   γ) Πόσα pixel θα είχε ένα εικονίδιο που φτιάχτηκε από την αρχή 64 × 64;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/informatics/digital-pictures
