# Οι Περσικοί πόλεμοι

> Μαραθώνας, Θερμοπύλες, Σαλαμίνα: οι μικρές πόλεις απέναντι στη μεγάλη αυτοκρατορία.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/persian-wars

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί η Περσική αυτοκρατορία εκστράτευσε εναντίον της Ελλάδας.
- Να περιγράφεις τη μάχη του Μαραθώνα, των Θερμοπυλών και της Σαλαμίνας.
- Να τοποθετείς τα γεγονότα των Περσικών πολέμων με τη σωστή σειρά στον χρόνο.
- Να εξηγείς πώς ο τόπος της μάχης βοήθησε τους λιγότερους Έλληνες.

## Η μεγάλη αυτοκρατορία

Ανατολικά από την Ελλάδα, πέρα από το Αιγαίο, απλωνόταν η **Περσική
αυτοκρατορία**. Ήταν το μεγαλύτερο κράτος που είχε δει ως τότε ο κόσμος: από
την Ινδία ως την Αίγυπτο και τα παράλια της Μικράς Ασίας.

Την κυβερνούσε ένας βασιλιάς, που οι Έλληνες τον έλεγαν «**Μέγα Βασιλέα**».
Η αυτοκρατορία ήταν καλά οργανωμένη: είχε μεγάλους δρόμους, ταχυδρόμους με
άλογα και διοικητές, τους **σατράπες**, σε κάθε περιοχή. Άφηνε τους λαούς να
λατρεύουν τους θεούς τους, αλλά ζητούσε **υποταγή** και **φόρους**.

*Πέρσες και Μήδοι στρατιώτες, ανάγλυφο από την Περσέπολη, μία από τις πρωτεύουσες του Μεγάλου Βασιλέα. Δες πόσο ίδιοι είναι, ο ένας πίσω από τον άλλον: έτσι ήθελε ο βασιλιάς να φαίνεται ο στρατός του.*

Στα παράλια της Μικράς Ασίας υπήρχαν πολλές ελληνικές πόλεις, στην **Ιωνία**.
Κι αυτές βρέθηκαν κάτω από τους Πέρσες.

## Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος

Το **499 π.Χ.** οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας, με πρώτη τη **Μίλητο**,
**επαναστάτησαν**. Ζήτησαν βοήθεια και η **Αθήνα** και η **Ερέτρια** τους
έστειλαν πλοία. Μαζί έκαψαν τις **Σάρδεις**, μια μεγάλη πόλη των Περσών.

Η επανάσταση τελικά νικήθηκε. Ο Πέρσης βασιλιάς **Δαρείος** όμως αποφάσισε να
**τιμωρήσει** την Αθήνα και την Ερέτρια — και να φέρει και την υπόλοιπη Ελλάδα
κάτω από την εξουσία του.

Η πρώτη του εκστρατεία, το **492 π.Χ.**, σταμάτησε πριν καν φτάσει: μια
μεγάλη **θύελλα** στο **Άγιο Όρος** (τον Άθω) βούλιαξε πολλά από τα πλοία του.

## Μαραθώνας, 490 π.Χ.

Δύο χρόνια αργότερα ο περσικός στόλος διέσχισε το Αιγαίο, κατέστρεψε την
Ερέτρια και αποβίβασε τον στρατό στον κόλπο του **Μαραθώνα**, στην Αττική.

Οι Αθηναίοι έστειλαν έναν δρομέα, τον **Φειδιππίδη**, να ζητήσει βοήθεια από
τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες είχαν μια **θρησκευτική γιορτή** και απάντησαν ότι
θα ξεκινήσουν μόλις γεμίσει το φεγγάρι. Έτσι οι Αθηναίοι πολέμησαν σχεδόν
μόνοι τους, μαζί με περίπου **χίλιους Πλαταιείς**.

Ο στρατηγός **Μιλτιάδης** είχε ένα σχέδιο: έκανε το κέντρο της παράταξης
αδύνατο και τις δύο άκρες δυνατές. Οι Έλληνες οπλίτες έτρεξαν προς τους
Πέρσες, οι άκρες τους νίκησαν και έκλεισαν τον εχθρό σαν τανάλια. Οι Πέρσες
έφυγαν με τα πλοία τους.

Οι 192 Αθηναίοι που σκοτώθηκαν θάφτηκαν στο πεδίο της μάχης, κάτω από έναν
μεγάλο χωμάτινο λόφο, τον **Τύμβο του Μαραθώνα**, που υπάρχει ως σήμερα.

*Ο Τύμβος του Μαραθώνα. Δεν είναι φυσικός λόφος: τον σήκωσαν οι Αθηναίοι με χώμα, πάνω από τους νεκρούς της μάχης.*

## Θερμοπύλες, 480 π.Χ.

Ο Δαρείος πέθανε και τη θέση του πήρε ο γιος του, ο **Ξέρξης**. Εκείνος
ετοίμασε έναν τεράστιο στρατό και στόλο. Έφτιαξε **γέφυρα από πλοία** στον
Ελλήσποντο και άνοιξε **διώρυγα** στον Άθω, για να μη χάσει ξανά τα πλοία του.

Πολλές ελληνικές πόλεις, με αρχηγό τη **Σπάρτη**, ενώθηκαν σε **συμμαχία**. Ο
βασιλιάς της Σπάρτης **Λεωνίδας**, με **300 Σπαρτιάτες** και μερικές χιλιάδες
άλλους Έλληνες, πήγε στις **Θερμοπύλες**: ένα πολύ στενό πέρασμα ανάμεσα στο
βουνό και τη θάλασσα. Εκεί ο μεγάλος στρατός δεν μπορούσε να περάσει όλος μαζί.

Για δύο μέρες οι Έλληνες κράτησαν το πέρασμα. Τότε ένας ντόπιος, ο
**Εφιάλτης**, έδειξε στους Πέρσες ένα **μονοπάτι στο βουνό**, και βρέθηκαν
πίσω από τους Έλληνες. Ο Λεωνίδας έστειλε τους περισσότερους να φύγουν και
έμεινε με τους Σπαρτιάτες, **700 Θεσπιείς** και λίγους ακόμα. Την τρίτη μέρα
πολέμησαν ως το τέλος.

Λέγεται ότι όταν ο Ξέρξης ζήτησε από τον Λεωνίδα να παραδώσει τα όπλα, εκείνος
απάντησε λακωνικά: «**Μολών λαβέ**» — έλα να τα πάρεις.

## Σαλαμίνα, 480 π.Χ.

Λίγα χρόνια πριν, ο Αθηναίος **Θεμιστοκλής** είχε πείσει τους συμπολίτες του
να ξοδέψουν το ασήμι του Λαυρίου για να φτιάξουν **200 τριήρεις**: γρήγορα
πολεμικά πλοία με τρεις σειρές κουπιά και ένα μπρούντζινο **έμβολο** στην
πλώρη.

*Η «Ολυμπιάς», ένα σύγχρονο αντίγραφο αθηναϊκής τριήρους. Δες πόσο μακρύ και στενό είναι το πλοίο: ήταν φτιαγμένο για ταχύτητα. Στο πλάι του φαίνονται τα ανοίγματα για τα κουπιά.*

Όταν ρώτησαν το **μαντείο των Δελφών**, πήραν την απάντηση ότι θα τους σώσουν
τα «**ξύλινα τείχη**». Ο Θεμιστοκλής είπε ότι τα ξύλινα τείχη είναι τα
**πλοία**. Οι Αθηναίοι άφησαν την πόλη τους και πήγαν στη Σαλαμίνα και σε
άλλα μέρη. Οι Πέρσες μπήκαν στην άδεια Αθήνα και έκαψαν την Ακρόπολη.

Ο Θεμιστοκλής όμως παρέσυρε τον περσικό στόλο μέσα στα **στενά της
Σαλαμίνας**. Τα πολλά περσικά πλοία στριμώχτηκαν και χτυπούσαν το ένα το άλλο.
Οι ελληνικές τριήρεις τα έσπαγαν με τα έμβολά τους. Ο Ξέρξης έβλεπε από το
όρος **Αιγάλεω** τον στόλο του να νικιέται.

Την επόμενη χρονιά, το **479 π.Χ.**, οι Έλληνες νίκησαν και τον περσικό στρατό
της ξηράς στις **Πλαταιές**, με αρχηγό τον Σπαρτιάτη **Παυσανία**. Οι Πέρσες
δεν ξαναήρθαν στην Ελλάδα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι Περσικοί πόλεμοι*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια μάχη;*

> **Κλειδί**
>
> Οι Έλληνες ήταν **λιγότεροι**, αλλά διάλεξαν πού θα πολεμήσουν.
>
> Σε ένα **στενό πέρασμα** της στεριάς ή στα **στενά** της θάλασσας, ο μεγάλος
> στρατός δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τον αριθμό του. Μαζί με την **ενότητα** των
> πόλεων, αυτό έκρινε τον πόλεμο.

> **Πρόσεχε**
>
> Τα περισσότερα που ξέρουμε τα έγραψε ο **Ηρόδοτος**, ένας Έλληνας ιστορικός.
> Οι αριθμοί που δίνει για τον περσικό στρατό είναι πιθανότατα **υπερβολικοί**.
>
> Και δεν ήταν όλοι οι Έλληνες από τη μία πλευρά: κάποιες πόλεις ενώθηκαν με
> τους Πέρσες, και οι Ίωνες πολέμησαν στον στόλο του Ξέρξη. Οι Πέρσες δεν ήταν
> «κακοί»· ήταν μια μεγάλη δύναμη που ήθελε να μεγαλώσει κι άλλο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Οι Έλληνες έχασαν στις Θερμοπύλες. Γιατί θυμόμαστε αυτή τη μάχη σαν κάτι σπουδαίο;

1. Ο Λεωνίδας και οι άντρες του **καθυστέρησαν** τον τεράστιο στρατό του Ξέρξη για τρεις μέρες.
2. Στο μεταξύ, ο ελληνικός στόλος και οι Αθηναίοι είχαν χρόνο να ετοιμαστούν για τη Σαλαμίνα.
3. Όταν τους περικύκλωσαν, δεν έφυγαν όλοι. Έμειναν για να προστατέψουν όσους αποχωρούσαν.
4. Η μάχη χάθηκε, αλλά έδωσε **χρόνο** και **θάρρος** στους υπόλοιπους.

   Μια ήττα μπορεί να βοηθήσει να κερδηθεί ένας πόλεμος.

### Παράδειγμα 2: Πόσα χρόνια πέρασαν από την Ιωνική επανάσταση (499 π.Χ.) ως τη μάχη των Πλαταιών (479 π.Χ.);

1. Και οι δύο χρονιές είναι **π.Χ.** Σε αυτές μετράμε ανάποδα: όσο μικραίνει ο αριθμός, τόσο πιο κοντά είμαστε στο μ.Χ.
2. Άρα το 499 π.Χ. είναι πιο παλιό από το 479 π.Χ.
3. Αφαιρούμε τον μικρότερο από τον μεγαλύτερο: 499 − 479 = 20.
4. Πέρασαν **20 χρόνια**. Οι Περσικοί πόλεμοι κράτησαν μια ολόκληρη γενιά.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί ο Δαρείος έστειλε στρατό εναντίον της Αθήνας;
   - Είχε βοηθήσει την επανάσταση των Ιώνων
   - Οι Αθηναίοι είχαν κατακτήσει την Περσία
   - Ήθελε να πάρει μέρος στους Ολυμπιακούς αγώνες
   - Η Σπάρτη του ζήτησε να επιτεθεί στην Αθήνα
2. Ποιος Αθηναίος στρατηγός σχεδίασε τη νίκη στον Μαραθώνα;
   - Ο Μιλτιάδης
   - Ο Θεμιστοκλής
   - Ο Λεωνίδας
   - Ο Φειδιππίδης
3. Γιατί οι Σπαρτιάτες δεν πολέμησαν στον Μαραθώνα;
   - Περίμεναν να τελειώσει μια γιορτή
   - Ήταν σύμμαχοι με τους Πέρσες του Δαρείου
   - Δεν έμαθαν ποτέ για τη μάχη
   - Δεν είχαν στρατό
4. Γιατί οι Έλληνες διάλεξαν να σταματήσουν τον Ξέρξη στις Θερμοπύλες;
   - Ήταν ένα πολύ στενό πέρασμα
   - Ήταν η πόλη του Λεωνίδα
   - Εκεί είχαν κρυμμένο τον στόλο τους
   - Εκεί υπήρχε ένα κάστρο με ψηλά τείχη
5. Πώς βρέθηκαν οι Πέρσες πίσω από τους Έλληνες στις Θερμοπύλες;
   - Ο Εφιάλτης τους έδειξε μονοπάτι
   - Πέρασαν με πλοία από τη Σαλαμίνα
   - Γκρέμισαν τα τείχη της Σπάρτης
   - Οι Σπαρτιάτες παραδόθηκαν
6. Τι είπε ο Θεμιστοκλής ότι σημαίνουν τα «ξύλινα τείχη» του μαντείου;
   - Τα πλοία της Αθήνας
   - Έναν ξύλινο φράχτη γύρω από την Ακρόπολη
   - Τα δάση της Αττικής
   - Τις ασπίδες των οπλιτών
7. Γιατί τα πολλά περσικά πλοία δεν βοήθησαν τους Πέρσες στη Σαλαμίνα;
   - Στριμώχτηκαν στα στενά και χτυπιόνταν
   - Ήταν όλα άδεια
   - Μια θύελλα τα βούλιαξε πριν από τη μάχη
   - Ο Ξέρξης τους είπε να μην πολεμήσουν
8. Ο Ξέρξης άνοιξε διώρυγα στον Άθω. Τι ήθελε να αποφύγει;
   - Να βουλιάξει ξανά ο στόλος του
   - Να συναντήσει τους Σπαρτιάτες
   - Να πληρώσει φόρο στους Αθηναίους
   - Να περάσει από τις Θερμοπύλες

## Ασκήσεις

1. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά της μάχης του Μαραθώνα έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά έγινε;
   *Γραμμή του χρόνου των Περσικών πολέμων από την Ιωνική επανάσταση ως τις Πλαταιές· η χρονιά του Μαραθώνα είναι κενή.*
2. Πώς μπόρεσαν οι Έλληνες να νικήσουν τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία του κόσμου;
3. Για τη μάχη των Θερμοπυλών ο Ηρόδοτος γράφει: «Λένε ότι ο Σπαρτιάτης Διηνέκης, πριν από τη μάχη, άκουσε ότι οι Πέρσες, όταν ρίχνουν τα βέλη τους, κρύβουν τον ήλιο, τόσα πολλά είναι. Κι εκείνος απάντησε: “Καλά νέα μάς φέρνεις· αν κρύβουν τον ήλιο, θα πολεμήσουμε στη σκιά.”» — Ηρόδοτος, Ιστορίες, 5ος αι. π.Χ. Τι μας λέει η ιστορία για τους Σπαρτιάτες, και γιατί ο Ηρόδοτος γράφει «λένε»;
4. Ποια μάχη των Περσικών πολέμων σου φαίνεται η πιο σπουδαία: ο Μαραθώνας, οι Θερμοπύλες ή η Σαλαμίνα; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/persian-wars
