# Ο Πελοποννησιακός πόλεμος

> Όταν οι Έλληνες πολέμησαν μεταξύ τους για είκοσι επτά χρόνια.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/peloponnesian-war

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί η δύναμη της Αθήνας φόβισε τη Σπάρτη και οδήγησε στον πόλεμο.
- Να συγκρίνεις το σχέδιο της Αθήνας (στόλος, Μακρά Τείχη) με το σχέδιο της Σπάρτης (στρατός ξηράς).
- Να τοποθετείς στη σειρά τα βασικά γεγονότα του πολέμου, από το 431 ως το 404 π.Χ.
- Να περιγράφεις τι έχασαν όλες οι ελληνικές πόλεις από τον μακρύ αυτό πόλεμο.

## Οι σύμμαχοι γίνονται αντίπαλοι

Στους Περσικούς πολέμους η **Αθήνα** και η **Σπάρτη** πολέμησαν μαζί. Μετά
όμως οι δρόμοι τους χώρισαν.

Η Αθήνα έγινε αρχηγός μιας μεγάλης συμμαχίας με πόλεις των νησιών και των
παραλίων, της **Δηλιακής συμμαχίας**. Οι σύμμαχοι έδιναν χρήματα για τον κοινό
στόλο. Με τα χρόνια όμως η Αθήνα άρχισε να τους φέρεται σαν **αφεντικό**: όποια
πόλη ήθελε να φύγει από τη συμμαχία, την ανάγκαζε με τη βία να μείνει.

Η Σπάρτη είχε κι αυτή τους δικούς της συμμάχους, κυρίως στην Πελοπόννησο: την
**Πελοποννησιακή συμμαχία**, με την Κόρινθο και άλλες πόλεις. Στο πλευρό της
πολέμησε και η Θήβα.

Ο ιστορικός **Θουκυδίδης**, ένας Αθηναίος που έζησε τον πόλεμο και τον
κατέγραψε, έγραψε ότι η αληθινή αιτία ήταν μία: η Αθήνα γινόταν όλο και πιο
δυνατή, και αυτό **φόβισε** τη Σπάρτη.

Μικροί καβγάδες ανάμεσα σε συμμάχους των δύο πόλεων έγιναν η σπίθα. Το
**431 π.Χ.** ξέσπασε ο πόλεμος. Κράτησε **27 χρόνια**, ως το **404 π.Χ.**
Επειδή η Σπάρτη και οι σύμμαχοί της ήταν κυρίως από την Πελοπόννησο, τον λέμε
**Πελοποννησιακό πόλεμο**.

## Η φάλαινα και ο ελέφαντας

Οι δύο αντίπαλοι ήταν δυνατοί σε **διαφορετικά** πράγματα. Είναι σαν να
μαλώνει μια φάλαινα με έναν ελέφαντα: η μία κυριαρχεί στη θάλασσα, ο άλλος στη
στεριά.

|         | Αθήνα                                             | Σπάρτη                                     |
| ------- | ------------------------------------------------- | ------------------------------------------ |
| Δύναμη  | ο στόλος, με τις τριήρεις                         | ο στρατός ξηράς, οι οπλίτες                |
| Πλούτος | χρήματα από τους συμμάχους και το εμπόριο         | γη και καλλιέργειες                        |
| Σχέδιο  | μένουμε πίσω από τα τείχη, χτυπάμε από τη θάλασσα | μπαίνουμε στην Αττική και καίμε τα χωράφια |

Ο **Περικλής**, ο αρχηγός της Αθήνας, είχε ένα σχέδιο. Οι κάτοικοι της Αττικής
θα άφηναν τα χωριά τους και θα έμπαιναν μέσα στην πόλη. Η Αθήνα ήταν ενωμένη με
το λιμάνι του **Πειραιά** με τα **Μακρά Τείχη**, δύο τείχη μήκους περίπου 6
χιλιομέτρων. Όσο ο στόλος κρατούσε τη θάλασσα, τα πλοία θα έφερναν σιτάρι
από μακριά, και κανείς δεν θα πεινούσε.

Σχεδόν κάθε καλοκαίρι ο σπαρτιατικός στρατός έμπαινε στην Αττική και κατέστρεφε χωράφια
και ελιές. Οι Αθηναίοι τα έβλεπαν από τα τείχη, αλλά δεν έβγαιναν να πολεμήσουν.

## Ο λοιμός

Τότε ήρθε κάτι που κανείς δεν περίμενε. Το **430 π.Χ.** ξέσπασε στην Αθήνα μια
φοβερή αρρώστια, ο **λοιμός** (μια μεταδοτική επιδημία).

Η πόλη ήταν γεμάτη κόσμο από όλη την Αττική, ο ένας κολλημένος στον άλλο. Η
αρρώστια απλώθηκε γρήγορα και πέθανε πολύς κόσμος — ίσως ένας στους τέσσερις.
Το **429 π.Χ.** πέθανε από τον λοιμό και ο ίδιος ο **Περικλής**.

Ο Θουκυδίδης αρρώστησε κι αυτός, αλλά έγινε καλά. Έτσι μπόρεσε να περιγράψει
την επιδημία με λεπτομέρειες, σαν γιατρός.

## Μια ειρήνη που δεν κράτησε

Μετά από δέκα χρόνια μάχες, και οι δύο πλευρές είχαν κουραστεί. Το **421 π.Χ.**
υπέγραψαν ειρήνη. Την είπαν **Νικίειο ειρήνη**, από τον Αθηναίο Νικία, που τη
διαπραγματεύτηκε. Θα κρατούσε πενήντα χρόνια. Δεν κράτησε ούτε δέκα.

Το **415 π.Χ.** οι Αθηναίοι, με την παρότρυνση του φιλόδοξου **Αλκιβιάδη**,
έστειλαν έναν τεράστιο στόλο στη μακρινή **Σικελία**, για να κατακτήσουν τις
**Συρακούσες**, μια πλούσια πόλη που ήταν φίλη της Σπάρτης.

Η εκστρατεία κατέληξε σε **καταστροφή**. Το **413 π.Χ.** ο στόλος και ο στρατός
των Αθηναίων χάθηκαν σχεδόν ολόκληροι. Χιλιάδες αιχμάλωτοι δούλεψαν στα
λατομεία των Συρακουσών.

*Ένα από τα αρχαία λατομεία των Συρακουσών, όπως είναι σήμερα. Τότε δεν είχε δέντρα: ήταν ένας βαθύς λάκκος με κάθετα τοιχώματα, απ' όπου οι αιχμάλωτοι δεν μπορούσαν να βγουν.*

## Το τέλος του πολέμου

Τώρα η Σπάρτη κατάλαβε κάτι: για να νικήσει την Αθήνα, έπρεπε να τη νικήσει
**στη θάλασσα**. Χρειαζόταν όμως στόλο, και ο στόλος κοστίζει.

Τα χρήματα τα έδωσαν οι **Πέρσες** — οι παλιοί εχθροί όλων των Ελλήνων. Με το
περσικό χρυσάφι ο Σπαρτιάτης ναύαρχος **Λύσανδρος** έφτιαξε ισχυρό στόλο.

Το **405 π.Χ.**, στους **Αιγός ποταμούς**, κοντά στον Ελλήσποντο, ο Λύσανδρος
αιφνιδίασε τον αθηναϊκό στόλο και τον κατέστρεψε. Τα πλοία με το σιτάρι δεν
μπορούσαν πια να φτάσουν στην Αθήνα. Η πόλη πολιορκήθηκε και πεινούσε.

Το **404 π.Χ.** η Αθήνα **παραδόθηκε**. Γκρέμισε τα Μακρά Τείχη, παρέδωσε τον
στόλο της, και για λίγους μήνες την κυβέρνησαν οι **Τριάκοντα τύραννοι**, που
διόρισε η Σπάρτη. Το **403 π.Χ.** οι Αθηναίοι τούς έδιωξαν και έφεραν πίσω τη
**δημοκρατία**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αθήνα ή Σπάρτη;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Είκοσι επτά χρόνια πόλεμος*

> **Κλειδί**
>
> Στον Πελοποννησιακό πόλεμο **δεν κέρδισε στην ουσία κανείς**.
>
> Η Σπάρτη νίκησε, αλλά όλες οι ελληνικές πόλεις βγήκαν κουρασμένες, φτωχότερες
> και με λιγότερους ανθρώπους. Και οι Πέρσες, που οι Έλληνες είχαν νικήσει μαζί,
> είχαν τώρα λόγο στις υποθέσεις τους.

> **Πρόσεχε**
>
> Όταν λέμε «ο πόλεμος κράτησε 27 χρόνια», δεν σημαίνει ότι γίνονταν μάχες κάθε
> μέρα. Υπήρχαν χρόνια ανάπαυλας και μια ειρήνη στη μέση.
>
> Να θυμάσαι και πώς μετράμε: από το 431 ως το 404 π.Χ. τα χρόνια **μικραίνουν**,
> γιατί πριν από τη γέννηση του Χριστού μετράμε προς τα πίσω.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί ο Περικλής ήθελε οι Αθηναίοι να μείνουν πίσω από τα τείχη και να μη βγουν να πολεμήσουν τους Σπαρτιάτες;

1. Ο σπαρτιατικός στρατός ξηράς ήταν ο καλύτερος της Ελλάδας. Σε μάχη στη στεριά οι Αθηναίοι μάλλον θα έχαναν.
2. Η Αθήνα όμως είχε τον πιο δυνατό **στόλο**. Τη θάλασσα την κρατούσε εκείνη.
3. Με τα Μακρά Τείχη η πόλη έμενε ενωμένη με τον Πειραιά, και τα πλοία έφερναν τρόφιμα, όσα χωράφια κι αν καίγονταν.
4. Ο Περικλής ήθελε να πολεμήσει εκεί όπου ήταν δυνατή η Αθήνα, **στη θάλασσα**, και όχι εκεί όπου ήταν δυνατή η Σπάρτη.

### Παράδειγμα 2: Γιατί η ήττα στους Αιγός ποταμούς έκρινε τον πόλεμο, ενώ το κάψιμο των χωραφιών της Αττικής δεν τον είχε κρίνει;

1. Όσο οι Σπαρτιάτες έκαιγαν τα χωράφια, η Αθήνα έφερνε σιτάρι με πλοία από μακριά.
2. Στους Αιγός ποταμούς η Αθήνα έχασε σχεδόν όλο τον στόλο της.
3. Χωρίς στόλο, κανένα πλοίο με σιτάρι δεν μπορούσε να φτάσει στον Πειραιά. Η πόλη άρχισε να πεινά.
4. Η δύναμη της Αθήνας ήταν ο στόλος. Όταν χάθηκε αυτός, χάθηκε και ο πόλεμος.

## Ερωτήσεις

1. Ποια ήταν, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, η αληθινή αιτία του Πελοποννησιακού πολέμου;
   - Η Σπάρτη φοβόταν τη δύναμη της Αθήνας
   - Οι Πέρσες επιτέθηκαν ξανά στην Ελλάδα
   - Η Σπάρτη ήθελε να αποκτήσει δημοκρατία
   - Ένας καβγάς στους Ολυμπιακούς αγώνες
2. Γιατί ο πόλεμος αυτός λέγεται «Πελοποννησιακός»;
   - Γιατί από εκεί ήταν η Σπάρτη και οι σύμμαχοί της
   - Γιατί όλες οι μάχες έγιναν στην Πελοπόννησο
   - Γιατί τον κέρδισε η Αθήνα, που είναι στην Πελοπόννησο
   - Γιατί τον ξεκίνησε ο βασιλιάς Πέλοπας
3. Σε τι ήταν δυνατή η κάθε πλευρά όταν άρχισε ο πόλεμος;
   - Η Αθήνα στη θάλασσα, η Σπάρτη στη στεριά
   - Η Αθήνα στη στεριά, η Σπάρτη στη θάλασσα
   - Και οι δύο κυρίως στη θάλασσα
   - Και οι δύο ήταν εξίσου δυνατές σε όλα
4. Σε τι χρησίμευαν τα Μακρά Τείχη;
   - Ένωναν την Αθήνα με τον Πειραιά
   - Περιέφραζαν όλη την Πελοπόννησο
   - Προστάτευαν τα χωράφια της Αττικής
   - Ήταν τα τείχη της Σπάρτης
5. Γιατί ο λοιμός απλώθηκε τόσο γρήγορα στην Αθήνα;
   - Πολύς κόσμος ζούσε στριμωγμένος
   - Οι Σπαρτιάτες τον έφεραν επίτηδες
   - Οι Αθηναίοι δεν είχαν γιατρούς
   - Ήταν τιμωρία από τους θεούς
6. Τι ήταν η εκστρατεία στη Σικελία;
   - Μια αθηναϊκή επίθεση που έληξε με ήττα
   - Μια νίκη της Αθήνας που έκρινε τον πόλεμο
   - Ένα ταξίδι του Περικλή για να κλείσει ειρήνη
   - Μια επίθεση της Σπάρτης στη Σικελία
7. Πώς κατάφερε η Σπάρτη να φτιάξει δυνατό στόλο στο τέλος του πολέμου;
   - Με χρήματα που της έδωσαν οι Πέρσες
   - Με τα πλοία που πήρε από τη Δηλιακή συμμαχία
   - Τον είχε από την αρχή του πολέμου
   - Τον έφτιαξαν οι είλωτες χωρίς κόστος
8. Ποια ήταν μια συνέπεια του πολέμου για όλον τον ελληνικό κόσμο;
   - Οι ελληνικές πόλεις βγήκαν πιο αδύναμες
   - Όλες οι ελληνικές πόλεις ενώθηκαν σε ένα κράτος
   - Η Αθήνα έγινε η πιο δυνατή πόλη της Ελλάδας
   - Δεν άλλαξε τίποτα, όλα έμειναν όπως πριν

## Ασκήσεις

1. Ποιος Αθηναίος ιστορικός έζησε τον πόλεμο και έγραψε την ιστορία του;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 405 π.Χ. Πού κατέστρεψε τότε ο Λύσανδρος τον τελευταίο μεγάλο στόλο της Αθήνας;
   *Γραμμή του χρόνου του Πελοποννησιακού πολέμου από το 431 ως το 404 π.Χ.· το γεγονός του 405 π.Χ. είναι κενό.*
3. Τι άλλαξε στον πόλεμο μετά την καταστροφή των Αθηναίων στη Σικελία;
4. Ο Θουκυδίδης γράφει για τον λοιμό: «Ο καθένας ας πει από πού πιστεύει ότι ήρθε η αρρώστια. Εγώ θα γράψω πώς ήταν, ώστε, αν ξαναπέσει ποτέ, να μπορεί να την αναγνωρίσει όποιος το έχει διαβάσει. Γιατί αρρώστησα κι εγώ ο ίδιος, και είδα με τα μάτια μου άλλους να υποφέρουν.» — Θουκυδίδης, Ιστορία, 5ος αι. π.Χ. Γιατί έγραψε ο Θουκυδίδης για τον λοιμό, και γιατί τον εμπιστευόμαστε;
5. Αν ήσουν αγρότης της Αττικής και έβλεπες από τα τείχη τους Σπαρτιάτες να καίνε τα χωράφια σου, θα συμφωνούσες με το σχέδιο του Περικλή; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/peloponnesian-war
