# Οι Ολυμπιακοί αγώνες

> Αγώνες, εκεχειρία και ένα στεφάνι ελιάς στην Ολυμπία.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/olympic-games

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πού, πότε και προς τιμήν ποιου θεού γίνονταν οι Ολυμπιακοί αγώνες.
- Να περιγράφεις την ιερή εκεχειρία και γιατί ήταν σημαντική για όλους τους Έλληνες.
- Να αναφέρεις αγωνίσματα των αρχαίων αγώνων και το έπαθλο του νικητή.
- Να συγκρίνεις τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες με τους σύγχρονους.

## Ένα ιερό για όλους τους Έλληνες

Είδες στην προηγούμενη ενότητα ότι οι Έλληνες ζούσαν σε εκατοντάδες ανεξάρτητες
πόλεις, από τη Μασσαλία ως τον Εύξεινο Πόντο. Κάθε πόλη είχε τους νόμους της
και συχνά μάλωνε με τη γειτονική. Υπήρχαν όμως μέρη όπου όλοι ένιωθαν
**Έλληνες**. Το πιο φημισμένο ήταν η **Ολυμπία**.

Η Ολυμπία βρίσκεται στην **Ηλεία**, στη δυτική Πελοπόννησο, δίπλα στον ποταμό
**Αλφειό**. Δεν ήταν πόλη αλλά **ιερό του Δία**, με ναούς, βωμούς και
αθλητικούς χώρους. Εκεί, προς τιμήν του Δία, γίνονταν οι **Ολυμπιακοί αγώνες**.

## Πώς άρχισαν

Οι αρχαίοι έλεγαν διάφορους **μύθους** για την αρχή των αγώνων. Σε έναν, τους
ίδρυσε ο **Ηρακλής**. Σε άλλον, ο ήρωας **Πέλοπας**, που νίκησε σε αρματοδρομία
τον βασιλιά της περιοχής. Από τον Πέλοπα πήρε το όνομά της η **Πελοπόννησος**.

Αυτά είναι μύθοι. Η **ιστορία** των αγώνων, όπως την κατέγραψαν οι ίδιοι οι
Έλληνες, ξεκινά το **776 π.Χ.** Τότε γράφτηκε ο πρώτος νικητής: ο **Κόροιβος**
από την Ήλιδα, που κέρδισε τον δρόμο του σταδίου.

Από τότε οι αγώνες γίνονταν **κάθε τέσσερα χρόνια**, το καλοκαίρι. Το διάστημα
των τεσσάρων χρόνων λεγόταν **Ολυμπιάδα**, και οι Έλληνες το χρησιμοποιούσαν
για να μετρούν τον χρόνο: «έγινε στον δεύτερο χρόνο της 50ής Ολυμπιάδας».

## Η ιερή εκεχειρία

Πριν από τους αγώνες, αγγελιαφόροι από την Ηλεία, οι **σπονδοφόροι**,
ταξίδευαν σε όλες τις ελληνικές πόλεις και ανήγγελλαν την **εκεχειρία**.

Εκεχειρία σημαίνει ότι «κρατάς τα χέρια σου μακριά από τα όπλα». Όσο κρατούσε,
κανείς δεν επιτρεπόταν να πειράξει τους αθλητές και τους επισκέπτες που
ταξίδευαν προς την Ολυμπία ή γύριζαν από εκεί, και κανένας στρατός δεν έμπαινε
στην Ηλεία. Έτσι χιλιάδες άνθρωποι μπορούσαν να περάσουν με ασφάλεια ακόμα
και από πόλεις που πολεμούσαν μεταξύ τους.

## Τα αγωνίσματα

Στην αρχή υπήρχε **ένα μόνο αγώνισμα**: ο **δρόμος του σταδίου**, περίπου
**192 μέτρα**. Σιγά σιγά προστέθηκαν κι άλλα, και από τον 5ο αιώνα π.Χ. οι
αγώνες κρατούσαν **πέντε μέρες**.

*Το στάδιο της Ολυμπίας. Η λευκή πέτρινη γραμμή στο χώμα σημάδευε την αφετηρία. Ως την άλλη άκρη είναι περίπου 192 μέτρα. Οι θεατές κάθονταν στις χορταριασμένες πλαγιές.*

| Είδος                   | Αγωνίσματα                                                                        |
| ----------------------- | --------------------------------------------------------------------------------- |
| Δρόμοι                  | στάδιο, δίαυλος (δύο στάδια), δόλιχος (μεγάλη απόσταση), οπλιτοδρόμος (με ασπίδα) |
| Πένταθλο                | δρόμος, άλμα, δίσκος, ακόντιο, πάλη                                               |
| Αγωνίσματα σώμα με σώμα | πάλη, πυγμαχία, παγκράτιο                                                         |
| Ιππικά                  | αρματοδρομίες και ιπποδρομίες στον ιππόδρομο                                      |

Οι αθλητές ορκίζονταν μπροστά στο άγαλμα του Δία ότι θα αγωνιστούν τίμια.
Κριτές ήταν οι **Ελλανοδίκες**. Όποιος έκλεβε πλήρωνε πρόστιμο, και με τα
χρήματα έφτιαχναν χάλκινα αγάλματα του Δία, τους **Ζάνες**, με το όνομα του
κλέφτη γραμμένο από κάτω — για να το βλέπουν όλοι.

*Οι βάσεις των Ζανών στην Ολυμπία. Τα χάλκινα αγάλματα χάθηκαν· έμειναν οι πέτρες που τα κρατούσαν. Στο βάθος είναι η καμάρα από όπου οι αθλητές έμπαιναν στο στάδιο.*

## Ποιοι αγωνίζονταν

Στους αγώνες έπαιρναν μέρος μόνο **ελεύθεροι Έλληνες άνδρες**. Οι
**παντρεμένες γυναίκες** δεν επιτρεπόταν ούτε να τους παρακολουθήσουν.

Οι γυναίκες είχαν όμως τους δικούς τους αγώνες στην Ολυμπία, τα **Ηραία**,
προς τιμήν της θεάς **Ήρας**: αγώνες δρόμου για κορίτσια. Και μια
Σπαρτιάτισσα, η **Κυνίσκα**, έγινε ολυμπιονίκης στην αρματοδρομία, γιατί η
νίκη ανήκε στον ιδιοκτήτη των αλόγων, όχι στον ηνίοχο.

## Ένα στεφάνι από αγριελιά

Το έπαθλο του νικητή ήταν ένα **στεφάνι από κλαδί αγριελιάς**, ο **κότινος**.
Τα κλαδιά τα έκοβε ένα παιδί με χρυσό μαχαίρι από την ιερή αγριελιά, κοντά
στον ναό του Δία.

Δεν είχε αξία σε χρήμα. Η τιμή όμως ήταν τεράστια. Ο **ολυμπιονίκης** γύριζε
στην πόλη του σαν ήρωας: του έστηναν άγαλμα, ποιητές έγραφαν τραγούδια για
αυτόν, και κάποιες πόλεις τον τάιζαν δωρεάν για όλη του τη ζωή.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αρχαία Ολυμπία ή σήμερα;*

## Το τέλος και η αναβίωση

Οι αγώνες γίνονταν για πάνω από **χίλια χρόνια**. Γύρω στο **393 μ.Χ.** ο
Ρωμαίος αυτοκράτορας **Θεοδόσιος** απαγόρευσε τις γιορτές των παλιών θεών, και
οι Ολυμπιακοί αγώνες σταμάτησαν. Αργότερα σεισμοί και πλημμύρες του Αλφειού και του
Κλαδέου σκέπασαν το ιερό με χώμα.

Αιώνες μετά, ο Γάλλος **Πιερ ντε Κουμπερτέν** ζήτησε να ξαναγίνουν οι αγώνες.
Οι πρώτοι **σύγχρονοι Ολυμπιακοί αγώνες** έγιναν στην **Αθήνα** το **1896**,
στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Τον μαραθώνιο τον κέρδισε ο Έλληνας **Σπύρος Λούης**.

*Το Παναθηναϊκό Στάδιο στην Αθήνα, όπου έγιναν οι Ολυμπιακοί αγώνες του 1896. Είναι χτισμένο από μάρμαρο, στη θέση ενός αρχαίου σταδίου.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τον Κόροιβο ως την Αθήνα του 2004*

> **Κλειδί**
>
> Οι Ολυμπιακοί αγώνες **ένωναν τους Έλληνες**.
>
> Πόλεις που μάλωναν έστελναν αθλητές στο ίδιο ιερό, κάτω από την ίδια
> εκεχειρία, για ένα στεφάνι που δεν είχε αξία σε χρήμα αλλά χάριζε τιμή για
> πάντα.

> **Πρόσεχε**
>
> Η **λαμπαδηδρομία** με την ολυμπιακή φλόγα, από την Ολυμπία ως την πόλη των
> αγώνων, **δεν** είναι αρχαίο έθιμο. Έγινε για πρώτη φορά το **1936 μ.Χ.**
>
> Φωτιά όμως υπήρχε στην αρχαία Ολυμπία: έκαιγε στους βωμούς του ιερού. Η
> σύγχρονη τελετή εμπνεύστηκε από αυτήν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας αθλητής από τις Συρακούσες θέλει να έρθει στην Ολυμπία, αλλά ο δρόμος του περνά από δύο πόλεις που πολεμούν. Πώς θα φτάσει;

1. Οι σπονδοφόροι έχουν αναγγείλει την **ιερή εκεχειρία** σε όλες τις ελληνικές πόλεις, και στις αποικίες.
2. Όσο κρατά η εκεχειρία, κανείς δεν επιτρέπεται να πειράξει όσους ταξιδεύουν για τους αγώνες.
3. Οι δύο πόλεις μπορεί να είναι εχθροί, αλλά σέβονται τον όρκο στον Δία.
4. Ο αθλητής περνά **με ασφάλεια**.

   Η εκεχειρία δεν σταματούσε όλους τους πολέμους, αλλά άνοιγε έναν ασφαλή δρόμο προς την Ολυμπία.

### Παράδειγμα 2: Ο κότινος ήταν μόνο ένα κλαδί αγριελιάς. Γιατί οι αθλητές προπονούνταν χρόνια για να τον κερδίσουν;

1. Ο κότινος δεν είχε αξία σε χρήμα: σε λίγες μέρες τα φύλλα του θα ξεραίνονταν.
2. Ήταν όμως **ιερός**: κοβόταν από την αγριελιά του Δία, στο πιο φημισμένο ιερό των Ελλήνων.
3. Ο νικητής γύριζε στην πατρίδα του σαν ήρωας: αγάλματα, τραγούδια, τιμές για όλη του τη ζωή.
4. Το έπαθλο ήταν η **δόξα**, για τον ίδιο και για την πόλη του.

   Κάποια βραβεία αξίζουν για αυτό που σημαίνουν, όχι για αυτό που κοστίζουν.

## Ερωτήσεις

1. Πού γίνονταν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες;
   - Στην Ολυμπία, στο ιερό του Δία στην Ηλεία
   - Στον Όλυμπο, εκεί που κατοικούσαν οι θεοί
   - Κάθε φορά σε άλλη ελληνική πόλη
   - Στην Αθήνα, στο Παναθηναϊκό Στάδιο
2. Τι ήταν η «Ολυμπιάδα» για τους αρχαίους Έλληνες;
   - Τα τέσσερα χρόνια από αγώνες σε αγώνες
   - Ένα αγώνισμα δρόμου
   - Η γυναίκα που κέρδιζε στα Ηραία
   - Οι πέντε μέρες που κρατούσαν οι αγώνες
3. Τι εξασφάλιζε η ιερή εκεχειρία;
   - Ότι όλοι ταξίδευαν με ασφάλεια στην Ολυμπία
   - Ότι όλοι οι πόλεμοι τελείωναν για πάντα
   - Ότι οι αθλητές έπαιρναν χρήματα για το ταξίδι
   - Ότι μόνο οι Ηλείοι μπορούσαν να αγωνιστούν
4. Τι έπαιρνε ο νικητής στην Ολυμπία;
   - Ένα στεφάνι από αγριελιά
   - Ένα χρυσό μετάλλιο
   - Ένα σακί με χρυσά νομίσματα
   - Ένα στεφάνι από δάφνη
5. Ποιο ήταν το πρώτο και για πολλά χρόνια το μόνο αγώνισμα;
   - Ο δρόμος του σταδίου
   - Ο μαραθώνιος
   - Η αρματοδρομία με τέθριππα
   - Το πένταθλο
6. Ποιο είναι σωστό για τις γυναίκες και τους αρχαίους αγώνες;
   - Τα κορίτσια είχαν δικούς τους αγώνες, τα Ηραία
   - Αγωνίζονταν μαζί με τους άνδρες στα ίδια αγωνίσματα
   - Καμία γυναίκα δεν έγινε ποτέ ολυμπιονίκης
   - Οι γυναίκες ήταν οι κριτές των αγώνων
7. Τι γινόταν με έναν αθλητή που τον έπιαναν να κλέβει;
   - Πλήρωνε πρόστιμο για ένα άγαλμα του Δία
   - Κέρδιζε, αφού κανείς δεν τον σταματούσε
   - Του έδιναν δεύτερο στεφάνι
   - Τον έστελναν να αγωνιστεί στα Ηραία
8. Πότε και πού έγιναν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί αγώνες;
   - Το 1896 στην Αθήνα
   - Το 776 π.Χ. στην Ολυμπία
   - Το 393 μ.Χ. στη Ρώμη
   - Το 2004 στην Αθήνα

## Ασκήσεις

1. Ποιος ήταν ο πρώτος γραμμένος ολυμπιονίκης και από ποια πόλη;
2. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά ενός γεγονότος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά έγιναν στην Αθήνα οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί αγώνες;
   *Γραμμή του χρόνου των Ολυμπιακών αγώνων από το 776 π.Χ. ως το 2004· η χρονιά των αγώνων στην Αθήνα είναι κενή.*
3. Γιατί οι Ολυμπιακοί αγώνες έκαναν τους Έλληνες να νιώθουν ένας λαός;
4. Τον καιρό της εκστρατείας του Ξέρξη, κάποιοι Πέρσες ρώτησαν τι κάνουν οι Έλληνες. Έμαθαν ότι γιορτάζουν τους Ολυμπιακούς αγώνες: «Ρώτησαν ποιο είναι το έπαθλο, κι εκείνοι είπαν ότι δίνουν ένα στεφάνι από ελιά. Τότε ένας Πέρσης φώναξε: “Αλίμονο, Μαρδόνιε! Με τι άντρες μάς έφερες να πολεμήσουμε, που δεν αγωνίζονται για χρήματα αλλά για να δείξουν την αξία τους!”» — Ηρόδοτος, Ιστορίες, 5ος αι. π.Χ. Γιατί ανησύχησε ο Πέρσης;
5. Τι σου αρέσει πιο πολύ στους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες, και τι θα άλλαζες αν μπορούσες; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/olympic-games
