# Ελληνιστικά χρόνια και Ρωμαίοι

> Η Αλεξάνδρεια, η βιβλιοθήκη της, και η Ρώμη που τα κατέκτησε όλα.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/hellenistic-roman

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς μοιράστηκε το κράτος του Αλεξάνδρου στα ελληνιστικά βασίλεια.
- Να περιγράφεις την Αλεξάνδρεια, τον Φάρο και τη Βιβλιοθήκη της ως κέντρο γνώσης.
- Να ακολουθείς πώς η Ρώμη κατέκτησε την Ελλάδα και τα ελληνιστικά βασίλεια, ως το 31 π.Χ.
- Να δίνεις παραδείγματα για το πώς οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τον ελληνικό πολιτισμό.

## Το κράτος μοιράζεται

Ο Αλέξανδρος πέθανε το 323 π.Χ. χωρίς να αφήσει ενήλικο διάδοχο. Οι στρατηγοί
του, που τους λέμε **Διαδόχους**, πολέμησαν μεταξύ τους για πολλά χρόνια. Στο
τέλος το τεράστιο κράτος χωρίστηκε σε **βασίλεια**. Τα τρία μεγαλύτερα ήταν:

| Βασίλειο       | Πού                                              | Βασιλική οικογένεια |
| -------------- | ------------------------------------------------ | ------------------- |
| Αίγυπτος       | στη Βόρεια Αφρική, με πρωτεύουσα την Αλεξάνδρεια | οι **Πτολεμαίοι**   |
| Συρία και Ασία | από τη Μεσόγειο ως την Περσία                    | οι **Σελευκίδες**   |
| Μακεδονία      | η πατρίδα του Αλεξάνδρου                         | οι **Αντιγονίδες**  |

Η εποχή από τον θάνατο του Αλεξάνδρου ως το **31 π.Χ.** λέγεται **ελληνιστική
εποχή** ή **ελληνιστικά χρόνια**. Το όνομα δείχνει ότι σε όλα αυτά τα βασίλεια
κυριαρχούσε ο **ελληνικός πολιτισμός**, ακόμα κι εκεί όπου οι περισσότεροι
κάτοικοι δεν ήταν Έλληνες.

## Μια γλώσσα για όλους

Σε αυτόν τον μεγάλο κόσμο ζούσαν Αιγύπτιοι, Σύροι, Πέρσες, Εβραίοι, Έλληνες
και πολλοί άλλοι. Για να συνεννοούνται στο εμπόριο και στη διοίκηση,
χρησιμοποιούσαν μια απλή μορφή των ελληνικών, την **κοινή ελληνική**.

Ένας έμπορος μπορούσε να ταξιδέψει από την Αλεξάνδρεια ως την Αντιόχεια και να
συνεννοηθεί παντού στα ελληνικά. Κάτι σαν τα αγγλικά στα αεροδρόμια σήμερα.

*Η στήλη της Ροζέτας, από την Αίγυπτο των Πτολεμαίων. Το ίδιο κείμενο είναι γραμμένο τρεις φορές: με ιερογλυφικά, με μια άλλη αιγυπτιακή γραφή και, στο κάτω μέρος, στα ελληνικά.*

## Η Αλεξάνδρεια, πόλη της γνώσης

Η **Αλεξάνδρεια** της Αιγύπτου έγινε η μεγαλύτερη και πιο λαμπρή πόλη του
ελληνιστικού κόσμου. Είχε φαρδιούς δρόμους, λιμάνια γεμάτα πλοία και
ανθρώπους από κάθε γωνιά της γης.

Στο λιμάνι της, στο νησάκι **Φάρος**, χτίστηκε ένας πανύψηλος πύργος με φωτιά
στην κορυφή, για να οδηγεί τα πλοία τη νύχτα. Ήταν ένα από τα **επτά θαύματα
του αρχαίου κόσμου**. Από το όνομα του νησιού, κάθε τέτοιος πύργος λέγεται
ακόμα και σήμερα **φάρος**.

Οι Πτολεμαίοι ίδρυσαν το **Μουσείο**, ένα κέντρο όπου σοφοί ζούσαν και
μελετούσαν, και δίπλα του τη μεγάλη **Βιβλιοθήκη**. Εκεί μάζευαν βιβλία —
κυλίνδρους από **πάπυρο** — από όλο τον κόσμο. Λέγεται ότι κάθε πλοίο που
έφτανε στο λιμάνι έπρεπε να δώσει τα βιβλία του για να αντιγραφούν.

Στην Αλεξάνδρεια δούλεψαν σοφοί που ακόμα θυμόμαστε:

- ο **Ευκλείδης** έγραψε ένα βιβλίο γεωμετρίας που το διάβαζαν οι μαθητές για
  πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια,
- ο **Ερατοσθένης** μέτρησε πόσο μεγάλη είναι η Γη, με μια ράβδο, τη σκιά της
  και πολλή σκέψη — και έπεσε πολύ κοντά,
- ο **Αρχιμήδης** από τις Συρακούσες, που λέγεται ότι σπούδασε εκεί,
  αλληλογραφούσε με τους σοφούς της πόλης.

## Η Ρώμη ανεβαίνει

Την ίδια εποχή, στην **Ιταλία**, μια πόλη μεγάλωνε σιγά σιγά: η **Ρώμη**.
Σύμφωνα με τον μύθο, την ίδρυσαν δύο δίδυμα αδέλφια, ο **Ρωμύλος** και ο
**Ρέμος**, που τα μεγάλωσε μια λύκαινα. Αυτό είναι **μύθος**· η Ρώμη ξεκίνησε ως
ένα μικρό χωριό δίπλα στον ποταμό Τίβερη.

Οι Ρωμαίοι είχαν έναν πολύ οργανωμένο στρατό, τις **λεγεώνες**. Κατέκτησαν
πρώτα όλη την Ιταλία και νίκησαν την Καρχηδόνα, τη μεγάλη αντίπαλό τους στη
Βόρεια Αφρική. Ύστερα στράφηκαν
προς την Ανατολή:

- το **168 π.Χ.**, στη μάχη της **Πύδνας**, νίκησαν τον τελευταίο βασιλιά της
  Μακεδονίας,
- το **146 π.Χ.** κατέστρεψαν την **Κόρινθο**, και η νότια Ελλάδα πέρασε στην
  εξουσία τους,
- το **31 π.Χ.**, στη ναυμαχία του **Ακτίου**, ο Ρωμαίος **Οκταβιανός** νίκησε
  τη βασίλισσα της Αιγύπτου **Κλεοπάτρα** και τον σύμμαχό της, τον Ρωμαίο
  Μάρκο Αντώνιο. Την επόμενη χρονιά η Αίγυπτος έγινε ρωμαϊκή.

Η Κλεοπάτρα ήταν η τελευταία από τους Πτολεμαίους. Με την πτώση της τελείωσαν
τα ελληνιστικά χρόνια. Λίγο αργότερα ο Οκταβιανός πήρε το όνομα **Αύγουστος**
και έγινε ο πρώτος **αυτοκράτορας** της Ρώμης.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τον Αλέξανδρο στον Αύγουστο*

## Ο νικητής μαθαίνει από τον νικημένο

Οι Ρωμαίοι νίκησαν τους Έλληνες στον πόλεμο. Θαύμαζαν όμως πολύ τον πολιτισμό
τους. Ο Ρωμαίος ποιητής **Οράτιος** το είπε έτσι: η Ελλάδα, όταν
κατακτήθηκε, **κατέκτησε** τον άγριο νικητή της.

- Τα πλούσια ρωμαϊκά παιδιά μάθαιναν **ελληνικά** και είχαν Έλληνες δασκάλους.
- Οι Ρωμαίοι ταύτισαν τους δικούς τους θεούς με τους ελληνικούς και πήραν
  τους μύθους τους: ο **Γιούπιτερ** ήταν ο Δίας τους, η **Μινέρβα** η Αθηνά.
- Αντέγραφαν ελληνικά αγάλματα και έχτιζαν ναούς με **κίονες** σαν τους
  ελληνικούς.
- Νέοι Ρωμαίοι πήγαιναν να σπουδάσουν στην **Αθήνα** και στη Ρόδο.

Και οι Ρωμαίοι έδωσαν πολλά δικά τους: **δρόμους** που ένωναν όλη την
αυτοκρατορία, όπως την **Εγνατία οδό**, που περνούσε από τη Θεσσαλονίκη,
**υδραγωγεία** που έφερναν νερό στις πόλεις, και **νόμους** γραμμένους για όλους.

*Το ρωμαϊκό υδραγωγείο Πον ντυ Γκαρ, στη νότια Γαλλία, σχεδόν 2.000 χρόνια παλιό. Το νερό κυλούσε σε ένα κανάλι πάνω από την πιο ψηλή σειρά από καμάρες.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ελληνικό ή ρωμαϊκό;*

> **Κλειδί**
>
> Οι Ρωμαίοι κατέκτησαν τον ελληνικό κόσμο με τα **όπλα**, αλλά ο ελληνικός
> πολιτισμός κατέκτησε τους Ρωμαίους με τις **ιδέες**.
>
> Έτσι γεννήθηκε ένας κοινός **ελληνορωμαϊκός** κόσμος, από τον οποίο θα
> προέλθει αργότερα το Βυζάντιο.

> **Πρόσεχε**
>
> Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας **δεν** χάθηκε σε μία μέρα από μια μεγάλη
> φωτιά, όπως λέγεται συχνά.
>
> Μια φωτιά το 48 π.Χ. έκαψε βιβλία, αλλά η Βιβλιοθήκη μαράθηκε σιγά σιγά, μέσα
> σε αιώνες, από πολέμους, από λίγα χρήματα και από την αδιαφορία των αρχόντων.
> Τα ακριβή γεγονότα οι ιστορικοί δεν τα ξέρουν με βεβαιότητα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η ελληνιστική εποχή κράτησε από το 323 π.Χ. ως το 31 π.Χ. Πόσα χρόνια είναι αυτά;

1. Και οι δύο χρονιές είναι **π.Χ.**: η μεγαλύτερη (323) είναι η πιο παλιά.
2. Αφαιρούμε: 323 − 31 = 292.
3. Τα ελληνιστικά χρόνια κράτησαν σχεδόν **τρεις αιώνες**, πολύ περισσότερο από τη ζωή του ίδιου του Αλεξάνδρου.

### Παράδειγμα 2: Ένας έμπορος από την Αντιόχεια φτάνει στην Αλεξάνδρεια. Δεν μιλάει αιγυπτιακά. Πώς θα κάνει τις δουλειές του;

1. Και η Αντιόχεια και η Αλεξάνδρεια ήταν ελληνιστικές πόλεις, σε διαφορετικά βασίλεια.
2. Και στα δύο βασίλεια, στο εμπόριο και στη διοίκηση, μιλούσαν την **κοινή ελληνική**.
3. Ο έμπορος θα μιλήσει ελληνικά, στο λιμάνι, στην αγορά και με τους υπαλλήλους του βασιλιά.
4. Μια κοινή γλώσσα κάνει έναν μεγάλο κόσμο πιο μικρό: άνθρωποι, πράγματα και ιδέες ταξιδεύουν πιο εύκολα.

## Ερωτήσεις

1. Ποιοι ήταν οι Διάδοχοι;
   - Οι στρατηγοί του Αλεξάνδρου
   - Τα παιδιά του Αλεξάνδρου που κυβέρνησαν μαζί
   - Οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες
   - Οι σοφοί της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας
2. Ποια οικογένεια κυβέρνησε την Αίγυπτο στα ελληνιστικά χρόνια;
   - Οι Πτολεμαίοι
   - Οι Σελευκίδες
   - Οι Αντιγονίδες
   - Οι Πέρσες βασιλιάδες
3. Τι ήταν η κοινή ελληνική;
   - Μια απλή μορφή των ελληνικών
   - Η γλώσσα των Ρωμαίων
   - Ένα κοινό ταμείο των ελληνικών πόλεων
   - Μια μυστική γλώσσα των βασιλιάδων
4. Γιατί σήμερα οι πύργοι που φωτίζουν τη θάλασσα λέγονται «φάροι»;
   - Από ένα νησί της Αλεξάνδρειας
   - Από έναν θεό που λεγόταν Φάρος
   - Από τον Ρωμαίο που τους εφεύρε
   - Από τη λέξη «φως» στα λατινικά
5. Τι μάζευε η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας;
   - Βιβλία σε παπύρους, από όλο τον κόσμο
   - Μόνο τους νόμους της Αιγύπτου
   - Χρυσάφι και πολύτιμους λίθους
   - Τυπωμένα βιβλία με χαρτονένιο εξώφυλλο
6. Για ποιο επίτευγμα θυμόμαστε τον Ερατοσθένη;
   - Μέτρησε πόσο μεγάλη είναι η Γη
   - Έχτισε τον Φάρο της Αλεξάνδρειας
   - Έγραψε το πιο γνωστό βιβλίο γεωμετρίας
   - Ίδρυσε τη Ρώμη
7. Γιατί η ναυμαχία του Ακτίου, το 31 π.Χ., θεωρείται το τέλος των ελληνιστικών χρόνων;
   - Νικήθηκε η βασίλισσα Κλεοπάτρα
   - Πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος
   - Οι Έλληνες νίκησαν τους Ρωμαίους
   - Καταστράφηκε η Κόρινθος
8. Τι εννοούσε ο Οράτιος όταν είπε ότι η Ελλάδα κατέκτησε τον νικητή της;
   - Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τον ελληνικό πολιτισμό
   - Οι Έλληνες ξαναπήραν την ελευθερία τους με τα όπλα
   - Ένας Έλληνας έγινε αυτοκράτορας της Ρώμης
   - Οι Ρωμαίοι έχασαν τη μάχη της Πύδνας

## Ασκήσεις

1. Πώς λεγόταν ο ρωμαϊκός δρόμος που περνούσε από τη Θεσσαλονίκη;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 31 π.Χ. Ποια ναυμαχία έκλεισε τότε την ελληνιστική εποχή;
   *Γραμμή του χρόνου της ελληνιστικής εποχής από τον θάνατο του Αλεξάνδρου· το γεγονός του 31 π.Χ. είναι κενό.*
3. Γιατί το κράτος του Αλεξάνδρου χωρίστηκε σε βασίλεια μετά τον θάνατό του;
4. Ο γεωγράφος Στράβωνας επισκέφθηκε την Αλεξάνδρεια: «Μέρος των ανακτόρων είναι και το Μουσείο. Έχει στοά για περίπατο, μια αίθουσα με καθίσματα και ένα μεγάλο κτίριο όπου τρώνε μαζί οι σοφοί του Μουσείου. Η συντροφιά αυτή έχει και κοινά χρήματα.» — Στράβωνας, Γεωγραφικά, αρχές 1ου αι. μ.Χ. Τι μας λέει ο Στράβωνας για τη ζωή των σοφών στην Αλεξάνδρεια;
5. Τι σου φαίνεται πιο σπουδαίο δώρο στον κόσμο: οι δρόμοι και τα υδραγωγεία των Ρωμαίων ή η γνώση των σοφών της Αλεξάνδρειας; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/hellenistic-roman
