# Ο χρυσός αιώνας της Αθήνας

> Δημοκρατία, Παρθενώνας και θέατρο στα χρόνια του Περικλή.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/golden-age

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί ο 5ος αιώνας π.Χ. λέγεται «χρυσός αιώνας» της Αθήνας.
- Να περιγράφεις πώς λειτουργούσε η αθηναϊκή δημοκρατία και ποιοι έμεναν έξω από αυτήν.
- Να αναγνωρίζεις τον Παρθενώνα και τους ανθρώπους που τον έφτιαξαν.
- Να περιγράφεις μια παράσταση στο αρχαίο θέατρο.

## Μετά τη νίκη

Όταν οι Πέρσες έφυγαν, η Αθήνα ήταν μισοκαμένη. Είχε όμως τον **μεγαλύτερο
στόλο** της Ελλάδας και πολίτες γεμάτους αυτοπεποίθηση.

Το **478 π.Χ.** πολλές πόλεις των νησιών και της Μικράς Ασίας έφτιαξαν μια
συμμαχία για να προστατεύονται αν γύριζαν οι Πέρσες. Το ταμείο της ήταν στο
νησί **Δήλος**, γι' αυτό λέγεται **Δηλιακή Συμμαχία**. Αρχηγός ήταν η Αθήνα.
Κάθε σύμμαχος έδινε πλοία ή χρήματα.

Τα επόμενα πενήντα περίπου χρόνια η Αθήνα έγινε η πιο πλούσια και η πιο
λαμπρή πόλη της Ελλάδας. Αυτή την εποχή τη λέμε **χρυσό αιώνα** της Αθήνας.

## Ο Περικλής

Ο πιο γνωστός πολιτικός της εποχής ήταν ο **Περικλής**. Για πολλά
χρόνια οι Αθηναίοι τον εξέλεγαν ξανά και ξανά **στρατηγό**. Ήταν πολύ καλός
ρήτορας: όταν μιλούσε στη συνέλευση, έπειθε τους συμπολίτες του.

Ο Περικλής ήθελε η Αθήνα να είναι «**σχολείο της Ελλάδας**»: μια πόλη που οι
άλλοι θα θαύμαζαν για τη δημοκρατία της, τα κτίρια και τις τέχνες της.

## Πώς λειτουργούσε η δημοκρατία

Δημοκρατία σημαίνει «ο **δήμος** (ο λαός) **κρατεί** (κυβερνά)». Στην Αθήνα οι
πολίτες δεν διάλεγαν αντιπροσώπους για να αποφασίζουν για αυτούς, όπως σήμερα.
Αποφάσιζαν **οι ίδιοι**.

- Η **Εκκλησία του Δήμου** ήταν η συνέλευση όλων των πολιτών. Μαζεύονταν
  στον λόφο της **Πνύκας**, άκουγαν όποιον ήθελε να μιλήσει και ψήφιζαν
  σηκώνοντας το χέρι: για πόλεμο και ειρήνη, για νόμους, για δημόσια έργα.
- Η **Βουλή των 500** ετοίμαζε τα θέματα της συνέλευσης. Τα μέλη της τα
  διάλεγαν με **κλήρωση**: 50 από καθεμία από τις 10 φυλές της Αθήνας.
- Τα **δικαστήρια** είχαν εκατοντάδες δικαστές, απλούς πολίτες, κι αυτούς με
  κλήρωση.

Ένας φτωχός αγρότης ή ένας κωπηλάτης όμως δεν μπορούσε να αφήσει τη δουλειά
του για μια μέρα χωρίς να χάσει το μεροκάματο. Γι' αυτό ο Περικλής έβαλε
**μισθό** για όσους υπηρετούσαν την πόλη, όπως οι δικαστές. Έτσι και οι φτωχοί
μπορούσαν να πάρουν μέρος.

Οι Αθηναίοι είχαν και έναν τρόπο να προστατεύονται από όποιον γινόταν πολύ
δυνατός: τον **οστρακισμό**. Έγραφαν ένα όνομα πάνω σε ένα κομμάτι σπασμένου
αγγείου, το **όστρακο**. Αν ένα όνομα μάζευε αρκετές ψήφους, εκείνος έφευγε
από την πόλη για δέκα χρόνια.

> **Πρόσεχε**
>
> Η αθηναϊκή δημοκρατία **δεν ήταν για όλους**. Ψήφιζαν μόνο οι ενήλικοι
> **άντρες πολίτες**. Οι **γυναίκες**, οι **δούλοι** και οι **μέτοικοι** (ξένοι που
> ζούσαν και δούλευαν στην Αθήνα) έμεναν έξω.
>
> Και ο Περικλής **δεν ήταν βασιλιάς**. Ήταν ένας από τους δέκα στρατηγούς, που
> εκλέγονταν κάθε χρόνο. Αν οι Αθηναίοι ήθελαν, μπορούσαν να μην τον ξαναψηφίσουν.

## Ο Παρθενώνας

Ο Περικλής αποφάσισε να ξαναχτίσει την Ακρόπολη, που είχαν κάψει οι Πέρσες.
Τα χρήματα ήρθαν κυρίως από το ταμείο της Δηλιακής Συμμαχίας, που η Αθήνα το
είχε μεταφέρει από τη Δήλο στην Αθήνα. Πολλοί σύμμαχοι **δυσαρεστήθηκαν**:
τα χρήματα τα είχαν δώσει για την άμυνα, όχι για ναούς στην Αθήνα.

*Η Ακρόπολη από τον λόφο του Φιλοπάππου. Πάνω δεξιά είναι ο Παρθενώνας, αριστερά τα Προπύλαια. Οι γερανοί βοηθούν στις εργασίες που στερεώνουν τα αρχαία μάρμαρα.*

Το πιο σπουδαίο έργο ήταν ο **Παρθενώνας**, ο ναός της **Αθηνάς Παρθένου**,
προστάτιδας της πόλης. Χτίστηκε από το **447** ως το **438 π.Χ.** από λευκό
μάρμαρο της **Πεντέλης**. Τα γλυπτά του τελείωσαν λίγο αργότερα, το **432 π.Χ.**

- Αρχιτέκτονες ήταν ο **Ικτίνος** και ο **Καλλικράτης**.
- Τα γλυπτά τα επέβλεπε ο μεγάλος γλύπτης **Φειδίας**. Μέσα στον ναό έστησε
  ένα τεράστιο άγαλμα της Αθηνάς από **χρυσό και ελεφαντόδοντο**.
- Γύρω γύρω, ψηλά στους τοίχους, μια μακριά ζωφόρος έδειχνε την πομπή των
  **Παναθηναίων**, τη μεγάλη γιορτή της θεάς.

Χτίστηκαν και τα **Προπύλαια**, η μεγάλη είσοδος της Ακρόπολης, και αργότερα
ο ναός της **Αθηνάς Νίκης** και το **Ερέχθειο** με τις **Καρυάτιδες**.

*Οι Καρυάτιδες του Ερεχθείου. Στη θέση των κιόνων στέκονται κοπέλες με μακριά ρούχα και κρατούν τη στέγη στο κεφάλι τους. Αυτές που βλέπεις εδώ είναι αντίγραφα· τις αρχαίες τις φυλάνε σε μουσεία.*

Στο έργο δούλεψαν χιλιάδες άνθρωποι: λατόμοι, μαρμαράδες, γλύπτες, ζωγράφοι,
αγωγιάτες. Πολλοί Αθηναίοι βρήκαν δουλειά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού θα το έβρισκες στην Αθήνα;*

## Μια μέρα στο θέατρο

Στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης ήταν το **θέατρο του Διονύσου**. Την άνοιξη,
στη γιορτή του θεού, τα **Μεγάλα Διονύσια**, χιλιάδες θεατές κάθονταν από το
πρωί ως το βράδυ και έβλεπαν έργα. Η πόλη βοηθούσε τους φτωχούς πολίτες να
πληρώσουν το εισιτήριο.

- Στην **τραγωδία** οι ήρωες των μύθων ζούσαν μεγάλες δυσκολίες. Οι πιο
  γνωστοί ποιητές ήταν ο **Αισχύλος**, ο **Σοφοκλής** και ο **Ευριπίδης**.
- Στην **κωμωδία** οι θεατές γελούσαν, ακόμα και με τους πολιτικούς της πόλης.
  Ο πιο γνωστός ποιητής ήταν ο **Αριστοφάνης**.

Οι ηθοποιοί ήταν μόνο **άντρες** και φορούσαν **μάσκες**, έτσι ένας ηθοποιός
μπορούσε να παίξει πολλούς ρόλους, και γυναικείους. Ένας **χορός** από
τραγουδιστές σχολίαζε όσα γίνονταν. Τα έργα διαγωνίζονταν, και οι καλύτεροι
έπαιρναν βραβείο.

*Το θέατρο του Διονύσου, στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης, όπως είναι σήμερα. Τα πέτρινα καθίσματα φτιάχτηκαν λίγο αργότερα· στα χρόνια του Περικλή οι θεατές κάθονταν σε ξύλινα.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο χρυσός αιώνας της Αθήνας*

> **Κλειδί**
>
> Ο χρυσός αιώνας στηρίχτηκε σε τρία πράγματα: τη **δημοκρατία**, τον **πλούτο**
> από τη θάλασσα και τη συμμαχία, και τους **ανθρώπους** — πολιτικούς,
> καλλιτέχνες, ποιητές, φιλοσόφους — που βρέθηκαν μαζί στην ίδια πόλη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Νικίας είναι φτωχός κωπηλάτης και Αθηναίος πολίτης. Μπορεί να κάνει κάτι για την πόλη του εκτός από το να κωπηλατεί;

1. Είναι ενήλικος άντρας πολίτης, άρα έχει δικαίωμα να πάει στην Εκκλησία του Δήμου στην Πνύκα, να μιλήσει και να ψηφίσει.
2. Μπορεί να κληρωθεί στη Βουλή των 500 ή να γίνει δικαστής. Η κλήρωση δεν κοιτάζει αν είσαι πλούσιος.
3. Χάρη στον μισθό που έβαλε ο Περικλής, δεν θα χάσει το μεροκάματό του όταν υπηρετεί την πόλη.
4. Ναι: ο Νικίας είναι κι αυτός **μέρος της κυβέρνησης** της πόλης.

   Αν όμως ο Νικίας ήταν δούλος ή μέτοικος, τίποτα από αυτά δεν θα ίσχυε.

### Παράδειγμα 2: Γιατί πολλοί σύμμαχοι της Αθήνας δεν χάρηκαν όταν είδαν τον Παρθενώνα;

1. Οι σύμμαχοι έδιναν χρήματα στο κοινό ταμείο για να προστατεύονται από τους Πέρσες.
2. Η Αθήνα μετέφερε το ταμείο στην πόλη της και αποφάσιζε μόνη της πώς θα το ξοδέψει.
3. Ένα μέρος πήγε σε ναούς που δόξαζαν την Αθήνα, όχι όλους τους συμμάχους.
4. Ένιωσαν ότι η Αθήνα από **αρχηγός** της συμμαχίας είχε γίνει **αφεντικό** της.

   Το ίδιο κτίριο μπορεί να είναι για κάποιους καμάρι και για άλλους αδικία.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος ήταν ο πιο γνωστός πολιτικός της Αθήνας στον χρυσό της αιώνα;
   - Ο Περικλής
   - Ο Θεμιστοκλής
   - Ο Λεωνίδας
   - Ο Σόλωνας
2. Πού μαζευόταν η Εκκλησία του Δήμου για να ψηφίσει;
   - Στον λόφο της Πνύκας
   - Μέσα στον ναό του Παρθενώνα
   - Σε μια εκκλησία
   - Στη Δήλο
3. Ποιος από αυτούς ΔΕΝ μπορούσε να ψηφίσει στην Εκκλησία του Δήμου;
   - Μια Αθηναία, κόρη πολίτη
   - Ένας φτωχός Αθηναίος κωπηλάτης
   - Ένας Αθηναίος αγγειοπλάστης
   - Ο Περικλής
4. Γιατί ο Περικλής έβαλε μισθό για τους πολίτες που υπηρετούσαν την πόλη, όπως οι δικαστές;
   - Για να μπορούν να πάρουν μέρος και οι φτωχοί
   - Για να πλουτίσουν οι πλούσιοι ακόμα περισσότερο
   - Για να πληρώνονται οι σύμμαχοι
   - Για να μην πηγαίνουν οι πολίτες στο θέατρο
5. Σε ποια θεά ήταν αφιερωμένος ο Παρθενώνας;
   - Στην Αθηνά
   - Στην Ήρα
   - Στην Αφροδίτη
   - Στην Άρτεμη
6. Ποιος επέβλεπε τα γλυπτά του Παρθενώνα και έφτιαξε το άγαλμα της Αθηνάς;
   - Ο Φειδίας
   - Ο Ικτίνος
   - Ο Σοφοκλής
   - Ο Περικλής
7. Από πού ήρθαν κυρίως τα χρήματα για τα έργα της Ακρόπολης;
   - Από το ταμείο της Δηλιακής Συμμαχίας
   - Από τον Πέρση βασιλιά
   - Από τη Σπάρτη
   - Από εισιτήρια που πλήρωναν οι επισκέπτες
8. Σε μια τραγωδία υπάρχει ο ρόλος μιας βασίλισσας. Ποιος τον έπαιζε στο αρχαίο θέατρο;
   - Ένας άντρας ηθοποιός με γυναικεία μάσκα
   - Μια γυναίκα ηθοποιός
   - Η ίδια η βασίλισσα της πόλης
   - Κανείς· οι γυναικείοι ρόλοι δεν υπήρχαν

## Ασκήσεις

1. Πάνω σε τι έγραφαν οι Αθηναίοι ένα όνομα στον οστρακισμό;
2. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά ενός γεγονότος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά άρχισε να χτίζεται ο Παρθενώνας;
   *Γραμμή του χρόνου του χρυσού αιώνα από τη Δηλιακή Συμμαχία ως τον Πελοποννησιακό πόλεμο· η χρονιά που αρχίζει ο Παρθενώνας είναι κενή.*
3. Γιατί μετά τους Περσικούς πολέμους η Αθήνα έγινε η πιο πλούσια και λαμπρή πόλη της Ελλάδας;
4. Στον Επιτάφιο, τον λόγο για τους πρώτους νεκρούς του πολέμου, ο Περικλής λέει στους Αθηναίους: «Έχουμε πολίτευμα που δεν αντιγράφει τους νόμους των γειτόνων· εμείς είμαστε μάλλον παράδειγμα για άλλους. Λέγεται δημοκρατία, γιατί δεν κυβερνούν λίγοι αλλά οι πολλοί. […] Κι όποιος μπορεί να κάνει κάτι καλό για την πόλη, δεν τον εμποδίζει η φτώχεια του.» — Περικλής, Επιτάφιος, στον Θουκυδίδη, Ιστορία, 5ος αι. π.Χ. Τι καμάρωνε ο Περικλής για την Αθήνα; Ίσχυε αυτό για όλους όσους ζούσαν εκεί;
5. Αν βρισκόσουν μια μέρα στην Αθήνα του Περικλή, τι θα ήθελες πιο πολύ να δεις: τη συνέλευση στην Πνύκα, τον Παρθενώνα να χτίζεται ή μια παράσταση στο θέατρο; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/golden-age
