# Ο αποικισμός

> Γιατί οι Έλληνες έφυγαν και έχτισαν πόλεις σε όλη τη Μεσόγειο.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/colonisation

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι αποικία και τι μητρόπολη.
- Να αναφέρεις τους λόγους για τους οποίους οι Έλληνες ίδρυσαν αποικίες.
- Να περιγράφεις πώς οργανωνόταν μια αποστολή: οικιστής, μαντείο, ιερή φωτιά.
- Να εντοπίζεις στον χάρτη τις μεγάλες περιοχές του αποικισμού και μερικές γνωστές αποικίες.

## Μετά τους Μυκηναίους

Όταν έπεσαν τα μυκηναϊκά ανάκτορα, οι Έλληνες έζησαν μερικούς αιώνες πιο
φτωχά, σε μικρά χωριά. Σιγά σιγά όμως τα χωριά μεγάλωσαν και ενώθηκαν σε
**πόλεις-κράτη**: κάθε πόλη είχε τη δική της γη, τους δικούς της νόμους και
τους δικούς της θεούς-προστάτες. Έτσι ήταν η Αθήνα, η Κόρινθος, η Χαλκίδα, η
Μίλητος και εκατοντάδες άλλες.

Τον **8ο αιώνα π.Χ.** οι Έλληνες έμαθαν να γράφουν ξανά, αυτή τη φορά με το
**αλφάβητο**. Και την ίδια εποχή άρχισαν να ταξιδεύουν μακριά, για να χτίσουν
καινούργιες πόλεις.

## Αποικία και μητρόπολη

Μια ομάδα ανθρώπων αφήνει την πόλη της, ταξιδεύει με πλοία και χτίζει μια
**νέα πόλη** σε άλλο τόπο. Η νέα πόλη λέγεται **αποικία**, και η πόλη από την
οποία ξεκίνησαν λέγεται **μητρόπολη** (η «μητέρα-πόλη»).

Από περίπου το **750 ως το 550 π.Χ.** οι Έλληνες ίδρυσαν τόσες αποικίες, που η
εποχή αυτή λέγεται εποχή του **(μεγάλου) αποικισμού**. Ο φιλόσοφος Πλάτωνας
έγραψε αργότερα ότι οι Έλληνες κάθονταν γύρω από τη θάλασσα «σαν βάτραχοι
γύρω από μια λίμνη».

## Γιατί έφευγαν;

Κανείς δεν αφήνει εύκολα το σπίτι του. Οι Έλληνες είχαν σοβαρούς λόγους:

- **Λίγη γη.** Η Ελλάδα έχει πολλά βουνά και λίγους κάμπους. Ο πληθυσμός
  μεγάλωνε και τα χωράφια δεν έφταναν για όλους.
- **Εμπόριο.** Ήθελαν σιτάρι, ξυλεία και μέταλλα, και μέρη για να πουλήσουν το
  λάδι, το κρασί και τα αγγεία τους.
- **Διαμάχες.** Όταν μια ομάδα μάλωνε με τους άρχοντες της πόλης ή δεν είχε
  ίσα δικαιώματα, μερικές φορές έφευγε για να ζήσει αλλού.
- **Περιπέτεια.** Κάποιοι απλώς ήθελαν να δουν τον κόσμο και να βρουν μια
  καλύτερη τύχη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Γιατί έφυγαν;*

## Πώς ιδρυόταν μια αποικία

Μια αποστολή δεν ξεκινούσε στην τύχη.

1. Η μητρόπολη διάλεγε έναν αρχηγό, τον **οικιστή**. Αυτός θα οδηγούσε τους
   αποίκους και θα μοίραζε τη γη.
2. Πριν φύγουν, ρωτούσαν συνήθως το **μαντείο των Δελφών** πού να πάνε και αν
   οι θεοί συμφωνούν.
3. Έπαιρναν μαζί τους **φωτιά από την κοινή εστία** της πόλης τους, για να
   ανάψουν την εστία της νέας πόλης. Έτσι η αποικία «κρατούσε» κάτι από τη
   μητρόπολη.
4. Έφταναν, έχτιζαν τείχη, σπίτια και ναούς, και μοίραζαν τα χωράφια.

Η αποικία ήταν **ανεξάρτητη** πόλη: είχε δικούς της άρχοντες και νόμους.
Κρατούσε όμως τη γλώσσα, τη θρησκεία και τις γιορτές της μητρόπολης, και οι
δύο πόλεις είχαν συνήθως στενούς δεσμούς.

## Ελληνικές πόλεις παντού

Οι Έλληνες έφτασαν σε τρεις μεγάλες περιοχές:

| Περιοχή                     | Αποικία    | Μητρόπολη           |
| --------------------------- | ---------- | ------------------- |
| Κάτω Ιταλία και Σικελία     | Κύμη       | Χαλκίδα και Ερέτρια |
|                             | Συρακούσες | Κόρινθος            |
|                             | Τάραντας   | Σπάρτη              |
| Γύρω από τον Εύξεινο Πόντο  | Βυζάντιο   | Μέγαρα              |
|                             | Σινώπη     | Μίλητος             |
| Δυτική Μεσόγειος και Αφρική | Μασσαλία   | Φωκαία              |
|                             | Κυρήνη     | Θήρα                |

Η Κάτω Ιταλία και η Σικελία γέμισαν τόσο πολύ ελληνικές πόλεις, που οι Ρωμαίοι
τις ονόμασαν **Μεγάλη Ελλάδα**. Και η **Χαλκιδική** πήρε το όνομά της από τη
Χαλκίδα, που έστειλε εκεί πολλούς αποίκους.

*Χάρτης της Ευρώπης με την Ιταλική χερσόνησο, τη Σικελία, τη Γαλλία και τη Μαύρη Θάλασσα, όπου ίδρυσαν αποικίες οι Έλληνες.*

*Ο λεγόμενος ναός της Ομόνοιας στον Ακράγαντα της Σικελίας. Τον έχτισαν οι Έλληνες της πόλης τον 5ο αιώνα π.Χ., και στέκεται σχεδόν ολόκληρος ως σήμερα.*

Στους νέους τόπους ζούσαν ήδη άλλοι λαοί. Με κάποιους οι Έλληνες έκαναν
εμπόριο και φιλίες, με άλλους συγκρούστηκαν. Εκεί συνάντησαν και άλλους
ναυτικούς που ίδρυαν αποικίες, όπως οι **Φοίνικες**, από τους οποίους είχαν
μάθει το αλφάβητο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αποικίες στη γραμμή του χρόνου*

> **Κλειδί**
>
> Ο αποικισμός **άπλωσε τον ελληνικό κόσμο** σε όλη τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο
> Πόντο.
>
> Οι αποικίες ήταν ανεξάρτητες πόλεις, αλλά μιλούσαν ελληνικά, λάτρευαν τους
> ίδιους θεούς και έμεναν δεμένες με τη μητρόπολή τους.

> **Πρόσεχε**
>
> Αποικία **δεν** σημαίνει εδώ ότι η μητρόπολη κυβερνούσε τη νέα πόλη. Οι
> ελληνικές αποικίες αποφάσιζαν μόνες τους.
>
> Αργότερα στην ιστορία η λέξη «αποικία» πήρε άλλη σημασία: μια χώρα που την
> εξουσιάζει ένα μακρινό κράτος. Μην μπερδεύεις τις δύο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί σχεδόν όλες οι ελληνικές αποικίες χτίστηκαν δίπλα στη θάλασσα;

1. Οι άποικοι ταξίδευαν με πλοία. Το πρώτο μέρος που έβλεπαν ήταν η ακτή.
2. Ένα καλό λιμάνι σήμαινε εμπόριο με τη μητρόπολη και με άλλες πόλεις.
3. Κοντά στη θάλασσα μπορούσαν να κρατούν επαφή με την πατρίδα και, σε κίνδυνο, να φύγουν ή να πάρουν βοήθεια.
4. Η θάλασσα ήταν ο δρόμος τους. Γι' αυτό οι αποικίες απλώθηκαν **γύρω από τις ακτές**, σαν τους βατράχους του Πλάτωνα.

### Παράδειγμα 2: Οι κάτοικοι των Συρακουσών μιλούσαν ελληνικά και λάτρευαν τον Δία, αλλά δεν υπάκουαν στην Κόρινθο. Πώς γίνεται;

1. Οι Συρακούσες ιδρύθηκαν από Κορίνθιους, οπότε η Κόρινθος ήταν η μητρόπολή τους.
2. Οι άποικοι κουβάλησαν μαζί τους τη γλώσσα, τους θεούς και τη φωτιά της εστίας τους.
3. Μόλις όμως χτίστηκε η νέα πόλη, είχε δικούς της άρχοντες και νόμους.
4. Ήταν **ανεξάρτητη πόλη με τον ίδιο πολιτισμό**: σαν ένα παιδί που μεγάλωσε, έφυγε από το σπίτι, αλλά μιλάει ακόμα τη γλώσσα της οικογένειάς του.

## Ερωτήσεις

1. Τι ήταν η «μητρόπολη» στην εποχή του αποικισμού;
   - Η πόλη από όπου ξεκίνησαν οι άποικοι
   - Η μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας
   - Η καινούργια πόλη που έχτισαν οι άποικοι
   - Ένας μεγάλος ναός του Δία
2. Πότε έγινε ο μεγάλος ελληνικός αποικισμός;
   - Περίπου από το 750 ως το 550 π.Χ.
   - Περίπου το 3000 π.Χ., στην Εποχή του Χαλκού
   - Την ίδια εποχή με τα μινωικά ανάκτορα
   - Μετά τη γέννηση του Χριστού
3. Ποιος ήταν ο ρόλος του οικιστή;
   - Αρχηγός της αποστολής, που οδηγούσε τους αποίκους
   - Ιερέας στο μαντείο των Δελφών
   - Ο βασιλιάς της μητρόπολης, που κυβερνούσε από μακριά την αποικία
   - Ο αρχιτέκτονας που έχτιζε τα σπίτια
4. Γιατί οι άποικοι έπαιρναν μαζί τους φωτιά από την εστία της μητρόπολης;
   - Για την εστία της νέας πόλης
   - Επειδή δεν ήξεραν να ανάβουν φωτιά
   - Για να μαγειρεύουν στο πλοίο
   - Για να κάψουν τα χωριά των ντόπιων
5. Ποια ήταν η σχέση μιας ελληνικής αποικίας με τη μητρόπολή της;
   - Ήταν ανεξάρτητη, αλλά με τους ίδιους θεούς
   - Υπάκουε σε όλα στους άρχοντες της μητρόπολης
   - Έκοβε κάθε δεσμό και ξεχνούσε τη μητρόπολη
   - Πλήρωνε κάθε χρόνο φόρο στη μητρόπολη
6. Ποιο από αυτά ήταν λόγος για να φύγουν οι Έλληνες από την πόλη τους;
   - Τα χωράφια δεν έφταναν για όλους
   - Η Ελλάδα είχε πάρα πολλούς κάμπους και λίγους ανθρώπους
   - Ήθελαν να γλιτώσουν από την έκρηξη της Θήρας
   - Τους υποχρέωσαν οι Ρωμαίοι
7. Ποια περιοχή ονομάστηκε «Μεγάλη Ελλάδα»;
   - Η Κάτω Ιταλία και η Σικελία
   - Η Πελοπόννησος
   - Τα παράλια του Εύξεινου Πόντου
   - Η Χαλκιδική
8. Ποιο από αυτά δείχνει καλύτερα ότι ο αποικισμός έγινε από ναυτικούς λαούς;
   - Οι αποικίες ήταν σε ακτές
   - Οι αποικίες είχαν ναούς
   - Οι άποικοι μιλούσαν ελληνικά
   - Οι αποικίες είχαν χωράφια

## Ασκήσεις

1. Ποια πόλη ίδρυσε τις Συρακούσες;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει το όνομα μιας αποικίας, που ιδρύθηκε στον Βόσπορο περίπου το 660 π.Χ. Ποια είναι;
   *Γραμμή του χρόνου με έξι ελληνικές αποικίες από το 750 ως το 600 π.Χ. περίπου· το όνομα της αποικίας του 660 π.Χ. είναι κενό.*
3. Στον χάρτη σημειώνονται τρία μέρη. Σε ποιο από αυτά ίδρυσαν οι Φωκαείς τη Μασσαλία; Πες τον αριθμό και πώς λέγεται σήμερα αυτή η χώρα.
   *Χάρτης της Ευρώπης με ένα νησί, μια χώρα και μια θάλασσα, σημειωμένα με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
4. Τι άλλαξε για τον ελληνικό κόσμο με τον μεγάλο αποικισμό;
5. Ο Ηρόδοτος διηγείται πώς οι κάτοικοι της Θήρας ίδρυσαν την Κυρήνη: «Για επτά χρόνια δεν έβρεξε στη Θήρα, και ξεράθηκαν όλα τα δέντρα του νησιού εκτός από ένα. Οι Θηραίοι ρώτησαν το μαντείο των Δελφών, και η Πυθία τούς θύμισε την αποικία στη Λιβύη, που τους είχε πει να ιδρύσουν.» — Ηρόδοτος, Ιστορίες, 5ος αι. π.Χ. Τι μας λέει αυτή η ιστορία για το γιατί οι Έλληνες ίδρυαν αποικίες;
6. Φαντάσου ότι ζεις στην Κόρινθο και ο οικιστής ετοιμάζει πλοία για τη Σικελία. Θα έφευγες μαζί του ή θα έμενες; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/colonisation
