# Ο Μέγας Αλέξανδρος

> Από τη Μακεδονία ως την Ινδία, σε λίγο πάνω από δέκα χρόνια.

Ιστορία, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/alexander

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις πώς ο Φίλιππος Β΄ έκανε τη Μακεδονία την πιο ισχυρή δύναμη της Ελλάδας.
- Να ακολουθείς την εκστρατεία του Αλεξάνδρου από τον Γρανικό ως την Ινδία.
- Να ονομάζεις τις τρεις μεγάλες μάχες του Αλεξάνδρου με τους Πέρσες και την πόλη που ίδρυσε στην Αίγυπτο.
- Να εξηγείς πώς η εκστρατεία διέδωσε την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό στην Ανατολή.

## Ένα βασίλειο στον βορρά

Μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο οι πόλεις του νότου ήταν κουρασμένες και
συνέχισαν να μαλώνουν μεταξύ τους. Τότε δυνάμωσε ένα βασίλειο στον βορρά: η
**Μακεδονία**.

Οι Μακεδόνες ήταν ελληνικό φύλο. Δεν ζούσαν σε πόλεις-κράτη σαν την Αθήνα,
αλλά σε ένα **βασίλειο** με βασιλιά. Πρωτεύουσά τους ήταν η **Πέλλα**, και οι
παλιοί βασιλιάδες θάβονταν στις **Αιγές**, κοντά στη σημερινή **Βεργίνα**.

*Χρυσή λάρνακα και χρυσό στεφάνι από τον μεγάλο βασιλικό τάφο των Αιγών, στο μουσείο της Βεργίνας. Οι περισσότεροι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι ήταν του Φιλίππου Β΄.*

Το **359 π.Χ.** βασιλιάς έγινε ο **Φίλιππος Β΄**. Ήταν έξυπνος και επίμονος.
Οργάνωσε τον στρατό με έναν νέο τρόπο: τη **μακεδονική φάλαγγα**. Οι
στρατιώτες στέκονταν σε πυκνές σειρές, κρατώντας τη **σάρισα**, ένα δόρυ μήκους
πέντε με έξι μέτρων. Μπροστά στη φάλαγγα ο εχθρός έβλεπε έναν τοίχο από
αιχμές.

Το **338 π.Χ.**, στη μάχη της **Χαιρώνειας**, ο Φίλιππος νίκησε την Αθήνα και
τη Θήβα. Μετά κάλεσε τις ελληνικές πόλεις σε ένα συνέδριο στην **Κόρινθο**.
Εκεί αποφασίστηκε μια κοινή εκστρατεία εναντίον των **Περσών**, με αρχηγό
τον Φίλιππο.

Την εκστρατεία όμως δεν πρόλαβε να την κάνει. Το **336 π.Χ.** ο Φίλιππος
δολοφονήθηκε στις Αιγές, σε μια γιορτή. Βασιλιάς έγινε ο γιος του, ο
**Αλέξανδρος**, μόλις **20 χρονών**.

## Ο νεαρός βασιλιάς

Ο Αλέξανδρος γεννήθηκε το **356 π.Χ.** στην Πέλλα. Όταν ήταν έφηβος, ο πατέρας
του κάλεσε να τον διδάξει ο φιλόσοφος **Αριστοτέλης**, ένας από τους πιο
σοφούς ανθρώπους της εποχής. Στη **Μίεζα**, κοντά στη σημερινή Νάουσα, ο
Αλέξανδρος έμαθε φιλοσοφία, ιατρική, φυτά και ζώα, και αγάπησε τον Όμηρο.

Οι αρχαίοι συγγραφείς λένε ότι, όταν ήταν παιδί, δάμασε ένα άγριο άλογο που
κανείς δεν μπορούσε να καβαλήσει. Είχε προσέξει ότι το άλογο φοβόταν τη
**σκιά** του, και το γύρισε προς τον ήλιο. Το άλογο αυτό, ο **Βουκεφάλας**, τον
ακολούθησε από τη Μακεδονία ως την Ινδία.

## Η μεγάλη εκστρατεία

Το **334 π.Χ.** ο Αλέξανδρος πέρασε τον **Ελλήσποντο** με περίπου 35.000
άνδρες και μπήκε στην Ασία. Απέναντί του ήταν η **Περσική αυτοκρατορία**, η
πιο μεγάλη του κόσμου τότε, με βασιλιά τον **Δαρείο Γ΄**.

Τρεις μεγάλες μάχες έκριναν τον πόλεμο:

| Χρονιά   | Μάχη          | Τι έγινε                                                               |
| -------- | ------------- | ---------------------------------------------------------------------- |
| 334 π.Χ. | **Γρανικός**  | Η πρώτη νίκη, στη Μικρά Ασία.                                          |
| 333 π.Χ. | **Ισσός**     | Νίκη απέναντι στον ίδιο τον Δαρείο, που έφυγε.                         |
| 331 π.Χ. | **Γαυγάμηλα** | Η μεγάλη νίκη, κοντά στον ποταμό Τίγρη. Η Περσική αυτοκρατορία πέφτει. |

*Το ψηφιδωτό του Αλεξάνδρου, από την Πομπηία της Ιταλίας. Αριστερά ο Αλέξανδρος, χωρίς κράνος, πάνω στο άλογό του. Δεξιά ο Δαρείος Γ΄ στο άρμα του, την ώρα που γυρίζει να φύγει. Είναι φτιαγμένο από χιλιάδες μικρά πετραδάκια.*

Ανάμεσα στις μάχες ο Αλέξανδρος πήγε στην **Αίγυπτο**. Οι Αιγύπτιοι τον
δέχτηκαν ως απελευθερωτή από τους Πέρσες. Εκεί, το **331 π.Χ.**, στις ακτές της
Μεσογείου, ίδρυσε την **Αλεξάνδρεια**, που έγινε η πιο φημισμένη από τις
πολλές πόλεις που πήραν το όνομά του.

Μετά τα Γαυγάμηλα ο Αλέξανδρος μπήκε στη **Βαβυλώνα** και στις πρωτεύουσες των
Περσών. Ο Δαρείος σκοτώθηκε από δικούς του ανθρώπους ενώ έφευγε.

## Ως την Ινδία

Ο Αλέξανδρος δεν σταμάτησε. Πέρασε ερήμους και ψηλά βουνά, στο σημερινό
Αφγανιστάν. Εκεί παντρεύτηκε τη **Ρωξάνη**, κόρη ενός ντόπιου άρχοντα.

Το **326 π.Χ.** έφτασε στην **Ινδία** και στον ποταμό **Υδάσπη** νίκησε τον
βασιλιά **Πώρο**, που είχε στον στρατό του ελέφαντες. Μετά τη μάχη, οι πηγές
λένε ότι ο Αλέξανδρος τον άφησε να κυβερνά το βασίλειό του.

Ήθελε να προχωρήσει κι άλλο, ως την άκρη του κόσμου. Οι στρατιώτες του όμως,
μετά από οκτώ χρόνια μακριά από το σπίτι τους, **αρνήθηκαν**. Ο Αλέξανδρος
γύρισε πίσω.

*Χάρτης του κόσμου με την Ελλάδα, την Τουρκία, την Αίγυπτο και το Ιράν, και τους ποταμούς Νείλο, Τίγρη, Ευφράτη και Ινδό, ως όπου έφτασε ο Αλέξανδρος.*

Το **323 π.Χ.**, στη **Βαβυλώνα**, αρρώστησε με πυρετό και πέθανε. Ήταν μόλις
**32 χρονών**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την Πέλλα ως τη Βαβυλώνα*

## Δύο κόσμοι ανακατεύονται

Ο Αλέξανδρος δεν ήθελε μόνο να νικήσει. Ήθελε να **κυβερνήσει** τους λαούς
που κατέκτησε. Κράτησε Πέρσες άρχοντες στις θέσεις τους, φόρεσε ρούχα με
στοιχεία της περσικής ενδυμασίας, και στα **Σούσα** οργάνωσε έναν μεγάλο
γάμο, όπου Μακεδόνες αξιωματικοί παντρεύτηκαν Περσίδες.

Σε όλη την Ανατολή ίδρυσε **πόλεις**. Εκεί εγκαταστάθηκαν Έλληνες, με
θέατρα, γυμνάσια και αγορές. Έτσι η **ελληνική γλώσσα** έφτασε από την Αίγυπτο
ως την Ινδία, και οι Έλληνες γνώρισαν με τη σειρά τους τη γνώση και τις
συνήθειες της Ανατολής.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φίλιππος ή Αλέξανδρος;*

> **Κλειδί**
>
> Μέσα σε **λίγο πάνω από δέκα χρόνια** (334 – 323 π.Χ.) ο Αλέξανδρος έφτασε από
> τη Μακεδονία ως την Ινδία.
>
> Η αυτοκρατορία του δεν κράτησε πολύ μετά τον θάνατό του. Αυτό που κράτησε
> αιώνες ήταν η **ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός** που απλώθηκαν σε όλη την
> Ανατολή.

> **Πρόσεχε**
>
> Για τον Αλέξανδρο λέγονται πολλές ιστορίες, όπως ότι έκοψε με το σπαθί του
> τον **Γόρδιο δεσμό**, έναν κόμπο που κανείς δεν μπορούσε να λύσει. Κάποιες
> από αυτές τις έγραψαν συγγραφείς που έζησαν **αιώνες αργότερα**, και ίσως έχουν
> στολιστεί.
>
> Οι μάχες, οι χρονολογίες και οι πόλεις που ίδρυσε είναι βέβαιες. Οι
> μικρές ιστορίες γύρω του μάς λένε κυρίως πώς τον θυμούνταν οι άνθρωποι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Αλέξανδρος πέρασε στην Ασία το 334 π.Χ. και πέθανε το 323 π.Χ. Πόσα χρόνια κράτησε η εκστρατεία του;

1. Και οι δύο χρονιές είναι **π.Χ.**, άρα μετράμε προς τα πίσω: η μεγαλύτερη χρονιά είναι η πιο παλιά.
2. Αφαιρούμε τη μικρότερη από τη μεγαλύτερη: 334 − 323 = 11.
3. Η εκστρατεία κράτησε περίπου **11 χρόνια** — «λίγο πάνω από δέκα».

### Παράδειγμα 2: Γιατί ο Αλέξανδρος κρατούσε Πέρσες άρχοντες στις θέσεις τους, αντί να τους αντικαταστήσει όλους με Μακεδόνες;

1. Η αυτοκρατορία ήταν τεράστια, με πολλούς λαούς, γλώσσες και συνήθειες.
2. Οι Μακεδόνες ήταν λίγοι και δεν ήξεραν τους τόπους και τους ανθρώπους.
3. Οι ντόπιοι άρχοντες ήξεραν πώς να κυβερνούν τον τόπο τους, και ο λαός τους ήταν συνηθισμένος σε αυτούς.
4. Έτσι ο Αλέξανδρος κέρδιζε τη συνεργασία των κατακτημένων, και το κράτος του δούλευε πιο ομαλά.

## Ερωτήσεις

1. Τι ήταν η σάρισα της μακεδονικής φάλαγγας;
   - Ένα πολύ μακρύ δόρυ, πέντε με έξι μέτρα
   - Ένα πολεμικό πλοίο με τρεις σειρές κουπιά
   - Η ασπίδα του βασιλιά
   - Ένα άρμα που το έσερναν άλογα
2. Τι έγινε στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ.;
   - Ο Φίλιππος νίκησε την Αθήνα και τη Θήβα
   - Ο Αλέξανδρος νίκησε τον Δαρείο
   - Η Σπάρτη νίκησε την Αθήνα
   - Οι Πέρσες νίκησαν τους Μακεδόνες του Φιλίππου
3. Ποιος ήταν ο δάσκαλος του Αλεξάνδρου όταν ήταν έφηβος;
   - Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης
   - Ο ιστορικός Θουκυδίδης
   - Ο Πέρσης βασιλιάς Δαρείος
   - Ο ποιητής Όμηρος
4. Γιατί δεν οδήγησε ο Φίλιππος την εκστρατεία κατά των Περσών, που ο ίδιος είχε σχεδιάσει;
   - Δολοφονήθηκε το 336 π.Χ., πριν ξεκινήσει
   - Οι ελληνικές πόλεις δεν τον ήθελαν για αρχηγό
   - Φοβόταν τους Πέρσες
   - Νικήθηκε στη Χαιρώνεια
5. Μετά από ποια μάχη κατέρρευσε η Περσική αυτοκρατορία;
   - Τα Γαυγάμηλα
   - Ο Γρανικός
   - Ο Υδάσπης
   - Ο Μαραθώνας
6. Γιατί ο Αλέξανδρος γύρισε πίσω από την Ινδία;
   - Ο στρατός του αρνήθηκε να συνεχίσει
   - Τον νίκησε ο βασιλιάς Πώρος
   - Είχε φτάσει στην άκρη του γνωστού κόσμου
   - Τον κάλεσαν πίσω οι Αθηναίοι
7. Πού βρίσκεται η πιο φημισμένη Αλεξάνδρεια, που ίδρυσε ο Αλέξανδρος το 331 π.Χ.;
   - Στην Αίγυπτο, στη Μεσόγειο
   - Στη Μακεδονία, δίπλα στην Πέλλα
   - Στην Ινδία, στον Υδάσπη
   - Στην Αττική, κοντά στην Αθήνα
8. Ποια ήταν η πιο μόνιμη συνέπεια της εκστρατείας του Αλεξάνδρου;
   - Τα ελληνικά απλώθηκαν στην Ανατολή
   - Ένα ενωμένο κράτος που κράτησε χίλια χρόνια
   - Οι Πέρσες εξαφανίστηκαν ως λαός
   - Η Μακεδονία έγινε δημοκρατία

## Ασκήσεις

1. Σε ποια πόλη, πρωτεύουσα της Μακεδονίας, γεννήθηκε ο Αλέξανδρος;
2. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά του τελευταίου γεγονότος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά πέθανε ο Αλέξανδρος στη Βαβυλώνα;
   *Γραμμή του χρόνου της εκστρατείας του Αλεξάνδρου από το 336 π.Χ.· η χρονιά του θανάτου του είναι κενή.*
3. Πώς έγινε η Μακεδονία τόσο δυνατή στα χρόνια του Φιλίππου Β΄;
4. Ο Πλούταρχος γράφει για τον νεαρό Αλέξανδρο: «Έτρεξε στο άλογο, έπιασε το χαλινάρι και το γύρισε προς τον ήλιο· είχε καταλάβει, όπως φαίνεται, ότι ταραζόταν βλέποντας τη σκιά του να πέφτει και να κουνιέται μπροστά του. […] Τότε ο Φίλιππος του είπε: “Παιδί μου, βρες βασίλειο στο μέτρο σου· η Μακεδονία δεν σε χωράει.”» — Πλούταρχος, Αλέξανδρος, 1ος–2ος αι. μ.Χ. Τι δείχνει αυτή η ιστορία για τον Αλέξανδρο, και πόσο σίγουροι μπορούμε να είμαστε ότι έγινε έτσι;
5. Στην Ινδία ο Αλέξανδρος ήθελε να προχωρήσει κι άλλο, αλλά οι στρατιώτες του αρνήθηκαν. Ποιος είχε δίκιο κατά τη γνώμη σου; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/history/alexander
