# Χωριά, πόλεις και κάτοικοι

> Γιατί οι άνθρωποι μαζεύτηκαν εκεί που μαζεύτηκαν.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/settlements-and-population

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις χωριό, κωμόπολη και πόλη με βάση τον πληθυσμό και τις υπηρεσίες.
- Να εξηγείς γιατί οι οικισμοί χτίστηκαν σε συγκεκριμένα σημεία.
- Να διαβάζεις ένα διάγραμμα πληθυσμού.
- Να περιγράφεις τι κερδίζει και τι χάνει κανείς στην πόλη και στο χωριό.

## Κανένας οικισμός δεν χτίστηκε τυχαία

Οι πρώτοι άνθρωποι που διάλεξαν ένα μέρος για να μείνουν κοίταξαν τέσσερα
πράγματα:

- **Νερό** — πηγή, ποτάμι ή πηγάδι. Χωρίς αυτό δεν υπάρχει οικισμός.
- **Τροφή** — χώμα που καλλιεργείται ή θάλασσα που ψαρεύεται.
- **Ασφάλεια** — ύψωμα με θέα, ή κόλπος προστατευμένος από τον άνεμο.
- **Δρόμος** — πέρασμα, λιμάνι, σταυροδρόμι.

Γι' αυτό τόσες ελληνικές πόλεις είναι λιμάνια, και τόσα χωριά βρίσκονται στην
πλαγιά ενός βουνού και όχι στην κορυφή.

Δες στον χάρτη τέσσερις μεγάλες πόλεις. Η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα και το Ηράκλειο
είναι πάνω στη θάλασσα, με λιμάνι. Η Λάρισα είναι στη μέση ενός κάμπου, δίπλα
στον Πηνειό.

*Χάρτης της Ελλάδας με τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα και το Ηράκλειο στη θάλασσα, και τη Λάρισα δίπλα στον ποταμό Πηνειό.*

*Η Αράχωβα, χτισμένη στην πλαγιά του Παρνασσού. Τα σπίτια ανεβαίνουν το ένα πάνω από το άλλο. Ο οικισμός έχει θέα και προστασία, χωρίς να είναι στην παγωμένη κορυφή.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κάτοικοι σε τέσσερις οικισμούς*

> **Κλειδί**
>
> Το μέγεθος δεν είναι μόνο αριθμός κατοίκων. Είναι και **υπηρεσίες**.
>
> |             | Κάτοικοι               | Τι συνήθως υπάρχει                  |
> | ----------- | ---------------------- | ----------------------------------- |
> | Χωριό       | ως μερικές εκατοντάδες | δημοτικό σχολείο, παντοπωλείο       |
> | Κωμόπολη    | λίγες χιλιάδες         | γυμνάσιο, κέντρο υγείας, τράπεζα    |
> | Πόλη        | δεκάδες χιλιάδες       | λύκεια, νοσοκομείο, εμπορικό κέντρο |
> | Μεγαλούπολη | εκατοντάδες χιλιάδες   | πανεπιστήμια, αεροδρόμιο, μετρό     |
>
> Όσο μεγαλώνει ο πληθυσμός, τόσο περισσότερες υπηρεσίες **συμφέρει** να
> υπάρχουν: ένα νοσοκομείο για τριακόσια άτομα δεν θα είχε ασθενείς.

## Γιατί άδειασαν τα χωριά

Τον περασμένο αιώνα εκατομμύρια άνθρωποι μετακινήθηκαν από τα χωριά προς τις
πόλεις. Αυτό λέγεται **αστυφιλία**.

Οι λόγοι ήταν πρακτικοί: δουλειές στα εργοστάσια, σχολεία για τα παιδιά,
γιατροί, ρεύμα και νερό στο σπίτι.

Το αποτέλεσμα ήταν διπλό: οι πόλεις γέμισαν — με κίνηση, ρύπανση και ακριβά
σπίτια — και τα χωριά έμειναν με λίγους, κυρίως ηλικιωμένους κατοίκους.

> **Πρόσεχε**
>
> Η πόλη δεν είναι «καλύτερη» από το χωριό.
>
> Η πόλη δίνει επιλογές και υπηρεσίες, αλλά παίρνει ησυχία, καθαρό αέρα και
> χρόνο στη μετακίνηση. Το χωριό δίνει τα αντίθετα.
>
> Καθένας διαλέγει με βάση το τι χρειάζεται στη ζωή του, όχι με βάση το τι είναι
> πιο εντυπωσιακό.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί τόσες αρχαίες πόλεις χτίστηκαν σε λόφο δίπλα σε πηγή;

1. Ο λόφος δίνει **θέα**: βλέπεις από μακριά ποιος πλησιάζει, και είναι δύσκολο να σου επιτεθούν από κάτω.
2. Η πηγή δίνει **νερό** κάθε μέρα, χωρίς να χρειάζεται μεταφορά.
3. Τα δύο μαζί καλύπτουν τις δύο μεγαλύτερες ανάγκες ενός οικισμού.
4. Γι' αυτό η Ακρόπολη είναι πάνω σε βράχο και η πόλη γύρω της.

   Η γεωγραφία δεν είναι διακόσμηση της ιστορίας — είναι η αιτία της.

### Παράδειγμα 2: Ένα χωριό 200 κατοίκων ζητάει νοσοκομείο. Τι θα του προτείνεις;

1. Ένα νοσοκομείο χρειάζεται δεκάδες γιατρούς, μηχανήματα και ασθενείς κάθε μέρα.
2. Με $200$ κατοίκους δεν υπάρχει τέτοιος αριθμός περιστατικών: οι γιατροί θα περίμεναν χωρίς δουλειά.
3. Αυτό που ταιριάζει στο μέγεθος είναι ένα **αγροτικό ιατρείο** ή κέντρο υγείας που εξυπηρετεί και τα γύρω χωριά.
4. Και για τα σοβαρά περιστατικά, γρήγορη μεταφορά στο νοσοκομείο της πόλης.

   Οι υπηρεσίες ακολουθούν τον πληθυσμό, γιατί χωρίς πληθυσμό δεν συντηρούνται.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο ήταν πάντα το πρώτο κριτήριο για να χτιστεί ένας οικισμός;
   - Η ύπαρξη νερού
   - Η ωραία θέα
   - Η απόσταση από άλλες πόλεις
   - Το κλίμα
2. Πού είναι πιο πιθανό να υπάρχει νοσοκομείο και αεροδρόμιο;
   - Σε μεγαλούπολη
   - Σε χωριό
   - Σε οικισμό $200$ ατόμων
   - Παντού το ίδιο
3. Πώς λέγεται η μετακίνηση πληθυσμού από τα χωριά προς τις πόλεις;
   - Αστυφιλία
   - Μετανάστευση σε άλλη χώρα
   - Αποικισμός
   - Απογραφή
4. Τι χάνει συνήθως κανείς ζώντας σε μεγάλη πόλη;
   - Ησυχία και καθαρό αέρα
   - Πρόσβαση σε σχολεία
   - Ιατρική φροντίδα
   - Δυνατότητες για δουλειά
5. Γιατί πολλές αρχαίες πόλεις χτίστηκαν σε λόφο;
   - Για ασφάλεια και θέα προς όποιον πλησίαζε
   - Για να είναι πιο κοντά στον ήλιο
   - Για να μη χρειάζονται νερό
   - Για να φαίνονται πλούσιες
6. Τι χαρακτηρίζει σήμερα πολλά ελληνικά χωριά;
   - Λίγοι κάτοικοι, μεγάλο ποσοστό ηλικιωμένων
   - Συνεχής αύξηση πληθυσμού
   - Περισσότερα σχολεία και παιδιά από τις πόλεις
   - Μεγάλη κυκλοφοριακή συμφόρηση
7. Ποια υπηρεσία ταιριάζει σε ένα χωριό $200$ κατοίκων;
   - Ένα αγροτικό ιατρείο
   - Ένα μεγάλο νοσοκομείο
   - Ένα πανεπιστήμιο
   - Ένα αεροδρόμιο

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο οικισμός με λίγες χιλιάδες κατοίκους, που έχει γυμνάσιο και κέντρο υγείας;
2. Γιατί πολλοί άνθρωποι έφυγαν από τα χωριά για τις πόλεις τον περασμένο αιώνα;
3. Τα παιδιά ενός χωριού έγραψαν ποιες υπηρεσίες έχει το χωριό τους και ποιες τα δύο κοντινά μέρη.

   Τι βρήκαν τα παιδιά σε τρεις οικισμούς της περιοχής τους.

   | Υπηρεσία | Το χωριό μας ($300$) | Κωμόπολη ($4.000$) | Πόλη ($60.000$) |
   | --- | --- | --- | --- |
   | Σχολείο | δημοτικό | δημοτικό, γυμνάσιο | δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια |
   | Γιατρός | αγροτικό ιατρείο | κέντρο υγείας | νοσοκομείο |
   | Τράπεζα | — | μία | πολλές |

   α) Πού θα πάει γυμνάσιο ένα παιδί του χωριού;
   β) Πού θα πάει κάποιος από το χωριό αν χρειαστεί νοσοκομείο;
4. Όταν μεγαλώσεις, θα ήθελες να ζεις σε χωριό ή σε πόλη; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/settlements-and-population
