# Ο τόπος μας: φύση, ζωή και ιστορία

> Το γεωγραφικό διαμέρισμα και ο νομός σου: τα φυσικά χαρακτηριστικά, πώς ζούσαν άλλοτε, και τα μέρη με ιστορία.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/our-region

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα και να ξεχωρίζεις την ηπειρωτική από τη νησιωτική Ελλάδα.
- Να εξηγείς τι είναι ο νομός και γιατί έχει πρωτεύουσα με υπηρεσίες.
- Να περιγράφεις τον τόπο σου: φύση, καιρό, προϊόντα, και πώς ζούσαν εκεί άλλοτε.
- Να διαλέγεις την κατάλληλη πηγή για να μάθεις την ιστορία του τόπου σου.

## Η Ελλάδα σε εννέα κομμάτια

Για να μιλάμε πιο εύκολα για τη χώρα, τη χωρίζουμε σε **εννέα γεωγραφικά
διαμερίσματα**. Τα όριά τους τα βάζει συχνά η ίδια η φύση: ένα βουνό, ένα
ποτάμι, η θάλασσα. Αυτά λέγονται **φυσικά όρια**.

- Η **ηπειρωτική** Ελλάδα: Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα,
  Πελοπόννησος.
- Η **νησιωτική** Ελλάδα: τα νησιά του Αιγαίου, τα νησιά του Ιονίου, η Κρήτη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα*

## Ο πολιτικός χάρτης και οι νομοί

Ο **γεωμορφολογικός** χάρτης δείχνει με χρώματα τη φύση: πράσινο για τους
κάμπους, καφέ για τα βουνά, μπλε για τα νερά. Ο **πολιτικός** χάρτης δείχνει
κάτι που έφτιαξαν οι άνθρωποι: πώς είναι χωρισμένη η χώρα για να
**διοικείται**. Και οι δύο έχουν **υπόμνημα**, που σου λέει τι σημαίνει κάθε
χρώμα και κάθε σύμβολο.

> **Νομός ή περιφερειακή ενότητα;**
>
> Από το 2011 οι νομοί λέγονται επίσημα **περιφερειακές ενότητες**, και
> πολλές μαζί κάνουν μια **περιφέρεια**. Στην καθημερινή κουβέντα όμως όλοι λέμε
> ακόμα «νομός».

Στον πολιτικό χάρτη κάθε διαμέρισμα χωρίζεται σε **νομούς**. Ο λόγος είναι
πρακτικός: όταν ένας δρόμος κλείσει από τα χιόνια, τα εκχιονιστικά έρχονται από
κοντά και όχι από την άλλη άκρη της χώρας.

Κάθε νομός έχει πόλεις και χωριά, και μία πόλη είναι η **πρωτεύουσά** του.
Εκεί βρίσκονται οι περισσότερες **υπηρεσίες**: νοσοκομείο, δικαστήριο,
εφορία, τράπεζες. Για παράδειγμα, πρωτεύουσα του νομού Έβρου είναι η
**Αλεξανδρούπολη**. Μια πόλη γίνεται πρωτεύουσα επειδή είναι η μεγαλύτερη, ή
επειδή βρίσκεται σε καλή θέση, ή επειδή εκεί έγινε κάτι σημαντικό στην
ιστορία.

Στον χάρτη οι γραμμές χωρίζουν τις **περιφέρειες**. Βρες την Ανατολική
Μακεδονία και Θράκη, πάνω δεξιά. Ο νομός Έβρου είναι στην άκρη της, δίπλα στον
ποταμό Έβρο, και η πρωτεύουσά του, η Αλεξανδρούπολη, είναι πάνω στη θάλασσα.

*Χάρτης της Ελλάδας με τα όρια των περιφερειών: η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ο ποταμός Έβρος, η Αλεξανδρούπολη και η Κομοτηνή.*

## Ο τόπος σου, όπως είναι σήμερα

Όταν μελετάς τον τόπο σου, κάνεις τις ερωτήσεις που θα έκανε ένας
εξερευνητής:

| Τι ψάχνεις                   | Για παράδειγμα                                            |
| ---------------------------- | --------------------------------------------------------- |
| Φυσικά χαρακτηριστικά        | βουνά, ποτάμια, λίμνες, κάμποι, φαράγγια, θάλασσα         |
| Φυτά που φυτρώνουν μόνα τους | δέντρα, θάμνοι, και πόες όπως η παπαρούνα και το χαμομήλι |
| Άγρια ζώα                    | ποια ζουν εκεί, και αν κάποιο κινδυνεύει                  |
| Προϊόντα                     | λάδι, κρασί, τυρί, ψάρια, μάρμαρο                         |
| Καιρός                       | πώς είναι ο χειμώνας και πώς το καλοκαίρι                 |

Οι περισσότερες πόλεις είναι χτισμένες σε **κάμπους, δίπλα σε ποτάμια ή στη
θάλασσα**, γιατί εκεί υπήρχε νερό, εύφορο χώμα και εύκολος δρόμος.

## Άλλοτε και τώρα

Ο τόπος σου δεν ήταν πάντα έτσι. Παλιότερα οι άνθρωποι πήγαιναν **δύσκολα**
από το ένα μέρος στο άλλο: λίγα λεωφορεία, σπάνια δρομολόγια, χωματόδρομοι.
Τα σπίτια χτίζονταν με ό,τι έδινε ο τόπος: πέτρα στα βουνά, πλίνθους στους
κάμπους, ασβέστη στα νησιά.

*Σπίτια στο Πάπιγκο της Ηπείρου. Οι τοίχοι και ακόμα και οι στέγες είναι από την πέτρα του βουνού που φαίνεται πίσω τους. Δες πόσο μικρά είναι τα παράθυρα: έτσι κρατούσαν τη ζέστη τον χειμώνα.*

Πολλά άλλαξαν: τα επαγγέλματα, τα παιχνίδια, οι δρόμοι, τα σπίτια. Κάποια
όμως μένουν, όπως ένα πανηγύρι, ένα φαγητό, ένα τραγούδι.

> **Κλειδί**
>
> Η φύση ενός τόπου και η ζωή των ανθρώπων του είναι **δεμένες**.
>
> Τα βουνά, τα νερά και ο καιρός αποφασίζουν τι καλλιεργείται, πώς χτίζονται
> τα σπίτια, ποιες δουλειές κάνουν οι άνθρωποι, ακόμα και πού έγιναν οι μάχες της
> ιστορίας του.

## Μέρη με ιστορία

Μια πλατεία, ένας δρόμος, ένα παλιό σχολείο, ένα μνημείο: όλα κάτι έχουν να
σου «πουν». Για να ακούσεις την ιστορία τους, ψάχνεις σε **πηγές**:

- **χάρτες** και **παλιές φωτογραφίες**,
- **βιβλία**, εφημερίδες και το διαδίκτυο,
- τους **μεγαλύτερους**: τον παππού, τη γιαγιά, έναν γείτονα που θυμάται.

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε πηγή απαντά σε άλλη ερώτηση. Ο χάρτης σού λέει **πού**, η φωτογραφία
> **πώς έμοιαζε**, η γιαγιά **πώς ήταν να ζεις εκεί**. Γράφε πάντα από πού
> έμαθες κάτι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Ελένη μένει σε ένα χωριό του νομού Έβρου και χρειάζεται νοσοκομείο. Πού θα πάει, και γιατί;

1. Τα μικρά χωριά έχουν συνήθως ένα ιατρείο, όχι νοσοκομείο.
2. Οι μεγάλες υπηρεσίες ενός νομού βρίσκονται στην **πρωτεύουσά** του.
3. Θα πάει στην **Αλεξανδρούπολη**, την πρωτεύουσα του νομού Έβρου.

   Γι' αυτό ο νομός έχει πρωτεύουσα: για να βρίσκει ο κάθε κάτοικος όσα χρειάζεται σε μια πόλη κοντά του.

### Παράδειγμα 2: Ο Γιάννης θέλει να μάθει πώς ήταν η πλατεία της πόλης του πριν από πενήντα χρόνια. Πού θα ψάξει;

1. Πενήντα χρόνια είναι λίγα για ιστορικά βιβλία, αλλά αρκετά για να **θυμούνται** οι παππούδες.
2. Μπορεί να ρωτήσει τον παππού και τη γιαγιά του: τι υπήρχε στην πλατεία, πού έπαιζαν, ποια μαγαζιά είχε.
3. Μπορεί να ψάξει **παλιές φωτογραφίες**, στο σπίτι, στον δήμο ή σε μια τοπική εφημερίδα.
4. Αν βάλει μια παλιά και μια καινούργια φωτογραφία δίπλα δίπλα, θα δει με μια ματιά τι άλλαξε και τι έμεινε ίδιο.

## Ερωτήσεις

1. Σε πόσα γεωγραφικά διαμερίσματα χωρίζουμε την Ελλάδα;
   - Σε εννέα
   - Σε τρία
   - Σε έξι
   - Σε δεκατρία
2. Ποιο από αυτά ανήκει στη **νησιωτική** Ελλάδα;
   - Η Κρήτη
   - Η Πελοπόννησος
   - Η Θεσσαλία
   - Η Ήπειρος
3. Τι δείχνει ο **πολιτικός** χάρτης;
   - Πώς χωρίζεται η χώρα για να διοικείται
   - Πόσο ψηλά είναι τα βουνά
   - Πού βρέχει περισσότερο
   - Ποια κόμματα ψήφισε κάθε πόλη
4. Γιατί ένας νομός έχει πρωτεύουσα;
   - Για να έχει τις υπηρεσίες κοντά στους κατοίκους
   - Για να μένει εκεί ο βασιλιάς του νομού
   - Γιατί εκεί είναι πάντα το ψηλότερο βουνό
   - Για να γίνονται εκεί οι Ολυμπιακοί αγώνες
5. Ποια είναι η πρωτεύουσα του νομού Έβρου;
   - Η Αλεξανδρούπολη
   - Η Θεσσαλονίκη
   - Τα Ιωάννινα
   - Η Λάρισα
6. Πού είναι χτισμένες οι περισσότερες πόλεις;
   - Σε κάμπους, δίπλα σε νερό ή θάλασσα
   - Στις κορυφές των βουνών
   - Μέσα σε πυκνά δάση
   - Τυχαία, όπου βρέθηκαν οι άνθρωποι
7. Θέλεις να μάθεις πώς ήταν να πηγαίνεις σχολείο στο χωριό σου πριν από εξήντα χρόνια. Ποια πηγή βοηθάει περισσότερο;
   - Η γιαγιά ή ο παππούς που πήγαν τότε
   - Ο γεωμορφολογικός χάρτης
   - Το δελτίο καιρού της τηλεόρασης
   - Ένα βιβλίο για τους αρχαίους Έλληνες

## Ασκήσεις

1. Γράψε τρία γεωγραφικά διαμερίσματα της ηπειρωτικής Ελλάδας.
2. Γιατί τα παλιά σπίτια στα χωριά των βουνών είναι χτισμένα με πέτρα;
3. Η τάξη της Άννας έγραψε τι βρήκε για δύο χωριά του νομού της.

   Τι βρήκαν τα παιδιά για δύο χωριά (φανταστικά παραδείγματα).

   | Τι ψάχνουμε | Πάνω Χωριό | Κάτω Χωριό |
   | --- | --- | --- |
   | Πού είναι | σε πλαγιά βουνού | σε κάμπο, δίπλα σε ποτάμι |
   | Χειμώνας | χιόνια, πολύ κρύο | βροχές, λίγο κρύο |
   | Τι παράγει | τυρί, μέλι, ξύλα | βαμβάκι, σιτάρι, ντομάτες |

   α) Σε ποιο χωριό ζουν πιο πολλοί κτηνοτρόφοι;
   β) Ποιο χωριό θα έχει πιο εύκολα δρόμο ως την πόλη;
4. Ο τόπος σου θα αλλάξει πολύ μέχρι να μεγαλώσεις. Τι θα ήθελες να μείνει ίδιο, και τι να αλλάξει; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/our-region
