# Νερό, θάλασσες, δάση και ζώα σε κίνδυνο

> Γιατί το νερό λιγοστεύει, οι ακτές λερώνονται, τα δάση καίγονται και κάποια ζώα χάνονται, γιατί χρειαζόμαστε πράσινο στις πόλεις — και τι μπορούμε να κάνουμε.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/nature-at-risk

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί το γλυκό νερό είναι λίγο και πώς να μην το σπαταλάς.
- Να αναφέρεις τι απειλεί τις θάλασσες και τις ακτές, και τι κάνουμε γι' αυτό.
- Να χωρίζεις τις αιτίες που καίγονται τα δάση σε λάθη, πράξεις επίτηδες και φυσικές αιτίες.
- Να εξηγείς γιατί χρειαζόμαστε πράσινο στις πόλεις και γιατί κάποια ζώα κινδυνεύουν να χαθούν.

## Πολύτιμες σταγόνες

Η Γη είναι γεμάτη νερό, κι όμως το νερό λιγοστεύει. Πώς γίνεται;

Σχεδόν όλο το νερό της Γης είναι **αλμυρό**, στις θάλασσες και στους
ωκεανούς. Από εκατό σταγόνες, μόνο περίπου **τρεις** είναι **γλυκές**, και οι
περισσότερες από αυτές είναι παγωμένες στους πόλους. Αυτό που πίνουμε είναι
ένα πολύ μικρό κομμάτι.

Κι εμείς το χρειαζόμαστε για πολλά: να πιούμε, να μαγειρέψουμε, να πλυθούμε,
να ποτίσουμε, και για τα **εργοστάσια**, που χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες.
Όσο μεγαλώνει ο πληθυσμός, τόσο περισσότερο γλυκό νερό ξοδεύουμε, και ένα
μέρος του **λερώνεται**.

Γι' αυτό οι άνθρωποι φτιάχνουν **φράγματα** και τεχνητές λίμνες, όπως του
Μαραθώνα και του Μόρνου, για να μαζεύουν νερό για τις πόλεις.

> **Θυμήσου**
>
> Το γλυκό νερό το κρατάς με μικρές κινήσεις:
>
> - κλείνεις τη βρύση όσο βουρτσίζεις τα δόντια σου,
> - κάνεις ντους αντί για μπάνιο στην μπανιέρα,
> - ποτίζεις τα φυτά το βράδυ, όταν δεν εξατμίζεται αμέσως,
> - λες στους μεγάλους για μια βρύση που στάζει.

## Καθαρές θάλασσες και ακτές

Οι ελληνικές ακτές είναι χιλιάδες χιλιόμετρα, και κάθε ακρογιάλι είναι ένα
**οικοσύστημα**. Δύο πράγματα το απειλούν περισσότερο:

| Απειλή         | Από πού έρχεται                                                                 |
| -------------- | ------------------------------------------------------------------------------- |
| **Ρύπανση**    | εργοστάσια, υπόνομοι, πλοία, λιπάσματα από τα χωράφια, σκουπίδια από λουόμενους |
| **Υπεραλιεία** | πολύ ψάρεμα, που δεν αφήνει τα ψάρια να ξαναγεννήσουν                           |

Και ένα τρίτο: λιμάνια, σπίτια και ξενοδοχεία χτίζονται όλο και πιο κοντά στο
κύμα, και παίρνουν τη θέση της φύσης.

Γιατί η ρύπανση δεν «χάνεται» στη θάλασσα; Ρίξε μια κουταλιά ζάχαρη σε ένα
ποτήρι νερό: δεν τη βλέπεις πια, αλλά το νερό είναι γλυκό. Έτσι και πολλά
δηλητήρια **διαλύονται** στη θάλασσα: δεν φαίνονται, αλλά είναι εκεί.

Λύσεις υπάρχουν: **βιολογικός καθαρισμός** των λυμάτων πριν φτάσουν στη
θάλασσα, ψάρεμα με κανόνες, λιπάσματα που ρυπαίνουν λιγότερο, και κανένα
σκουπίδι στην παραλία. Για τα σκουπίδια, την ανακύκλωση και τη ρύπανση του
αέρα, δες και την ενότητα
[Προστασία του περιβάλλοντος](/el/dim-4/environment/protecting-the-environment).

## Τα δάση σε κίνδυνο

Ένα **δάσος** είναι δέντρα, θάμνοι και άλλα φυτά μαζί, με πολλά ζώα να ζουν
ανάμεσά τους: ένα ολόκληρο οικοσύστημα. Οι ρίζες των δέντρων **κρατούν το
χώμα** και το νερό της βροχής, κι έτσι προλαβαίνουν τις πλημμύρες. Από το
δάσος παίρνουμε ξύλο, ρετσίνι, μέλι, βότανα, καθαρό αέρα.

Τα δάση όμως λιγοστεύουν, κυρίως από τις **πυρκαγιές**. Οι αιτίες τους δεν
είναι όλες ίδιες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Γιατί κάηκε το δάσος;*

*Η πυρκαγιά στη βόρεια Εύβοια, τον Αύγουστο του 2021, όπως τη φωτογράφισε ένας δορυφόρος. Τα πορτοκαλί σημάδια είναι η φωτιά, και ο γκρίζος καπνός σκεπάζει σχεδόν όλη την εικόνα. Ένα δάσος που καίγεται σε λίγες μέρες θέλει δεκαετίες για να ξαναμεγαλώσει.*

Μετά τη φωτιά, το δάσος μπορεί να ξαναγεννηθεί, αν το αφήσουμε. Στο καμένο
περπατάμε μόνο στα μονοπάτια για να μην πατάμε τα καινούργια φυτά, δεν κόβουμε
νεαρά δέντρα, και βοηθάμε στην **αναδάσωση**, φυτεύοντας δέντρα του τόπου.

## Πράσινο στις πόλεις

Στις πόλεις, τα **πάρκα**, τα **άλση**, οι κήποι και οι δεντροφυτεμένες
πλατείες δεν είναι στολίδι. Τα φυτά βγάζουν **οξυγόνο**, που το χρειαζόμαστε
για να αναπνέουμε, και βοηθούν να καθαρίζει ο αέρας από τα καυσαέρια. Τα δέντρα
δίνουν σκιά και δροσιά το καλοκαίρι. Και ένα πάρκο είναι τόπος για παιχνίδι
και ξεκούραση.

Γι' αυτό κρατάμε το πράσινο που υπάρχει και φυτεύουμε κι άλλο: στον δήμο, στην
αυλή του σχολείου, ακόμα και στο μπαλκόνι.

## Ζώα που κινδυνεύουν να χαθούν

Στην Ελλάδα κινδυνεύουν πολλά ζώα: η θαλάσσια χελώνα **καρέτα-καρέτα**, η
μεσογειακή **φώκια**, η **καφέ αρκούδα**, ο **λύκος**, το **τσακάλι**, ο
**γύπας**, η **βίδρα**, το **κρι-κρι** της Κρήτης.

*Μια νεαρή μεσογειακή φώκια, κοντά στην Εύβοια. Οι φώκιες γεννούν τα μικρά τους σε ήσυχες θαλασσινές σπηλιές. Όταν οι ακτές γεμίζουν βάρκες και σπίτια, δεν έχουν πού να πάνε.*

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για αυτά είναι ότι χάνουν το **σπίτι** τους, τον
**βιότοπό** τους. Κάθε φορά που ανοίγει ένας δρόμος, χτίζεται ένα ξενοδοχείο
στην παραλία ή στο βουνό, καίγεται ένα δάσος ή λερώνεται ένα ποτάμι, κάποια
ζώα χάνουν το καταφύγιο και την τροφή τους. Για τον λύκο, δες και την ενότητα
[Σπονδυλωτά, ασπόνδυλα και τα ταξίδια των σπόρων](/el/dim-4/environment/vertebrates-and-seeds).

Για να τα προστατέψουμε, **προστατεύουμε τον τόπο** όπου ζουν, **απαγορεύουμε
το κυνήγι** τους και **ενημερώνουμε** τους κατοίκους. Στις παραλίες της
Ζακύνθου, για παράδειγμα, τη νύχτα δεν μπαίνει κανείς, για να βγαίνουν οι
χελώνες να γεννήσουν ήσυχες στην άμμο.

> **Κλειδί**
>
> Νερό, θάλασσα, δάσος, ζώα: τα απειλούν σχεδόν πάντα **ανθρώπινες
> δραστηριότητες** που γίνονται χωρίς να σκεφτούμε τη φύση.
>
> Γι' αυτό και οι λύσεις είναι στα χέρια μας. Όταν ένα ζώο ή ένα δάσος
> χάνεται, χαλάει η **ισορροπία** ολόκληρου του οικοσυστήματος, και στο τέλος
> το πληρώνουμε κι εμείς.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα ποτήρι νερό από ένα ρέμα δίπλα σε εργοστάσιο φαίνεται εντελώς καθαρό. Μπορείς να το πιεις;

1. Θυμήσου τη ζάχαρη στο ποτήρι: όταν διαλυθεί, **δεν φαίνεται**, αλλά είναι εκεί.
2. Το ίδιο κάνουν πολλές ουσίες από εργοστάσια ή από λιπάσματα: διαλύονται στο νερό χωρίς χρώμα.
3. **Όχι**. Νερό που «φαίνεται» καθαρό δεν είναι σίγουρα καθαρό.

   Πίνουμε μόνο νερό που ξέρουμε ότι ελέγχεται, όπως της βρύσης ή ενός εμφιαλωμένου μπουκαλιού.

### Παράδειγμα 2: Στη Ζάκυνθο θέλουν να χτίσουν ένα ξενοδοχείο πάνω σε μια παραλία όπου γεννούν οι χελώνες καρέτα-καρέτα. Τι θα πάθουν οι χελώνες;

1. Οι χελώνες βγαίνουν τη νύχτα στην άμμο για να γεννήσουν τα αυγά τους.
2. Με ένα ξενοδοχείο έρχονται φώτα, θόρυβος, ξαπλώστρες, και άνθρωποι που πατούν την άμμο.
3. Οι χελώνες δεν θα βρίσκουν ήσυχο μέρος για τη φωλιά τους, και πολλά αυγά θα καταστρέφονται.
4. Η παραλία είναι ο **βιότοπός** τους. Αν χαθεί, χάνονται κι εκείνες.

   Γι' αυτό σε τέτοιες παραλίες απαγορεύεται το χτίσιμο.

## Ερωτήσεις

1. Από εκατό σταγόνες νερού της Γης, πόσες περίπου είναι γλυκές;
   - Περίπου τρεις
   - Περίπου πενήντα
   - Σχεδόν όλες
   - Καμία
2. Ποια κίνηση **σπαταλάει** νερό;
   - Αφήνεις τη βρύση ανοιχτή όσο βουρτσίζεσαι
   - Ποτίζεις τα φυτά το βράδυ
   - Κάνεις ντους αντί για μπανιέρα
   - Λες για μια βρύση που στάζει
3. Τι είναι η υπεραλιεία;
   - Τόσο ψάρεμα που τα ψάρια λιγοστεύουν
   - Ψάρεμα μόνο με καλάμι
   - Ψάρεμα σε πολύ βαθιά νερά
   - Ένας κανόνας που προστατεύει τα ψάρια
4. Γιατί η ρύπανση της θάλασσας μπορεί να μη φαίνεται;
   - Γιατί πολλές ουσίες διαλύονται στο νερό
   - Γιατί τα κύματα τις εξαφανίζουν για πάντα
   - Γιατί η θάλασσα είναι αλμυρή
   - Γιατί τα ψάρια τις τρώνε όλες
5. Ένας κεραυνός άναψε φωτιά σε ένα δάσος. Τι αιτία είναι;
   - Φυσική αιτία
   - Εμπρησμός
   - Λάθος ανθρώπου
   - Αναδάσωση
6. Πώς βοηθούν τα δέντρα του δάσους να μη γίνονται πλημμύρες;
   - Οι ρίζες κρατούν το χώμα και το νερό
   - Τα φύλλα σταματούν τη βροχή να πέσει
   - Τα δέντρα πίνουν όλο το νερό της βροχής
   - Δεν βοηθούν καθόλου
7. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τα ζώα που απειλούνται στην Ελλάδα;
   - Χάνουν τον τόπο όπου ζουν
   - Δεν ξέρουν να κολυμπούν
   - Τρώνε πολύ λίγο
   - Ο κρύος χειμώνας

## Ασκήσεις

1. Γράψε τρία ζώα της Ελλάδας που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν.
2. Γιατί χρειάζονται πάρκα και δέντρα μέσα στις πόλεις;
3. Η τάξη του Κώστα καθάρισε ένα κομμάτι παραλίας και μέτρησε τι μάζεψε.

   Τι βρήκαν τα παιδιά σε μισή ώρα (φανταστικό παράδειγμα).

   | Τι μάζεψαν | Πόσα κομμάτια |
   | --- | --- |
   | Πλαστικά καπάκια και καλαμάκια | $48$ |
   | Αποτσίγαρα | $35$ |
   | Πλαστικές σακούλες | $12$ |
   | Γυάλινα μπουκάλια | $4$ |

   α) Ποιο σκουπίδι βρήκαν περισσότερο;
   β) Πόσα κομμάτια μάζεψαν συνολικά;
4. Μετά από μια φωτιά, κάποιοι μαζεύουν τα καμένα κλαδιά από το δάσος για το τζάκι τους. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/nature-at-risk
