# Μείγματα και θερμοκρασία

> Πώς φτιάχνουμε και πώς χωρίζουμε ένα μείγμα, και πώς μετράμε πόσο ζεστό είναι κάτι.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/mixtures-and-temperature

## Τι θα μάθεις

- Να φτιάχνεις μείγματα από στερεά και υγρά, και να αναγνωρίζεις ένα διάλυμα.
- Να διαλέγεις τον σωστό τρόπο για να χωρίσεις ένα μείγμα: με το χέρι, με μαγνήτη, με κόσκινο ή με φίλτρο.
- Να εξηγείς γιατί τα χέρια μας δεν μετράνε σωστά πόσο ζεστό είναι κάτι.
- Να διαβάζεις ένα θερμόμετρο σε βαθμούς Κελσίου.

## Ανακατεύω υλικά

Μια σαλάτα με λάχανο και καρότο είναι **μείγμα**. Το ίδιο και η φακή με το
ρύζι στο ίδιο βάζο, το νερό με το κακάο, το λάδι με το ξίδι στη σαλάτα.
**Μείγμα** φτιάχνεις όταν ανακατεύεις δύο ή περισσότερα υλικά.

| Τι ανακατεύεις   | Παράδειγμα                                 |
| ---------------- | ------------------------------------------ |
| στερεό με στερεό | σιτάρι με ρύζι, άμμος με ρινίσματα σιδήρου |
| υγρό με στερεό   | νερό με ζάχαρη, νερό με αλεύρι             |
| υγρό με υγρό     | νερό με οινόπνευμα, νερό με λάδι           |

Δοκίμασε δύο ποτήρια νερό. Στο ένα ρίξε μια κουταλιά **αλεύρι** και στο άλλο
μια κουταλιά **μαγειρική σόδα**, και ανακάτεψε. Περίμενε λίγο. Το αλεύρι
θολώνει το νερό και σιγά σιγά **κάθεται στον πάτο**. Η σόδα **χάνεται**: το
νερό ξαναγίνεται διάφανο, σαν να μην έριξες τίποτα.

Το ίδιο με τα υγρά: το **λάδι** μένει πάνω από το νερό σε ξεχωριστή στρώση, ενώ
το **οινόπνευμα** ανακατεύεται τόσο καλά που δεν το ξεχωρίζεις.

> **Κλειδί**
>
> Μερικά μείγματα **μοιάζουν με ένα μόνο υλικό**, σαν σκέτο νερό. Αυτά λέγονται
> **διαλύματα**.
>
> Το ζαχαρόνερο είναι διάλυμα: δεν βλέπεις τη ζάχαρη, αλλά αν το δοκιμάσεις
> είναι γλυκό. Η ζάχαρη **διαλύθηκε**, δεν εξαφανίστηκε.

> **Πρόσεχε**
>
> Επειδή ένα διάλυμα μοιάζει με καθαρό νερό, **μην πίνεις ποτέ** από μπουκάλι ή
> ποτήρι αν δεν ξέρεις τι έχει μέσα. Μπορεί να «φαίνεται» νερό και να είναι
> χλωρίνη ή οινόπνευμα.

## Πώς χωρίζω ένα μείγμα

Ο παππούς έσπασε το κομπολόι του, και οι χάντρες χάθηκαν στην άμμο. Πώς θα
τις ξαναβρεί; Για κάθε μείγμα διαλέγεις τον τρόπο ανάλογα με το **σε τι
διαφέρουν** τα υλικά του:

| Τρόπος         | Πότε τον χρησιμοποιείς                 | Παράδειγμα         |
| -------------- | -------------------------------------- | ------------------ |
| **Με το χέρι** | τα κομμάτια είναι μεγάλα και φαίνονται | μήλα από αχλάδια   |
| **Με μαγνήτη** | το ένα υλικό είναι σιδερένιο           | καρφίτσες από άμμο |
| **Με κόσκινο** | το ένα υλικό είναι πολύ πιο μικρό      | αλάτι από ρύζι     |
| **Με φίλτρο**  | ένα στερεό που δεν διαλύθηκε σε υγρό   | άμμος από νερό     |

Το χωρισμό με φίλτρο τον λέμε **διήθηση**. Χρησιμοποιείς ένα **διηθητικό
χαρτί**, όπως το φίλτρο της καφετιέρας: το νερό περνάει από τις μικρές τρύπες
του, η άμμος μένει πάνω.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πώς θα το χωρίσεις;*

Για άλλους τρόπους χωρισμού, όπως η εξάτμιση που ξαναβγάζει το αλάτι από το
αλατόνερο, θα μάθεις στην Ε΄, στην ενότητα
[Μείγματα](/el/dim-5/physics/mixtures).

## Πόσο ζεστό είναι;

Η Αριάδνη λέει ότι έχει πυρετό. Ο μπαμπάς βάζει το χέρι στο μέτωπό της και λέει
όχι. Ποιος έχει δίκιο;

Κάνε αυτό το πείραμα. Βάλε το **ένα** χέρι σε μια λεκάνη με **ζεστό** νερό και το
**άλλο** σε μια λεκάνη με **κρύο**, για μισό λεπτό. Μετά βάλε **και τα δύο** σε
μια λεκάνη με **χλιαρό** νερό. Το ένα χέρι το νιώθει κρύο, το άλλο ζεστό, κι
όμως είναι **το ίδιο νερό**.

Τα χέρια μας λοιπόν **ξεγελιούνται**. Γι' αυτό οι άνθρωποι έφτιαξαν το
**θερμόμετρο**: μετράει πόσο **θερμό** ή πόσο **ψυχρό** είναι ένα σώμα, πάντα με τον
ίδιο τρόπο. Όσο πιο θερμό, τόσο πιο ψηλή η **θερμοκρασία** του.

Το 1742 ο Σουηδός επιστήμονας **Κέλσιος** έφτιαξε ένα θερμόμετρο σαν αυτά που
έχουμε σήμερα. Από τότε μετράμε σε **βαθμούς Κελσίου** και γράφουμε **°C**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Διάβασε το θερμόμετρο*

Υπάρχουν πολλά θερμόμετρα, για άλλη δουλειά το καθένα: το **ιατρικό**, που το
βάζεις στη μασχάλη για λίγα λεπτά, το **θερμόμετρο δωματίου** στον τοίχο, και
το **θερμόμετρο εργαστηρίου**, που βυθίζεται σε υγρά.

*Θερμόμετρο μέσα σε νερό με παγάκια. Η κόκκινη στήλη έχει κατέβει κοντά στο μηδέν. Αν περιμένεις να λιώσουν τα παγάκια, θα δεις τη στήλη να ανεβαίνει σιγά σιγά, ως τη θερμοκρασία του δωματίου.*

> **Θυμήσου**
>
> - **Μείγμα**: δύο ή περισσότερα υλικά μαζί. **Διάλυμα**: μείγμα που μοιάζει με ένα υλικό.
> - Χωρίζεις με **χέρι**, **μαγνήτη**, **κόσκινο** ή **φίλτρο**, ανάλογα με το πώς διαφέρουν τα υλικά.
> - Τη θερμοκρασία τη μετράει το **θερμόμετρο**, όχι το χέρι, σε **βαθμούς Κελσίου** (°C).

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε ένα βάζο έχουν ανακατευτεί καρφίτσες, φασόλια και αλάτι. Πώς θα τα χωρίσεις και τα τρία;

1. Πρώτα ψάχνω τι **διαφέρει**. Οι καρφίτσες είναι σιδερένιες, τα φασόλια μεγάλα, το αλάτι πολύ μικρό.
2. Περνάω έναν **μαγνήτη** πάνω από το μείγμα: μαζεύει τις καρφίτσες.
3. Ρίχνω ό,τι έμεινε σε ένα **σουρωτήρι**: το αλάτι περνάει, τα φασόλια μένουν.
4. Δύο τρόποι, ο ένας μετά τον άλλο, και τα τρία υλικά χώρισαν.

   Τα δύσκολα μείγματα χωρίζονται σε βήματα, ένα υλικό τη φορά.

### Παράδειγμα 2: Ένα ποτήρι ζεστό νερό έχει \$60\$ °C. Το αφήνεις στο τραπέζι μιας τάξης που έχει \$20\$ °C. Τι θα δείχνει το θερμόμετρο μετά από μία ώρα;

1. Ένα ζεστό σώμα δίνει θερμότητα στον αέρα γύρω του και **κρυώνει**.
2. Κρυώνει όμως ως ένα σημείο: ως τη θερμοκρασία του δωματίου.
3. Μετά από μία ώρα θα δείχνει περίπου **$20$ °C**, όσο η τάξη. Δεν θα πέσει πιο κάτω.

   Αν έκανες το ίδιο με παγωμένο νερό, η θερμοκρασία του θα **ανέβαινε** ως τους $20$ °C.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι μείγμα;
   - Δύο ή περισσότερα υλικά ανακατεμένα
   - Ένα υλικό που λιώνει στη ζέστη
   - Μόνο υγρά ανακατεμένα με υγρά
   - Ένα υλικό που δεν αλλάζει ποτέ
2. Ποιο από αυτά είναι **διάλυμα**;
   - Νερό με ζάχαρη
   - Νερό με αλεύρι
   - Νερό με λάδι
   - Φακές με ρύζι
3. Πώς χωρίζεις καρφίτσες από άμμο;
   - Με μαγνήτη
   - Με φίλτρο καφετιέρας
   - Με νερό
   - Με θερμόμετρο
4. Ρίχνεις νερό με άμμο σε ένα διηθητικό χαρτί. Τι μένει πάνω στο χαρτί;
   - Η άμμος
   - Το νερό
   - Και τα δύο
   - Τίποτα
5. Γιατί δεν μετράμε τη θερμοκρασία με το χέρι;
   - Γιατί το χέρι ξεγελιέται
   - Γιατί το χέρι δεν νιώθει ποτέ ζέστη
   - Γιατί απαγορεύεται
   - Γιατί τα χέρια είναι πάντα κρύα
6. Σε τι μετράμε τη θερμοκρασία στην Ελλάδα;
   - Σε βαθμούς Κελσίου
   - Σε μέτρα και εκατοστά
   - Σε κιλά και γραμμάρια
   - Σε λίτρα και ποτήρια
7. Αφήνεις ένα ποτήρι ζεστό τσάι σε ένα δωμάτιο με $22$ °C. Τι θα γίνει με τον καιρό;
   - Θα κρυώσει ως τους $22$ °C περίπου
   - Θα κρυώσει ως τους $0$ °C
   - Θα μείνει ζεστό για πάντα
   - Θα ζεσταθεί κι άλλο

## Ασκήσεις

1. Γράψε τέσσερις τρόπους για να χωρίσεις ένα μείγμα.
2. Γιατί δεν πίνουμε ποτέ από ένα μπουκάλι αν δεν ξέρουμε τι έχει, ακόμα κι αν μοιάζει με νερό;
3. Η ομάδα της Ελένης έβαλε ένα θερμόμετρο σε μια λεκάνη με ζεστό νερό και έγραφε τι έδειχνε κάθε $3$ λεπτά.

   Οι μετρήσεις της ομάδας, σε μια τάξη με $21$ °C (φανταστικό παράδειγμα).

   | Χρόνος | Θερμοκρασία νερού |
   | --- | --- |
   | $0$ λεπτά | $50$ °C |
   | $3$ λεπτά | $44$ °C |
   | $6$ λεπτά | $39$ °C |
   | $9$ λεπτά | $35$ °C |
   | $12$ λεπτά | $32$ °C |

   α) Πόσους βαθμούς κρύωσε το νερό σε $12$ λεπτά;
   β) Αν περίμεναν πολλή ώρα, ως πόσο θα έπεφτε περίπου η θερμοκρασία;
4. Ο αδελφός σου ζεσταίνεται και λέει «δεν χρειάζεται θερμόμετρο, πιάσε το μέτωπό μου». Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/mixtures-and-temperature
