# Το φως και τα σώματα

> Ποια σώματα δίνουν φως, ποια το αφήνουν να περάσει και ποια το σταματούν, πώς γίνεται η σκιά, και γιατί οι φωτεινές πηγές ζεσταίνουν.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/light-and-objects

## Τι θα μάθεις

- Να αναφέρεις φυσικές και τεχνητές πηγές φωτός.
- Να ξεχωρίζεις διαφανή, ημιδιαφανή και αδιαφανή σώματα.
- Να εξηγείς πώς γίνεται η σκιά, επειδή το φως ταξιδεύει ευθεία.
- Να εξηγείς ότι οι φωτεινές πηγές στέλνουν και θερμότητα.

## Από πού έρχεται το φως

Ένα σώμα που βγάζει δικό του φως λέγεται **φωτεινή πηγή**. Ο **ήλιος** είναι η
μεγαλύτερη, και είναι **φυσική**, όπως τα αστέρια, η φωτιά και ο κεραυνός. Οι
άνθρωποι έφτιαξαν και **τεχνητές**: τη λάμπα, το κερί, τον φακό, την οθόνη.

Το φεγγάρι **δεν** είναι φωτεινή πηγή. Λάμπει επειδή πέφτει πάνω του το φως του
ήλιου, όπως λάμπει ένα άσπρο χαρτί στον ήλιο.

## Το φως συναντά σώματα

Γιατί τα σπίτια έχουν παράθυρα με **τζάμια**; Για να μπαίνει το φως. Και γιατί
έχουν και **παντζούρια**; Για να το σταματάμε όταν θέλουμε σκοτάδι.

Αν φωτίσεις με έναν φακό διάφορα πράγματα, θα δεις ότι χωρίζονται σε τρεις
ομάδες:

| Ομάδα          | Τι κάνει το φως     | Παραδείγματα                                      |
| -------------- | ------------------- | ------------------------------------------------- |
| **Διαφανή**    | περνάει σχεδόν όλο  | τζάμι, αέρας, καθαρό νερό, διάφανη μεμβράνη       |
| **Ημιδιαφανή** | περνάει ένα μέρος   | λαδόκολλα, χαρτοπετσέτα, θαμπό τζάμι, πορτοκαλάδα |
| **Αδιαφανή**   | δεν περνάει καθόλου | χαρτόνι, αλουμινόχαρτο, ξύλο, τοίχος              |

Μέσα από ένα **διαφανές** σώμα βλέπεις καθαρά τι υπάρχει πίσω του. Μέσα από ένα
**ημιδιαφανές** βλέπεις φως, αλλά όχι καθαρά τα σχήματα. Μέσα από ένα
**αδιαφανές** δεν βλέπεις τίποτα.

*Ένα παράθυρο με θαμπά τζάμια. Το φως της μέρας μπαίνει, γι' αυτό τα τζάμια φαίνονται φωτεινά, αλλά δεν βλέπεις τι υπάρχει έξω: τα θαμπά τζάμια είναι ημιδιαφανή. Τέτοια βάζουμε συχνά στο μπάνιο.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Περνάει το φως;*

## Η σκιά

Το φως ταξιδεύει **σε ευθεία γραμμή**. Δεν στρίβει για να περάσει γύρω από ένα
εμπόδιο. Όταν λοιπόν ένα **αδιαφανές** σώμα μπει στον δρόμο του, πίσω του μένει
ένα κομμάτι χωρίς φως: η **σκιά**.

Η σκιά έχει το **σχήμα** του σώματος, και βρίσκεται πάντα στην **αντίθετη
πλευρά** από τη φωτεινή πηγή. Αν η πηγή είναι χαμηλά, η σκιά απλώνεται μακριά.

*Ένα δέντρο στο ηλιοβασίλεμα. Ο ήλιος είναι πίσω του και πολύ χαμηλά, γι' αυτό η σκιά του κορμού είναι πολύ μακριά και έρχεται προς τα εμάς, στην αντίθετη πλευρά από τον ήλιο.*

Για το πώς μεγαλώνει και μικραίνει μια σκιά, θα μάθεις περισσότερα στην Ε΄,
στην ενότητα [Φως και σκιές](/el/dim-5/physics/light-and-shadows).

## Φως και ζέστη

Βάλε ένα θερμόμετρο κοντά σε ένα αναμμένο κερί και ένα άλλο κοντά σε μια
αναμμένη λάμπα. Μετά από τρία λεπτά, και τα δύο θα δείχνουν **περισσότερους
βαθμούς** από πριν.

Οι φωτεινές πηγές, εκτός από φως, στέλνουν γύρω τους και **θερμότητα**. Γι' αυτό
ο ήλιος μάς ζεσταίνει, και σε ένα δωμάτιο με πολλές αναμμένες λάμπες η
θερμοκρασία ανεβαίνει.

> **Κλειδί**
>
> Το φως ξεκινά από μια **φωτεινή πηγή** και ταξιδεύει **ευθεία**. Όταν συναντά
> ένα σώμα:
>
> - από τα **διαφανή** περνάει σχεδόν όλο,
> - από τα **ημιδιαφανή** περνάει ένα μέρος,
> - στα **αδιαφανή** σταματά, και πίσω τους γίνεται **σκιά**.

> **Θυμήσου**
>
> Μην κοιτάς ποτέ τον ήλιο κατευθείαν, ούτε για λίγο, ούτε με γυαλιά ηλίου. Το φως
> του και η θερμότητά του μπορούν να βλάψουν τα μάτια σου για πάντα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Άννα θέλει να μπαίνει φως στο μπάνιο, αλλά να μη φαίνεται από έξω τι γίνεται μέσα. Τι τζάμι πρέπει να βάλει;

1. Ένα **διαφανές** τζάμι αφήνει όλο το φως, αλλά από έξω βλέπει κανείς καθαρά μέσα.
2. Ένα **αδιαφανές** παράθυρο, σαν το ξύλινο παντζούρι, κρύβει τα πάντα, αλλά αφήνει το μπάνιο σκοτεινό.
3. Χρειάζεται κάτι ενδιάμεσο: ένα **ημιδιαφανές**, θαμπό τζάμι.

   Περνάει φως, αλλά τα σχήματα πίσω του δεν φαίνονται καθαρά.

### Παράδειγμα 2: Είναι μεσημέρι και ο ήλιος είναι ψηλά. Το απόγευμα ο ίδιος στύλος έχει πολύ πιο μακριά σκιά. Γιατί;

1. Ο στύλος είναι **αδιαφανής**: εκεί που στέκεται, το φως του ήλιου δεν περνάει.
2. Το μεσημέρι ο ήλιος είναι **ψηλά**. Οι ακτίνες πέφτουν σχεδόν από πάνω, και το κομμάτι χωρίς φως είναι μικρό, κοντά στη βάση του στύλου.
3. Το απόγευμα ο ήλιος είναι **χαμηλά**. Οι ακτίνες έρχονται πλάγια, ευθεία όπως πάντα, και ο στύλος τους κόβει τον δρόμο σε μεγάλο μήκος.
4. Άρα η σκιά του απλώνεται μακριά.

   Γι' αυτό στο ηλιοβασίλεμα ακόμα κι ένα παιδί έχει σκιά σαν γίγαντα.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο από αυτά **δεν** είναι φωτεινή πηγή;
   - Το φεγγάρι
   - Ο ήλιος
   - Ένα αναμμένο κερί
   - Μια αναμμένη λάμπα
2. Ποιο σώμα είναι **διαφανές**;
   - Το τζάμι του παραθύρου
   - Το ξύλινο παντζούρι
   - Η λαδόκολλα
   - Ο τοίχος
3. Από ένα σώμα περνάει φως, αλλά δεν βλέπεις καθαρά τι υπάρχει πίσω του. Πώς λέγεται;
   - Ημιδιαφανές
   - Διαφανές
   - Αδιαφανές
   - Φωτεινή πηγή
4. Το αλουμινόχαρτο είναι πολύ λεπτό. Περνάει φως από μέσα του;
   - Όχι, είναι αδιαφανές
   - Ναι, όλο, γιατί είναι λεπτό
   - Ναι, λίγο, σαν τη λαδόκολλα
   - Μόνο τη νύχτα
5. Γιατί πίσω από ένα αδιαφανές σώμα γίνεται σκιά;
   - Γιατί το φως πάει ευθεία και δεν το παρακάμπτει
   - Γιατί το σώμα βγάζει σκοτάδι
   - Γιατί το φως στρίβει γύρω του
   - Γιατί το σώμα ρουφάει όλη τη ζέστη
6. Ο ήλιος είναι στα δεξιά σου. Πού πέφτει η σκιά σου;
   - Στα αριστερά σου
   - Στα δεξιά σου
   - Ακριβώς από πάνω σου
   - Δεν έχεις σκιά
7. Βάζεις ένα θερμόμετρο κοντά σε μια αναμμένη λάμπα. Τι θα δείξει μετά από λίγα λεπτά;
   - Πιο ψηλή θερμοκρασία από πριν
   - Πιο χαμηλή θερμοκρασία από πριν
   - Ακριβώς την ίδια
   - Μηδέν βαθμούς

## Ασκήσεις

1. Γράψε ένα διαφανές, ένα ημιδιαφανές και ένα αδιαφανές σώμα.
2. Γιατί τα παράθυρα έχουν και τζάμια και παντζούρια;
3. Η τάξη φώτισε με έναν φακό διάφορα πράγματα και σημείωσε τι είδε από πίσω.

   Τι είδαν τα παιδιά πίσω από κάθε πράγμα.

   | Πράγμα | Τι είδαν από πίσω |
   | --- | --- |
   | Χαρτί φωτοτυπικού | ένα θαμπό φωτεινό σημάδι |
   | Καθρέφτης | σκοτάδι· το φως γύρισε πίσω, στον τοίχο απέναντι |
   | Ποτήρι με νερό | το φως του φακού, καθαρό |
   | Ξύλινο τετράγωνο | σκοτάδι, με το σχήμα του τετραγώνου |

   α) Ποιο πράγμα είναι ημιδιαφανές;
   β) Ο καθρέφτης είναι διαφανής ή αδιαφανής;
4. Η τάξη σου έχει μεγάλα παράθυρα στον νότο, και τον Μάιο ο ήλιος μπαίνει δυνατός και σε ζεσταίνει. Ένας συμμαθητής λέει να κλείσετε τελείως τα παντζούρια. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/light-and-objects
