# Τα συστήματα του σώματος

> Πέψη, αναπνοή, κυκλοφορία: τρεις δουλειές που δεν σταματούν ποτέ.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/human-body-systems

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα όργανα της πέψης, της αναπνοής και της κυκλοφορίας.
- Να περιγράφεις τη διαδρομή της τροφής και του αέρα μέσα στο σώμα.
- Να εξηγείς γιατί τα τρία συστήματα δουλεύουν μαζί.
- Να συνδέεις τις συνήθειές σου με την υγεία κάθε συστήματος.

## Τρεις δουλειές που δεν σταματούν ποτέ

Ενώ διαβάζεις αυτή τη γραμμή, το σώμα σου κάνει τρία πράγματα χωρίς να του το
ζητήσεις: **χωνεύει**, **αναπνέει**, **στέλνει αίμα παντού**.

Καθεμία από αυτές τις δουλειές έχει τα δικά της όργανα — μια ομάδα που
συνεργάζεται. Αυτό λέγεται **σύστημα**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρία συστήματα στο ίδιο σώμα*

> **Κλειδί**
>
> Η διαδρομή της τροφής:
>
> **στόμα → οισοφάγος → στομάχι → λεπτό έντερο → παχύ έντερο**
>
> Η διαδρομή του αέρα:
>
> **μύτη → τραχεία → πνεύμονες**
>
> Και οι δύο καταλήγουν στο ίδιο μέρος: στο **αίμα**, που παραλαμβάνει θρεπτικά
> από το έντερο και οξυγόνο από τους πνεύμονες και τα μοιράζει σε κάθε κύτταρο.

*Ένα ομοίωμα του σώματος σε σχολική τάξη. Βρες τους δύο πνεύμονες και την καρδιά ανάμεσά τους: εκεί συναντιούνται το αναπνευστικό και το κυκλοφορικό. Πιο κάτω, το καφέ συκώτι και τα έντερα ανήκουν στο πεπτικό.*

## Γιατί τα τρία δουλεύουν μαζί

Δοκίμασε να τα σκεφτείς χωριστά και θα δεις ότι δεν βγαίνει:

- Το φαγητό χωρίς το αίμα θα έμενε στο έντερο και δεν θα έφτανε πουθενά.
- Το οξυγόνο χωρίς το αίμα θα έμενε στους πνεύμονες.
- Το αίμα χωρίς τα άλλα δύο δεν θα είχε τίποτα να μεταφέρει.

Γι' αυτό όταν τρέχεις, **αναπνοή και καρδιά επιταχύνουν μαζί**: λαχανιάζεις και
η καρδιά σου χτυπάει γρήγορα, γιατί οι μύες σου ζητούν περισσότερο οξυγόνο.
Η πέψη, αντίθετα, περιμένει: γι' αυτό δεν τρέχουμε αμέσως μετά από μεγάλο φαγητό.

| Σύστημα      | Όργανα                         | Δουλειά                           |
| ------------ | ------------------------------ | --------------------------------- |
| Πεπτικό      | στόμα, στομάχι, έντερα, συκώτι | σπάει την τροφή σε θρεπτικά       |
| Αναπνευστικό | μύτη, τραχεία, πνεύμονες       | παίρνει οξυγόνο, βγάζει διοξείδιο |
| Κυκλοφορικό  | καρδιά, αρτηρίες, φλέβες       | μεταφέρει τα πάντα παντού         |

> **Θυμήσου**
>
> Το μάσημα δεν είναι λεπτομέρεια.
>
> Όσο καλύτερα μασάς, τόσο μικρότερα κομμάτια φτάνουν στο στομάχι και τόσο
> ευκολότερη γίνεται όλη η υπόλοιπη δουλειά. Το βιαστικό φαγητό δημιουργεί
> δουλειά σε όργανα που δεν μπορούν να διαμαρτυρηθούν.

## Συνήθειες για κάθε σύστημα

Τα όργανα δεν τα βλέπεις, αλλά οι συνήθειές σου φτάνουν ως εκεί.

| Σύστημα      | Τι το βοηθάει                          | Τι το βλάπτει                       |
| ------------ | -------------------------------------- | ----------------------------------- |
| Πεπτικό      | καλό μάσημα, φρούτα και λαχανικά, νερό | βιαστικό φαγητό, πολλά γλυκά        |
| Αναπνευστικό | καθαρός αέρας, παιχνίδι έξω, άσκηση    | καπνός από τσιγάρο, κλειστά δωμάτια |
| Κυκλοφορικό  | τρέξιμο και κίνηση κάθε μέρα           | πολλές ώρες καθιστός, πολύ αλάτι    |

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί λαχανιάζεις όταν ανεβαίνεις σκάλες;

1. Οι μύες των ποδιών σου δουλεύουν πολύ περισσότερο από ό,τι όταν κάθεσαι.
2. Για να δουλέψουν, χρειάζονται **οξυγόνο** — και μάλιστα περισσότερο.
3. Αναπνέεις πιο γρήγορα και πιο βαθιά για να μπει περισσότερος αέρας στους πνεύμονες, και η καρδιά χτυπάει γρηγορότερα για να φτάσει το οξυγόνο πιο γρήγορα στους μύες.
4. Το λαχάνιασμα δεν είναι αδυναμία. Είναι **δύο συστήματα που ανεβάζουν ταχύτητα ταυτόχρονα**.

### Παράδειγμα 2: Πού πηγαίνει ένα μήλο που έφαγες;

1. Στο **στόμα** τα δόντια το κόβουν και το σάλιο ξεκινά τη διάσπαση.
2. Μέσω του **οισοφάγου** φτάνει στο **στομάχι**, όπου ανακατεύεται με πεπτικά υγρά.
3. Στο **λεπτό έντερο** τα θρεπτικά περνούν στο αίμα και ταξιδεύουν σε όλο το σώμα.
4. Ό,τι δεν χρησιμοποιείται προχωρά στο **παχύ έντερο** και αποβάλλεται.

   Το μήλο δεν «εξαφανίστηκε»: διαλύθηκε, μοιράστηκε και ό,τι περίσσεψε έφυγε.

## Ερωτήσεις

1. Σε ποιο σύστημα ανήκει η καρδιά;
   - Στο κυκλοφορικό
   - Στο πεπτικό
   - Στο αναπνευστικό
   - Σε κανένα, δουλεύει μόνη της
2. Ποια είναι η σωστή διαδρομή της τροφής;
   - Στόμα, οισοφάγος, στομάχι, λεπτό έντερο, παχύ έντερο
   - Στόμα, τραχεία, πνεύμονες
   - Στόμα, στομάχι, καρδιά
   - Στόμα, οισοφάγος, στομάχι, παχύ έντερο, λεπτό έντερο
3. Τι γίνεται στους πνεύμονες;
   - Το αίμα παίρνει οξυγόνο
   - Διασπάται η τροφή
   - Παράγεται αίμα
   - Αποθηκεύεται ο αέρας για αργότερα
4. Γιατί λαχανιάζεις και χτυπάει γρήγορα η καρδιά σου όταν τρέχεις;
   - Οι μύες ζητούν περισσότερο οξυγόνο
   - Επειδή ζεσταίνεσαι
   - Επειδή αδειάζει το στομάχι σου
   - Επειδή πίνεις λιγότερο νερό όταν τρέχεις
5. Πού περνούν τα θρεπτικά συστατικά στο αίμα;
   - Στο λεπτό έντερο
   - Στο στόμα
   - Στην τραχεία
   - Στους πνεύμονες
6. Γιατί τα τρία συστήματα δεν μπορούν να δουλέψουν χωριστά;
   - Το αίμα μεταφέρει ό,τι παράγουν τα άλλα δύο
   - Επειδή βρίσκονται στο ίδιο μέρος του σώματος
   - Επειδή έχουν τα ίδια όργανα
   - Δεν ισχύει, δουλεύουν ανεξάρτητα
7. Γιατί αξίζει να μασάς καλά;
   - Η υπόλοιπη πέψη γίνεται ευκολότερη
   - Για να τρως πιο πολύ
   - Για να μη χρειάζεται βούρτσισμα
   - Δεν έχει σημασία

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο σωλήνας που φέρνει την τροφή από το στόμα στο στομάχι;
2. Γιατί λέμε ότι η πέψη ξεκινά ήδη από το στόμα;
3. Ο Πέτρος μέτρησε τους χτύπους της καρδιάς του και τις ανάσες του σε ένα λεπτό, τρεις φορές.

   Φανταστική παρατήρηση, για παράδειγμα: τι μέτρησε ο Πέτρος, εννιά χρονών, σε ένα λεπτό κάθε φορά.

   | Πότε | Χτύποι καρδιάς | Ανάσες |
   | --- | --- | --- |
   | Καθιστός | $85$ | $20$ |
   | Μόλις έτρεξε δύο λεπτά | $140$ | $40$ |
   | Μετά από πέντε λεπτά ξεκούραση | $95$ | $24$ |

   α) Πόσους χτύπους περισσότερους είχε η καρδιά του μόλις έτρεξε, από ό,τι όταν καθόταν;
   β) Τι έκαναν μαζί οι χτύποι και οι ανάσες όταν έτρεξε;
4. Κάποιος λέει: «Η καρδιά είναι το πιο σημαντικό όργανο. Τα άλλα έρχονται μετά.» Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/human-body-systems
