# Το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας

> Βουνά, θάλασσες και νησιά: γιατί η Ελλάδα μοιάζει έτσι.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/greece-natural-environment

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις το ανάγλυφο της Ελλάδας με τρεις λέξεις: βουνά, θάλασσα, νησιά.
- Να ονομάζεις μεγάλα βουνά, ποτάμια και θάλασσες της χώρας.
- Να συνδέεις το ανάγλυφο με τον τρόπο ζωής των ανθρώπων.
- Να εξηγείς γιατί η Ελλάδα έχει τόσο μεγάλη ακτογραμμή.

## Τρεις λέξεις για μια χώρα

Αν έπρεπε να περιγράψεις την Ελλάδα σε τρεις λέξεις, θα ήταν: **βουνά**,
**θάλασσα**, **νησιά**.

Τα τρία τέταρτα της χώρας είναι **ορεινά ή ημιορεινά**. Πουθενά στην ηπειρωτική
Ελλάδα δεν απέχεις πολύ από τη θάλασσα: το πολύ λίγο πάνω από εκατό χιλιόμετρα.
Και τα νησιά, μαζί με τις μικρές νησίδες, είναι χιλιάδες, αν και κατοικούνται
μόνο περίπου διακόσια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τέσσερα ψηλά βουνά της Ελλάδας, σε μέτρα*

> **Κλειδί**
>
> Η **Πίνδος** είναι η ραχοκοκαλιά της χώρας: μια οροσειρά που κατεβαίνει από τα
> βόρεια ως την Πελοπόννησο και χωρίζει τη δυτική από την ανατολική Ελλάδα.
>
> Γι' αυτό η δυτική πλευρά έχει πολλές βροχές, ενώ η ανατολική είναι πιο ξηρή:
> τα σύννεφα ανεβαίνουν, ρίχνουν το νερό τους στα βουνά, και περνούν απέναντι
> άδεια.

Στον χάρτη η Πίνδος είναι η καφέ διακεκομμένη γραμμή στη μέση της χώρας. Τα
Ιωάννινα είναι στα **δυτικά** της, η Αθήνα στα **ανατολικά**. Πιο πάνω, δεξιά,
είναι ο Όλυμπος.

*Χάρτης της Ελλάδας με την οροσειρά της Πίνδου, τον Όλυμπο, τα Ιωάννινα δυτικά της Πίνδου και την Αθήνα ανατολικά.*

*Ο Σμόλικας, στη βόρεια Πίνδο: το δεύτερο ψηλότερο βουνό της Ελλάδας, μετά τον Όλυμπο. Δες πόσο δάσος σκεπάζει τις πλαγιές. Στη δυτική πλευρά της Πίνδου βρέχει πολύ.*

## Νερά και θάλασσες

| Ποτάμια                             | Λίμνες                         | Θάλασσες                       |
| ----------------------------------- | ------------------------------ | ------------------------------ |
| Αλιάκμονας, Αχελώος, Πηνειός, Έβρος | Τριχωνίδα, Βεγορίτιδα, Κερκίνη | Αιγαίο, Ιόνιο, Κρητικό, Λιβυκό |

Τα ελληνικά ποτάμια είναι **μικρά και ορμητικά**: κατεβαίνουν από ψηλά βουνά σε
μικρή απόσταση. Δεν μοιάζουν με τα μεγάλα, αργά ποτάμια της κεντρικής Ευρώπης.

Βρες στον χάρτη τα τέσσερα ποτάμια του πίνακα και την Τριχωνίδα, τη μεγαλύτερη
φυσική λίμνη της Ελλάδας. Ο Αχελώος χύνεται στο Ιόνιο, τα άλλα τρία στο Αιγαίο.

*Χάρτης της Ελλάδας με τέσσερα ποτάμια, τον Αλιάκμονα, τον Αχελώο, τον Πηνειό και τον Έβρο, και τη λίμνη Τριχωνίδα.*

## Γιατί τόσες ακτές

Η ελληνική ακτογραμμή ξεπερνά τα **δεκατρείς χιλιάδες χιλιόμετρα** — από τις
μεγαλύτερες της Ευρώπης, για μια χώρα μικρή σε έκταση.

Ο λόγος είναι το σχήμα: η στεριά μπαίνει μέσα στη θάλασσα με χερσονήσους και
κόλπους, και γύρω της υπάρχουν χιλιάδες νησιά, το καθένα με δική του ακτή.

*Η Ελλάδα από δορυφόρο, την άνοιξη. Βρες την Πελοπόννησο κάτω αριστερά, τη Χαλκιδική με τα τρία «δάχτυλα» πάνω, και τα νησιά του Αιγαίου δεξιά. Τα άσπρα σημάδια αριστερά είναι χιόνι στις κορυφές της Πίνδου.*

> **Θυμήσου**
>
> Το ανάγλυφο **αποφασίζει τη ζωή των ανθρώπων**.
>
> - Στα βουνά: κτηνοτροφία, ξυλεία, μικρά χωριά.
> - Στους κάμπους (Θεσσαλία, Μακεδονία): καλλιέργειες και μεγάλα χωριά.
> - Στα παράλια και τα νησιά: ψάρεμα, ναυτιλία, τουρισμός.
>
> Δεν διάλεξαν οι άνθρωποι τυχαία πού θα ζήσουν και τι θα κάνουν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί τα Ιωάννινα έχουν πολύ περισσότερη βροχή από την Αθήνα;

1. Τα Ιωάννινα βρίσκονται **δυτικά** της Πίνδου, η Αθήνα **ανατολικά**.
2. Τα σύννεφα έρχονται συνήθως από τα δυτικά, φορτωμένα υγρασία από το Ιόνιο.
3. Μόλις συναντήσουν την Πίνδο, ανεβαίνουν, κρυώνουν και ρίχνουν το νερό τους στη δυτική πλευρά.
4. Όταν περνούν απέναντι, έχουν ήδη αδειάσει.

   Ένα βουνό αλλάζει τον καιρό δύο περιοχών ταυτόχρονα.

### Παράδειγμα 2: Γιατί η Ελλάδα ανέπτυξε από πολύ νωρίς τη ναυτιλία;

1. Τα βουνά χωρίζουν τη στεριά: η μετακίνηση από τόπο σε τόπο με τα πόδια ήταν αργή και δύσκολη.
2. Η θάλασσα, αντίθετα, είναι παντού και ενώνει αντί να χωρίζει.
3. Για έναν κάτοικο νησιού ή παραλίας, το πλοίο ήταν ο **φυσικός** δρόμος.
4. Γι' αυτό η ναυτιλία δεν είναι σύμπτωση αλλά συνέπεια της γεωγραφίας.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας;
   - Ο Όλυμπος
   - Ο Παρνασσός
   - Ο Ταΰγετος
   - Ο Σμόλικας
2. Πώς ονομάζεται η οροσειρά που διατρέχει την Ελλάδα από βορρά προς νότο;
   - Η Πίνδος
   - Ο Όλυμπος
   - Η Ροδόπη
   - Ο Ταΰγετος
3. Γιατί η δυτική Ελλάδα έχει περισσότερες βροχές;
   - Τα σύννεφα αδειάζουν στην Πίνδο
   - Επειδή είναι πιο κοντά στον Ισημερινό
   - Επειδή έχει περισσότερα ποτάμια
   - Επειδή έχει λιγότερα βουνά
4. Ποια θάλασσα βρίσκεται ανατολικά της ηπειρωτικής Ελλάδας;
   - Το Αιγαίο
   - Το Ιόνιο
   - Ο Ατλαντικός
   - Η Μαύρη Θάλασσα
5. Πώς είναι τα ελληνικά ποτάμια;
   - Μικρά και ορμητικά
   - Πολύ μεγάλα και αργά
   - Χωρίς νερό όλο τον χρόνο
   - Όλα τεχνητά
6. Γιατί η Ελλάδα έχει τόσο μεγάλη ακτογραμμή;
   - Έχει χιλιάδες νησιά και πολλούς κόλπους
   - Επειδή είναι μεγάλη σε έκταση
   - Επειδή έχει ψηλά βουνά κοντά στη θάλασσα
   - Επειδή βρέχεται από ωκεανό
7. Ποια ασχολία ταιριάζει σε ορεινή περιοχή;
   - Η κτηνοτροφία
   - Η μεγάλη καλλιέργεια σιταριού
   - Η ναυτιλία
   - Το ψάρεμα

## Ασκήσεις

1. Πόσα περίπου νησιά έχει η Ελλάδα;
2. Γιατί τα ελληνικά ποτάμια είναι μικρά και ορμητικά;
3. Δύο τάξεις, μία στα Ιωάννινα και μία στην Αθήνα, έβαλαν ένα βάζο στην αυλή και μέτρησαν πόση βροχή μάζεψε κάθε μήνα.

   Φανταστική παρατήρηση: εκατοστά νερού στο βάζο κάθε σχολείου, σε τρεις μήνες.

   | Μήνας | Ιωάννινα | Αθήνα |
   | --- | --- | --- |
   | Νοέμβριος | $18$ cm | $6$ cm |
   | Δεκέμβριος | $20$ cm | $7$ cm |
   | Ιανουάριος | $15$ cm | $5$ cm |

   α) Σε ποια πόλη μάζεψε το βάζο περισσότερο νερό κάθε μήνα;
   β) Πόσα εκατοστά περισσότερο νερό μάζεψαν τα Ιωάννινα τον Δεκέμβριο;
4. Στον χάρτη δύο μέρη έχουν αριθμό.
   *Χάρτης της Ελλάδας με ένα βουνό σημειωμένο με το 1 και ένα ποτάμι σημειωμένο με το 2.*
   α) Το 1 είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας. Πώς λέγεται;
   β) Το 2 είναι ένα από τα ποτάμια του πίνακα, και χύνεται στο Ιόνιο. Ποιο είναι;
5. Αν μπορούσες να διαλέξεις, θα ζούσες σε νησί, σε βουνό ή σε κάμπο; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/greece-natural-environment
