# Ο πολιτισμός των Ελλήνων και των άλλων λαών

> Γλώσσα, θρησκεία, τέχνες και έθιμα: τι μας κάνει ίδιους και τι διαφορετικούς.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/cultures-of-peoples

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα στοιχεία του πολιτισμού ενός λαού: γλώσσα, θρησκεία, τέχνες, έθιμα.
- Να ξεχωρίζεις τι κοινό έχουν όλοι οι άνθρωποι από τη μορφή που παίρνει σε κάθε λαό.
- Να δίνεις παραδείγματα για το πώς οι λαοί δανείζονται λέξεις, φαγητά και ιδέες.
- Να εξηγείς γιατί κανένας πολιτισμός δεν είναι ανώτερος από άλλον.

## Τι είναι ο πολιτισμός ενός λαού

Ένας **λαός** είναι πολλοί άνθρωποι που μοιράζονται μια κοινή ιστορία, και
συνήθως μια κοινή γλώσσα. Αυτό που φτιάχνουν και περνούν από γενιά σε γενιά
είναι ο **πολιτισμός** τους.

Ο πολιτισμός έχει πολλά κομμάτια:

| Κομμάτι            | Παραδείγματα                                              |
| ------------------ | --------------------------------------------------------- |
| **Γλώσσα**         | οι λέξεις, η γραφή, τα παραμύθια και τα τραγούδια         |
| **Θρησκεία**       | η πίστη, οι γιορτές, οι ναοί                              |
| **Τέχνες**         | μουσική, χορός, ζωγραφική, χτίσιμο, χειροτεχνία           |
| **Έθιμα**          | πώς γιορτάζουμε, πώς χαιρετιόμαστε, τι τρώμε στις γιορτές |
| **Καθημερινή ζωή** | φαγητό, ρούχα, σπίτια, παιχνίδια                          |

## Ο πολιτισμός των Ελλήνων

Η **ελληνική γλώσσα** γράφεται εδώ και πάνω από **τρεις χιλιάδες χρόνια**. Οι
πιο παλιές ελληνικές λέξεις που ξέρουμε είναι γραμμένες σε πήλινες πινακίδες
των Μυκηναίων. Από τότε η γλώσσα άλλαξε πολύ, αλλά δεν σταμάτησε ποτέ να
μιλιέται.

*Πήλινη πινακίδα από την Πύλο, γραμμένη πριν από πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια. Τα σημάδια είναι η Γραμμική Β΄, η πιο παλιά γραφή της ελληνικής γλώσσας που ξέρουμε.*

Οι περισσότεροι Έλληνες είναι **ορθόδοξοι χριστιανοί**, και πολλές μεγάλες
γιορτές μας, όπως το Πάσχα, είναι θρησκευτικές. Στην Ελλάδα ζουν όμως και
**μουσουλμάνοι**, κυρίως στη Θράκη, και μικρότερες κοινότητες **καθολικών**,
**εβραίων** και **προτεσταντών**. Όλοι είναι Έλληνες πολίτες με τα ίδια
δικαιώματα.

Ο ελληνικός πολιτισμός δεν είναι μόνο τα αρχαία. Είναι και τα δημοτικά
τραγούδια, το ρεμπέτικο, ο συρτός και ο καλαματιανός, τα πανηγύρια του
καλοκαιριού, τα φαγητά με λάδι και χόρτα. Η **UNESCO**, ο οργανισμός του ΟΗΕ για
τον πολιτισμό, έχει γράψει το ρεμπέτικο (2017) στον κατάλογο της άυλης
πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας.

## Ίδιοι και διαφορετικοί

Όλοι οι λαοί του κόσμου κάνουν **τα ίδια βασικά πράγματα**: μιλούν, τραγουδούν,
γιορτάζουν, μαγειρεύουν, δίνουν όνομα στα παιδιά τους. Αυτό που αλλάζει είναι
ο **τρόπος**.

- Όλοι χαιρετιούνται. Άλλοι με χειραψία, άλλοι με μια μικρή υπόκλιση, άλλοι
  με φιλί στο μάγουλο.
- Όλοι γιορτάζουν την αρχή της χρονιάς. Δεν την γιορτάζουν όμως όλοι την ίδια
  μέρα: το κινεζικό νέο έτος πέφτει ανάμεσα στον Ιανουάριο και τον
  Φεβρουάριο, ενώ οι Πέρσες γιορτάζουν το Νοουρούζ την πρώτη μέρα της άνοιξης.
- Όλοι τρώνε. Άλλοι με πιρούνι, άλλοι με ξυλάκια, άλλοι με το χέρι, και όλοι
  έχουν τους δικούς τους κανόνες καλής συμπεριφοράς στο τραπέζι.

Στον κόσμο μιλιούνται περίπου **$7.000$ γλώσσες**. Υπάρχουν και πολλές
θρησκείες. Αυτές με τους περισσότερους πιστούς είναι ο χριστιανισμός, το
ισλάμ, ο ινδουισμός και ο βουδισμός.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Όλοι οι λαοί ή μόνο κάποιοι;*

> **Κλειδί**
>
> Όλοι οι άνθρωποι έχουν τις **ίδιες ανάγκες**: να μιλήσουν, να γιορτάσουν, να
> φάνε, να πιστέψουν, να δημιουργήσουν. Κάθε λαός βρήκε τον **δικό του τρόπο**.
>
> Γι' αυτό κανένας πολιτισμός δεν είναι «καλύτερος» από άλλον. Είναι
> διαφορετικές απαντήσεις στις ίδιες ερωτήσεις.

## Οι λαοί δανείζονται ο ένας από τον άλλο

Οι πολιτισμοί δεν ζουν κλεισμένοι. Όταν οι λαοί συναντιούνται, με το εμπόριο,
τα ταξίδια ή τη μετανάστευση, **ανταλλάσσουν** λέξεις, φαγητά και ιδέες.

- Η **ντομάτα** και η **πατάτα** ήρθαν από την Αμερική. Στην Ελλάδα
  διαδόθηκαν πριν από περίπου διακόσια χρόνια. Σήμερα δεν φανταζόμαστε τη
  χωριάτικη σαλάτα χωρίς ντομάτα.
- Η λέξη **καφές** ήρθε στα ελληνικά από τα τουρκικά, και στα τουρκικά από τα
  αραβικά.
- Από την άλλη, ελληνικές λέξεις ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο: η
  «δημοκρατία», η «μουσική», η «γεωγραφία» λέγονται σχεδόν ίδια σε πολλές
  γλώσσες.

> **Πρόσεχε**
>
> Ένα **στερεότυπο** είναι μια γενική ιδέα για έναν ολόκληρο λαό, όπως «όλοι οι
> τάδε είναι τεμπέληδες». Είναι πάντα λάθος, γιατί ένας λαός είναι εκατομμύρια
> διαφορετικοί άνθρωποι.
>
> Ο πολιτισμός λέει τι έχουν κοινό πολλοί άνθρωποι. Δεν λέει ποιος είναι ο
> καθένας.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η χωριάτικη σαλάτα έχει ντομάτα, αγγούρι, κρεμμύδι, ελιές, φέτα και λάδι. Είναι «καθαρά» ελληνική;

1. Οι ελιές, το λάδι και η φέτα είναι στην Ελλάδα από πολύ παλιά.
2. Η ντομάτα όμως ήρθε από την Αμερική, και έφτασε στην Ελλάδα μόλις πριν από περίπου διακόσια χρόνια.
3. Άρα η σαλάτα είναι ελληνική, αλλά φτιάχτηκε και με κάτι **δανεικό**.

   Κάθε πολιτισμός έχει μέσα του κομμάτια από άλλους. Αυτό δεν τον κάνει λιγότερο δικό του.

### Παράδειγμα 2: Ένας τουρίστας από την Ιαπωνία χαιρετά με υπόκλιση αντί για χειραψία. Είναι αγένεια;

1. Ο χαιρετισμός είναι κάτι που κάνουν **όλοι** οι λαοί.
2. Ο **τρόπος** όμως αλλάζει. Στην Ιαπωνία η υπόκλιση είναι ο συνηθισμένος, ευγενικός χαιρετισμός.
3. **Όχι**, δεν είναι αγένεια. Είναι ευγένεια, με τον δικό του τρόπο.

   Πριν κρίνεις μια συνήθεια, ρώτα τι σημαίνει για όσους την έχουν.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο από αυτά **δεν** είναι κομμάτι του πολιτισμού ενός λαού;
   - Το ύψος των βουνών του
   - Τα τραγούδια του
   - Τα έθιμα των γιορτών του
   - Η γλώσσα του
2. Πόσο παλιά γράφεται η ελληνική γλώσσα;
   - Πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια
   - Περίπου διακόσια χρόνια, από το 1821
   - Περίπου πεντακόσια χρόνια
   - Περίπου εκατό χρόνια μόνο
3. Ποια πρόταση για τις θρησκείες στην Ελλάδα είναι σωστή;
   - Οι περισσότεροι είναι ορθόδοξοι, αλλά υπάρχουν και άλλες θρησκείες
   - Όλοι οι κάτοικοι της Ελλάδας έχουν την ίδια ακριβώς θρησκεία
   - Οι περισσότεροι είναι μουσουλμάνοι, και λίγοι είναι ορθόδοξοι
   - Όσοι έχουν άλλη θρησκεία έχουν λιγότερα δικαιώματα
4. Ποιο από αυτά το κάνουν **όλοι** οι λαοί;
   - Φτιάχνουν μουσική
   - Τρώνε με ξυλάκια
   - Χορεύουν συρτό
   - Γιορτάζουν το Νοουρούζ
5. Από πού ήρθε η ντομάτα στην Ευρώπη;
   - Από την Αμερική
   - Από την Αίγυπτο
   - Από την Κίνα
   - Φυτρώνει εδώ από πάντα
6. Κάποιος λέει: «Όλοι οι άνθρωποι εκείνης της χώρας είναι θορυβώδεις». Τι είναι αυτό;
   - Ένα στερεότυπο
   - Ένα λαϊκό έθιμο
   - Μια παρατήρηση
   - Ένας κανόνας
7. Η λέξη «καφές» ήρθε στα ελληνικά από άλλη γλώσσα. Τι μας δείχνει αυτό;
   - Ότι οι λαοί δανείζονται λέξεις
   - Ότι τα ελληνικά είναι λίγο φτωχά
   - Ότι ο καφές βγαίνει μόνο εδώ
   - Ότι οι λέξεις δεν αλλάζουν ποτέ
8. Γιατί δεν λέμε ότι ένας πολιτισμός είναι «καλύτερος» από άλλον;
   - Γιατί είναι άλλοι τρόποι για τις ίδιες ανάγκες
   - Γιατί όλοι οι πολιτισμοί είναι ακριβώς ίδιοι
   - Γιατί κανένας λαός δεν έχει πολιτισμό
   - Γιατί απαγορεύεται να τους συγκρίνουμε

## Ασκήσεις

1. Περίπου πόσες γλώσσες μιλιούνται σήμερα στον κόσμο;
2. Πώς φτάνουν λέξεις και φαγητά από έναν λαό σε άλλον;
3. Μια τάξη της Δ΄ πήρε τον κατάλογο μιας ταβέρνας και έψαξε σε λεξικό από πού έρχονται μερικές λέξεις του.

   Λέξεις από τον κατάλογο και από πού ήρθαν στα ελληνικά, όπως τις βρήκαν τα παιδιά στο λεξικό.

   | Λέξη | Ήρθε από |
   | --- | --- |
   | ψωμί | αρχαία ελληνικά |
   | ελιά | αρχαία ελληνικά |
   | καφές | τουρκικά (και πιο πριν αραβικά) |
   | ντομάτα | ιταλικά (και πιο πριν από γλώσσα της Αμερικής) |
   | πατάτα | ιταλικά (και πιο πριν από γλώσσα της Αμερικής) |
   | σαλάτα | ιταλικά |

   α) Πόσες λέξεις ήρθαν από τα αρχαία ελληνικά;
   β) Τι κοινό έχουν η ντομάτα και η πατάτα;
4. Στην τάξη ήρθε ένα παιδί από άλλη χώρα, που ακόμα δεν ξέρει ελληνικά. Πώς θα το βοηθούσες να νιώσει καλά; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/environment/cultures-of-peoples
