# Τρίγωνα, τετράπλευρα και κύκλος

> Ποιο σχήμα είναι ποιο, και πώς το αναγνωρίζεις από τις ιδιότητές του.

Μαθηματικά, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/math/triangles-quads-circle

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τα τρίγωνα από τις πλευρές και τις γωνίες τους.
- Να ονομάζεις τα τετράπλευρα και να ξέρεις ποιο είναι είδος ποιου.
- Να χρησιμοποιείς τους όρους κέντρο, ακτίνα και διάμετρος στον κύκλο.
- Να κρίνεις ένα σχήμα από τις ιδιότητές του, όχι από το πώς φαίνεται.

## Το όνομα βγαίνει από τις ιδιότητες

Ένα σχήμα είναι τετράγωνο όχι επειδή «μοιάζει», αλλά επειδή έχει **τέσσερις ίσες πλευρές και τέσσερις ορθές γωνίες**. Μαθαίνεις τι να **κοιτάς**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βρες το σχήμα από τις ιδιότητές του*

Το γυρισμένο τετράγωνο έχει ακόμα $4$ ίσες πλευρές και $4$ ορθές γωνίες. Γύρισες το σχήμα, όχι τις ιδιότητές του, άρα ούτε το όνομά του.

## Τρίγωνα: δύο τρόποι να τα ξεχωρίσεις

**Από τις πλευρές:**

| Όνομα     | Πλευρές         |
| --------- | --------------- |
| Ισόπλευρο | και οι $3$ ίσες |
| Ισοσκελές | οι $2$ ίσες     |
| Σκαληνό   | καμία ίση       |

**Από τις γωνίες:**

| Όνομα      | Γωνίες                                        |
| ---------- | --------------------------------------------- |
| Ορθογώνιο  | έχει μία **ορθή**, σαν τη γωνία του τετραδίου |
| Οξυγώνιο   | όλες μικρότερες από ορθή                      |
| Αμβλυγώνιο | έχει μία μεγαλύτερη από ορθή                  |

> **Κλειδί**
>
> Κάθε τρίγωνο έχει **δύο** ονόματα: ένα από τις πλευρές και ένα από τις γωνίες.
>
> Ένα τρίγωνο μπορεί να είναι μαζί **σκαληνό** (καμία ίση πλευρά) και **ορθογώνιο** (μία ορθή γωνία). Δεν είναι αντίφαση: μιλάνε για άλλο πράγμα.

*Τρίγωνο ΑΒΓ με πλευρές 3 εκ., 4 εκ. και 5 εκ. και ορθή γωνία στο Α.*

## Τετράπλευρα: μια οικογένεια

Όλα έχουν $4$ πλευρές. Διαφέρουν στο πόσα ζητάνε.

- **Τετράπλευρο** — $4$ πλευρές, τίποτα άλλο.
- **Παραλληλόγραμμο** — οι απέναντι πλευρές παράλληλες και ίσες. (**Παράλληλες**: δεν συναντιούνται ποτέ, όπως οι γραμμές του τετραδίου.)
- **Ορθογώνιο** — παραλληλόγραμμο με $4$ ορθές γωνίες.
- **Ρόμβος** — παραλληλόγραμμο με $4$ ίσες πλευρές.
- **Τετράγωνο** — και τα δύο μαζί: $4$ ίσες πλευρές **και** $4$ ορθές γωνίες.

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με πλευρές 5 εκ. και 3 εκ., με βελάκια στις παράλληλες πλευρές και σημαδάκια στις ίσες.*

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε τετράγωνο είναι και ορθογώνιο, και ρόμβος, και παραλληλόγραμμο: περνάει όλους τους ελέγχους.
>
> Το αντίστροφο **δεν** ισχύει: ένα ορθογώνιο $3 \times 5$ δεν είναι τετράγωνο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια ονόματα του ταιριάζουν;*

## Ο κύκλος: τρεις λέξεις

Ο κύκλος δεν έχει πλευρές ούτε γωνίες. Έχει **κέντρο**, και γύρω του, πάντα στην ίδια απόσταση, την **περιφέρεια**.

- **Ακτίνα** — από το κέντρο ως την περιφέρεια.
- **Διάμετρος** — από άκρη σε άκρη, περνώντας από το κέντρο.

**διάμετρος = 2 × ακτίνα**

> **Πρόσεχε**
>
> Μια γραμμή από άκρη σε άκρη που **δεν** περνάει από το κέντρο δεν είναι διάμετρος. Είναι μια χορδή, πάντα μικρότερη. Η διάμετρος είναι η **μεγαλύτερη** απόσταση μέσα στον κύκλο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα τρίγωνο έχει πλευρές 5, 5 και 8 εκατοστά. Πώς λέγεται;

1. Δύο πλευρές ίσες ($5$ και $5$), η τρίτη διαφορετική.
2. Δύο ίσες πλευρές → **ισοσκελές**.
3. Όχι ισόπλευρο (θέλει τρεις ίσες), όχι σκαληνό (θέλει καμία ίση).

### Παράδειγμα 2: Είναι κάθε ορθογώνιο τετράγωνο;

1. Το ορθογώνιο έχει $4$ ορθές γωνίες. Το τετράγωνο θέλει **και** $4$ ίσες πλευρές.
2. Ένα ορθογώνιο $2 \times 6$ έχει τις γωνίες, όχι τις ίσες πλευρές.
3. **Όχι.** Κάθε τετράγωνο είναι ορθογώνιο, αλλά όχι κάθε ορθογώνιο τετράγωνο.

### Παράδειγμα 3: Ένας κύκλος έχει ακτίνα 6 εκατοστά. Πόση είναι η διάμετρος;

1. Η διάμετρος περνάει από το κέντρο, άρα είναι **δύο ακτίνες**.
2. $6 + 6 = 12$
3. Η διάμετρος είναι $12$ εκατοστά.

   Αντίστροφα: διάμετρος $20$ εκ. → ακτίνα $20 : 2 = 10$ εκ.

## Ερωτήσεις

1. Ένα τρίγωνο έχει πλευρές $6$, $6$ και $6$ εκατοστά. Πώς λέγεται;
   - Ισόπλευρο
   - Ισοσκελές
   - Σκαληνό
   - Ορθογώνιο
2. Τι σχέση έχουν το τετράγωνο και το ορθογώνιο;
   - Κάθε τετράγωνο είναι ορθογώνιο
   - Κάθε ορθογώνιο είναι τετράγωνο
   - Κανένα τετράγωνο δεν είναι ορθογώνιο
   - Τετράγωνο και ορθογώνιο δεν έχουν σχέση
3. Ένας κύκλος έχει διάμετρο $18$ εκατοστά. Πόση είναι η ακτίνα του;
   - $9$ εκατοστά
   - $36$ εκατοστά
   - $18$ εκατοστά
   - $16$ εκατοστά
4. Ένα τρίγωνο έχει δύο ίσες πλευρές και μία ορθή γωνία. Τι είναι;
   - Ισοσκελές και ορθογώνιο ταυτόχρονα
   - Αδύνατο — δεν μπορεί να είναι και τα δύο
   - Μόνο ισόπλευρο
   - Τετράπλευρο
5. Ένα τετράπλευρο έχει $4$ ίσες πλευρές αλλά οι γωνίες του **δεν** είναι ορθές. Τι είναι;
   - Ρόμβος
   - Τετράγωνο
   - Ορθογώνιο
   - Τρίγωνο
6. Ένα τρίγωνο έχει και τις τρεις πλευρές του άνισες. Πώς λέγεται;
   - Σκαληνό
   - Ισοσκελές
   - Ισόπλευρο
   - Ορθογώνιο
7. Τι είναι η ακτίνα ενός κύκλου;
   - Από το κέντρο ως την περιφέρεια
   - Από άκρη σε άκρη, μέσα από το κέντρο
   - Ο γύρος του κύκλου
   - Η επιφάνειά του
8. Τι σχέση έχουν το τετράγωνο και ο ρόμβος;
   - Κάθε τετράγωνο είναι ρόμβος
   - Κάθε ρόμβος είναι τετράγωνο
   - Κανένα τετράγωνο δεν είναι ρόμβος
   - Δεν έχουν καμία σχέση

## Ασκήσεις

1. Ένας κύκλος έχει ακτίνα $11$ εκατοστά. Πόση είναι η διάμετρός του;
2. Ένα τρίγωνο έχει μία πλευρά $6$ εκατοστά. Η δεύτερη είναι ίση με την πρώτη, και η τρίτη είναι $2$ εκατοστά μεγαλύτερη. Πόση είναι η τρίτη πλευρά, και πώς λέγεται το τρίγωνο;
3. Ένας κύκλος έχει κέντρο Κ και ακτίνα $5$ εκατοστά. Τα Α και Β είναι δύο σημεία πάνω στον κύκλο, και η απόσταση ΑΒ είναι κι αυτή $5$ εκατοστά. Τι τρίγωνο είναι το ΚΑΒ; Και τι τρίγωνο θα ήταν, αν η ΑΒ ήταν $8$ εκατοστά;
4. Μέσα σε ένα ορθογώνιο χωράνε ακριβώς δύο ίδιοι κύκλοι, ο ένας δίπλα στον άλλο, και ακουμπούν τις πλευρές του. Κάθε κύκλος έχει ακτίνα $4$ εκατοστά. Πόσο μακρύ και πόσο φαρδύ είναι το ορθογώνιο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/math/triangles-quads-circle
