# Διαίρεση με υπόλοιπο

> Τι σημαίνει το υπόλοιπο και γιατί είναι πάντα μικρότερο από τον διαιρέτη.

Μαθηματικά, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/math/division-remainder

## Τι θα μάθεις

- Να μοιράζεις μια ποσότητα και να ονομάζεις το υπόλοιπο.
- Να εξηγείς γιατί το υπόλοιπο είναι πάντα μικρότερο από τον διαιρέτη.
- Να ελέγχεις τη διαίρεση με πολλαπλασιασμό και πρόσθεση.
- Να αποφασίζεις τι κάνεις με το υπόλοιπο σε ένα πραγματικό πρόβλημα.

## Όταν δεν βγαίνει ίσα-ίσα

$12$ καραμέλες σε $4$ παιδιά: $3$ στο καθένα, τέλος.

$13$ καραμέλες; Τρεις στο καθένα, και **μία περισσεύει**. Αυτή λέγεται **υπόλοιπο**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μοίρασε και δες τι περισσεύει*

> **Κλειδί**
>
> **$13 : 4 = 3$, υπόλοιπο $1$**
>
> «Το $4$ χωράει $3$ φορές στο $13$, και μένει $1$.»
>
> Το $3$ είναι το **πηλίκο**, το $4$ ο **διαιρέτης**.

## Γιατί το υπόλοιπο είναι πάντα μικρότερο

> **Πρόσεχε**
>
> Υπόλοιπο **ίσο ή μεγαλύτερο** από τον διαιρέτη; Η διαίρεση δεν τελείωσε: φτάνει για άλλη μία σε κάθε ομάδα.
>
> $13 : 4 = 2$, υπόλοιπο $5$ ✗
>
> $13 : 4 = 3$, υπόλοιπο $1$ ✓

Έτσι, σε διαίρεση με το $3$ το υπόλοιπο είναι μόνο $0$, $1$ ή $2$. Ποτέ $3$ ή παραπάνω.

## Ο έλεγχος με πολλαπλασιασμό

Πηλίκο επί διαιρέτη, συν το υπόλοιπο: πρέπει να βγει ο αρχικός αριθμός.

$$
3 \times 4 + 1 = 13 \quad \checkmark
$$

> **Θυμήσου**
>
> **πηλίκο × διαιρέτης + υπόλοιπο = αρχικός αριθμός**
>
> Ρώτα και «είναι το υπόλοιπο μικρότερο από τον διαιρέτη;». Αλλιώς θα περνούσε και το λάθος $2 \times 4 + 5 = 13$.

## Το υπόλοιπο στην πραγματική ζωή

Η ίδια διαίρεση δίνει **άλλη απάντηση** σε άλλη ερώτηση.

$23$ παιδιά, τραπέζια των $5$ θέσεων: $23 : 5 = 4$, υπόλοιπο $3$.

| Ερώτηση                                     | Απάντηση | Γιατί                                |
| ------------------------------------------- | -------- | ------------------------------------ |
| Πόσα τραπέζια γεμίζουν;                     | $4$      | Αγνοώ το υπόλοιπο                    |
| Πόσα τραπέζια χρειάζομαι;                   | $5$      | Τα $3$ παιδιά θέλουν κι αυτά τραπέζι |
| Πόσα παιδιά κάθονται στο τελευταίο τραπέζι; | $3$      | Η απάντηση **είναι** το υπόλοιπο     |

Ξαναδιάβασε την ερώτηση πριν γράψεις τον αριθμό.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο κάνει 17 : 5;

1. Πόσες πεντάδες χωράνε στο $17$; $5, 10, 15$: τρεις.
2. $3 \times 5 = 15$. Μένουν $17 - 15 = 2$.
3. $17 : 5 = 3$, υπόλοιπο $2$.

   **Έλεγχος:** $3 \times 5 + 2 = 17$ ✓ και το $2$ είναι μικρότερο από το $5$ ✓

### Παράδειγμα 2: Πόσο κάνει 31 : 7;

1. Προπαίδεια του $7$: $7, 14, 21, 28, 35$. Το $35$ ξεπερνάει το $31$.
2. Σταματάω στο $28 = 4 \times 7$. Μένουν $31 - 28 = 3$.

   $31 : 7 = 4$, υπόλοιπο $3$.
3. **Έλεγχος:** $4 \times 7 + 3 = 31$ ✓

### Παράδειγμα 3: 26 μαθητές μπαίνουν σε παγκάκια των 4. Πόσα παγκάκια θέλουν;

1. $26 : 4$. Το $6 \times 4 = 24$, το $7 \times 4 = 28$ ξεπερνάει.

   Άρα πηλίκο $6$, υπόλοιπο $26 - 24 = 2$.
2. Έξι παγκάκια γεμίζουν, $2$ μαθητές μένουν όρθιοι.
3. Η ερώτηση είναι «πόσα **θέλουν**», όχι «πόσα γεμίζουν». Οι $2$ θέλουν κι αυτοί παγκάκι.
4. **Απάντηση: $7$ παγκάκια**, έξι γεμάτα και ένα με δύο μαθητές.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο κάνει $19 : 5$;
   - $3$, υπόλοιπο $4$
   - $4$, υπόλοιπο $1$
   - $2$, υπόλοιπο $9$
   - $3$, υπόλοιπο $1$
2. Ποιο υπόλοιπο είναι **αδύνατο** σε διαίρεση με το $6$;
   - $6$
   - $0$
   - $5$
   - $3$
3. Κάποιος γράφει $29 : 4 = 7$, υπόλοιπο $1$. Είναι σωστό;
   - Ναι, γιατί $7 \times 4 + 1 = 29$
   - Όχι, το πηλίκο έπρεπε να είναι $6$
   - Όχι, το υπόλοιπο έπρεπε να είναι $3$
   - Δεν μπορεί να ελεγχθεί
4. $22$ παιδιά, βαρκάκια των $4$ θέσεων. Πόσα βαρκάκια χρειάζονται;
   - $6$
   - $5$
   - $2$
   - $88$
5. Σε ποια από αυτές τις διαιρέσεις **δεν** μένει υπόλοιπο;
   - $36 : 6$
   - $36 : 5$
   - $36 : 7$
   - $36 : 8$
6. Πόσο κάνει $37 : 6$;
   - $6$ και υπόλοιπο $1$
   - $6$ και υπόλοιπο $7$
   - $5$ και υπόλοιπο $7$
   - $7$ χωρίς υπόλοιπο
7. Ποιο υπόλοιπο είναι **αδύνατο** σε διαίρεση με το $4$;
   - $4$
   - $0$
   - $1$
   - $3$
8. $26$ παιδιά και βαρκάκια των $5$ θέσεων. Πόσα βαρκάκια χρειάζονται;
   - $6$
   - $5$
   - $5$ και υπόλοιπο $1$
   - $4$

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $23 : 4$;
2. Σε μια διαίρεση με το $6$, το πηλίκο είναι $7$ και το υπόλοιπο $4$. Ποιος αριθμός διαιρέθηκε;
3. $30$ μαθητές κάθονται σε παγκάκια των $4$. Πόσα παγκάκια χρειάζονται;
4. Η δασκάλα μοιράζει μολύβια σε $5$ παιδιά. Κάθε παιδί παίρνει $7$ μολύβια και περισσεύουν $3$.
   α) Πόσα μολύβια είχε η δασκάλα;
   β) Αν μοίραζε τα ίδια μολύβια σε $6$ παιδιά, πόσα θα έπαιρνε το καθένα και πόσα θα περίσσευαν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/math/division-remainder
