# Ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, μέλλοντας

> Τέσσερις χρόνοι για να πεις πότε και πόσο κράτησε.

Γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/verb-tenses

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τους χρόνους: ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, μέλλοντας.
- Να ξεχωρίζεις κάτι που κρατούσε (έγραφα) από κάτι που έγινε μία φορά (έγραψα).
- Να ξεχωρίζεις τον εξακολουθητικό (θα γράφω) από τον στιγμιαίο μέλλοντα (θα γράψω).
- Να ξέρεις πότε το ρήμα παίρνει έ- μπροστά: έγραψα, αλλά γράψαμε.

## Χθες, σήμερα, αύριο έχουν όνομα

Χθες **έγραψα**, σήμερα **γράφω**, αύριο **θα γράψω**. Αυτές οι μορφές του
ρήματος λέγονται **χρόνοι**. Λένε **πότε** γίνεται κάτι, αλλά και **πώς**.

## Κρατούσε ή έγινε μία φορά;

- Όλο το απόγευμα **έγραφα** την εργασία μου. Το γράψιμο **κρατούσε**, σαν ταινία που έπαιζε.
- Στις έξι **έγραψα** την τελευταία λέξη. Έγινε **μία φορά** και τελείωσε, σαν φωτογραφία.

Και οι δύο μιλάνε για το χθες, αλλά δεν λένε το ίδιο.

## Οι χρόνοι σε μια γραμμή

Ο χρόνος κυλάει από αριστερά προς τα δεξιά.

|                                     | Πριν (παρελθόν)          | Τώρα (παρόν)          | Μετά (μέλλον)                            |
| ----------------------------------- | ------------------------ | --------------------- | ---------------------------------------- |
| **Κρατάει** ή γίνεται ξανά και ξανά | **έγραφα** (παρατατικός) | **γράφω** (ενεστώτας) | **θα γράφω** (εξακολουθητικός μέλλοντας) |
| Γίνεται **μία φορά**                | **έγραψα** (αόριστος)    |                       | **θα γράψω** (στιγμιαίος μέλλοντας)      |

- Ο **ενεστώτας** λέει τι γίνεται τώρα: γράφω, λύνω.
- Ο **παρατατικός** λέει τι γινόταν πριν και κρατούσε: έγραφα, έλυνα.
- Ο **αόριστος** λέει τι έγινε πριν μία φορά: έγραψα, έλυσα.
- Ο **μέλλοντας** λέει τι θα γίνει και έχει πάντα μπροστά το **θα**. Ο
  **εξακολουθητικός** είναι για κάτι που θα κρατάει (θα γράφω, θα λύνω) και ο
  **στιγμιαίος**, που λέγεται και **απλός**, για κάτι που θα γίνει μία φορά
  (θα γράψω, θα λύσω).

> **Κλειδί**
>
> Ο **χρόνος** του ρήματος απαντάει σε δύο ερωτήσεις: **Πότε;** Πριν, τώρα ή
> μετά. **Πώς;** Κρατάει, ή γίνεται μία φορά;
>
> Έγραφα: πριν, και κρατούσε. Έγραψα: πριν, μία φορά.

Βοηθούν και κάποιες λέξεις της πρότασης: **κάθε μέρα, συχνά, όλο το απόγευμα,
πάντα** λένε ότι κάτι κρατάει ή γίνεται ξανά και ξανά· **ξαφνικά, μια φορά,
στις έξι** λένε ότι γίνεται μία φορά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος χρόνος;*

## Το έ- στην αρχή

Σε ρήματα σαν το «γράφω», στον παρατατικό και στον αόριστο ο τόνος θέλει να
πέσει στην **τρίτη συλλαβή από το τέλος**. Το **γρά-φα** έχει δύο συλλαβές
μόνο· βάζουμε μπροστά ένα **έ-** και ο τόνος πέφτει εκεί: **έ**-γρα-φα. Όταν η
λέξη έχει ήδη τρεις συλλαβές, το έ- **δεν** χρειάζεται:

| Εγώ        | Εμείς     | Αυτοί       |
| ---------- | --------- | ----------- |
| **έ**γραφα | γράφαμε   | **έ**γραφαν |
| **έ**γραψα | γράψαμε   | **έ**γραψαν |
| **έ**λυσα  | λύσαμε    | **έ**λυσαν  |
| διάβασα    | διαβάσαμε | διάβασαν    |

Στο «διάβασα» ο τόνος είναι ήδη στην τρίτη συλλαβή από το τέλος: **διά**-βα-σα.
Γι' αυτό δεν παίρνει έ-.

> **Πρόσεχε**
>
> Το έ- μπαίνει **μόνο** όταν χρειάζεται για τον τόνο: «έγραψα», αλλά
> «**γράψαμε**», όχι «εγράψαμε». «Έλυνα», αλλά «**λύναμε**», όχι «ελύναμε».

> **Θυμήσου**
>
> Το **θα γράφω** και το **θα γράψω** είναι και τα δύο μέλλοντας. «Από αύριο **θα
> γράφω** κάθε μέρα»: θα κρατάει. «Αύριο **θα γράψω** ένα γράμμα»: μία φορά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κρατούσε ή μία φορά;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε ποιον χρόνο είναι το ρήμα στην πρόταση «Κάθε βράδυ η μαμά μου διάβαζε ένα παραμύθι»;

1. **Πότε;** Δεν έχει «θα» και δεν γίνεται τώρα: **πριν**.
2. **Πώς;** Το «κάθε βράδυ» λέει ξανά και ξανά: **κρατούσε**.
3. Πριν, και κρατούσε: το «διάβαζε» είναι σε **παρατατικό**.

### Παράδειγμα 2: Γράψε τον αόριστο του «παίζω» για το «εμείς».

1. Ξεκινάμε από το «εγώ»: ο αόριστος είναι «έπαιξα».
2. Για το «εμείς» η κατάληξη γίνεται -αμε: παί-ξα-με. Έχει ήδη τρεις συλλαβές,
   άρα το έ- δεν χρειάζεται.
3. Γράφουμε «**παίξαμε**».

## Ερωτήσεις

1. «Χθες έγραψα ένα γράμμα.» Σε ποιον χρόνο είναι το «έγραψα»;
   - Αόριστος
   - Παρατατικός
   - Ενεστώτας
   - Μέλλοντας
2. Ποιος είναι ο παρατατικός του «τρέχω» για το «εγώ»;
   - έτρεχα
   - έτρεξα
   - θα τρέχω
   - τρέχω
3. Συμπλήρωσε με το «κολυμπώ»: «Πέρσι, όλο το καλοκαίρι, … στη θάλασσα.»
   - κολυμπούσα
   - κολύμπησα
   - θα κολυμπήσω
   - κολυμπώ
4. Ποια μορφή του αορίστου για το «εμείς» είναι γραμμένη σωστά;
   - γράψαμε
   - εγράψαμε
   - έγραψαμε
   - γραψαμε
5. Συμπλήρωσε με το «διαβάζω»: «Από αύριο … κάθε μέρα ένα κεφάλαιο.»
   - θα διαβάζω
   - θα διαβάσω
   - διάβαζα
   - διάβασα
6. Ποιος χρόνος λέει κάτι που γίνεται τώρα;
   - Ενεστώτας
   - Αόριστος
   - Παρατατικός
   - Μέλλοντας
7. Συμπλήρωσε με το «ανοίγω»: «Χθες βράδυ, ξαφνικά, … η πόρτα.»
   - άνοιξε
   - άνοιγε
   - θα ανοίξει
   - ανοίγει
8. Γιατί το «έγραφα» έχει έ- στην αρχή, ενώ το «γράφαμε» δεν έχει;
   - Το έ- μπαίνει μόνο για να πέσει ο τόνος στην τρίτη συλλαβή από το τέλος.
   - Το έ- μπαίνει μόνο όταν το ρήμα είναι στον ενικό.
   - Το «γράφαμε» είναι ενεστώτας, όχι παρατατικός.
   - Το έ- μπαίνει μόνο στον αόριστο, όχι στον παρατατικό.
9. «Όταν χτύπησε το τηλέφωνο, η μαμά έπλενε τα πιάτα.» Τι καταλαβαίνεις;
   - Η μαμά ήταν στη μέση του πλυσίματος.
   - Η μαμά είχε τελειώσει τα πιάτα πριν χτυπήσει το τηλέφωνο.
   - Η μαμά θα πλύνει τα πιάτα αργότερα.
   - Η μαμά πλένει τα πιάτα τώρα.
10. Βρες το λάθος: «Πέρσι το καλοκαίρι πηγαίναμε κάθε μέρα στη θάλασσα. Ένα πρωί είδαμε ένα δελφίνι. Κάθε απόγευμα έφαγα παγωτό στην παραλία. Την τελευταία μέρα αποχαιρετήσαμε τη θάλασσα.»
   - έφαγα
   - πηγαίναμε
   - είδαμε
   - αποχαιρετήσαμε

## Ασκήσεις

1. Σε ποιον χρόνο είναι κάθε ρήμα: «διάβαζα», «θα φάω», «γράφεις»;
2. Γράψε το «γράφω» για το «εγώ» και στις πέντε μορφές του πίνακα.
3. Γράψε τον παρατατικό του «τρέχω» για το «εγώ», το «εμείς» και το «αυτοί».
4. Συμπλήρωσε με το «παίζω»: «Όταν ήμουν μικρός, … κάθε μέρα κρυφτό. Μια μέρα … και με τον παππού.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/verb-tenses
