# Λήγουσα, παραλήγουσα, προπαραλήγουσα

> Μετράς τις συλλαβές από το τέλος — και ο τόνος δεν πάει πιο πίσω από την τρίτη.

Γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/stress-positions

## Τι θα μάθεις

- Να χωρίζεις μια λέξη σε συλλαβές και να τις μετράς από το τέλος.
- Να ονομάζεις τη λήγουσα, την παραλήγουσα και την προπαραλήγουσα.
- Να λες σε ποια συλλαβή τονίζεται μια λέξη.
- Να ξέρεις ότι ο τόνος δεν πάει ποτέ πιο πίσω από την προπαραλήγουσα.

## Μετράμε από το τέλος

Ο τόνος μπαίνει στη συλλαβή που ακούγεται πιο δυνατά. Σήμερα μαθαίνεις να λες
**ποια** είναι αυτή. Πρώτα χωρίζεις τη λέξη σε συλλαβές:

| Λέξη       | Συλλαβές      | Πόσες; |
| ---------- | ------------- | ------ |
| κουτί      | κου-τί        | 2      |
| μολύβι     | μο-λύ-βι      | 3      |
| σοκολάτα   | σο-κο-λά-τα   | 4      |
| τηλεόραση  | τη-λε-ό-ρα-ση | 5      |

Μετά μετράς τις συλλαβές **από το τέλος**, από δεξιά προς τα αριστερά.

## Τα τρία ονόματα

> **Κλειδί**
>
> Η **τελευταία** συλλαβή λέγεται **λήγουσα**. Η **δεύτερη από το τέλος**
> λέγεται **παραλήγουσα**. Η **τρίτη από το τέλος** λέγεται **προπαραλήγουσα**.
>
> |           | προπαραλήγουσα | παραλήγουσα | λήγουσα |
> | --------- | -------------- | ----------- | ------- |
> | αετός     | α              | ε           | **τός** |
> | ντομάτα   | ντο            | **μά**      | τα      |
> | παράθυρο  | **ρά**         | θυ          | ρο      |

Ο «αετός» **τονίζεται στη λήγουσα**, η «ντομάτα» στην παραλήγουσα, το
«παράθυρο» στην προπαραλήγουσα.

Τα ονόματα έχουν νόημα. Το **λήγω** σημαίνει «τελειώνω»: η λήγουσα τελειώνει
τη λέξη. Το **παρα-** σημαίνει «δίπλα»: η παραλήγουσα κάθεται δίπλα στη
λήγουσα. Το **προ-** σημαίνει «μπροστά»: η προπαραλήγουσα κάθεται μπροστά από
την παραλήγουσα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Λήγουσα, παραλήγουσα ή προπαραλήγουσα;*

> **Πρόσεχε**
>
> Μη μετράς από την αρχή της λέξης. Στη «σοκολάτα» η δυνατή συλλαβή είναι η
> **τρίτη από την αρχή**: σο-κο-**λά**-τα. Από το **τέλος** όμως είναι η δεύτερη:
> η «σοκολάτα» τονίζεται στην **παραλήγουσα**.

## Ο τόνος δεν πάει πιο πίσω

Η «τηλεόραση» έχει πέντε συλλαβές, αλλά ο τόνος της είναι στην
**προπαραλήγουσα**: τη-λε-**ό**-ρα-ση. Το ίδιο γίνεται σε κάθε ελληνική λέξη,
όσο μεγάλη κι αν είναι.

> **Θυμήσου**
>
> Ο τόνος πέφτει πάντα σε μία από τις **τρεις τελευταίες** συλλαβές: στη λήγουσα,
> στην παραλήγουσα ή στην προπαραλήγουσα. Πιο πίσω δεν πάει **ποτέ**.

Οι λέξεις με μία συλλαβή, όπως «και» ή «με», έχουν μόνο λήγουσα. Γι' αυτό,
όπως ξέρεις, δεν παίρνουν τόνο, εκτός από το «ή», το «πού;» και το «πώς;».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού πέφτει ο τόνος;*

## Ο τόνος που μετακινείται

Κάποιες λέξεις αλλάζουν θέση στον τόνο τους όταν αλλάζουν μορφή:

| Μία μορφή        | Άλλη μορφή         |
| ---------------- | ------------------ |
| το **ά**-γαλ-μα  | τα α-**γάλ**-μα-τα |
| ο **άν**-θρω-πος | του αν-**θρώ**-που |

Στα «αγάλματα» η λέξη μεγάλωσε κατά μία συλλαβή. Αν ο τόνος έμενε στο «α», θα
έπεφτε στην τέταρτη συλλαβή από το τέλος, και αυτό δεν γίνεται ποτέ. Έτσι
προχωράει μία θέση και πέφτει στην προπαραλήγουσα.

Στο «ανθρώπου» ο τόνος μετακινείται, παρόλο που οι συλλαβές έμειναν τρεις. Το
γιατί θα το μάθεις σε μεγαλύτερη τάξη. Για τώρα, άκου τη λέξη και πρόσεξε πού
πάει ο τόνος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε ποια συλλαβή τονίζεται η λέξη «ελέφαντας»;

1. Συλλαβές: ε-λέ-φα-ντας. Από το τέλος: «ντας» λήγουσα, «φα» παραλήγουσα, «λέ»
   προπαραλήγουσα.
2. Ο τόνος είναι στο «λέ». Η λέξη «ελέφαντας» τονίζεται στην
   **προπαραλήγουσα**.

### Παράδειγμα 2: Ο Γιάννης έγραψε «πάραθυρο». Πώς ξέρουμε, χωρίς λεξικό, ότι ο τόνος είναι σε λάθος θέση;

1. Συλλαβές: πα-ρα-θυ-ρο. Από το τέλος: ρο, θυ, ρα, πα. Το «πα» είναι η
   **τέταρτη** από το τέλος.
2. Ο τόνος δεν πάει ποτέ τόσο πίσω, άρα το «πάραθυρο» είναι λάθος. Λέμε τη λέξη
   δυνατά: πα-**ρά**-θυ-ρο. Γράφουμε **παράθυρο**, με τόνο στην
   προπαραλήγουσα.

### Παράδειγμα 3: Η λέξη «όνομα» τονίζεται στην προπαραλήγουσα. Πού πέφτει ο τόνος στη λέξη «ονόματα»;

1. Συλλαβές: ο-νο-μα-τα, τέσσερις πια. Αν ο τόνος έμενε στο πρώτο «ο», θα ήταν
   στην τέταρτη από το τέλος. Αυτό δεν γίνεται.
2. Ο τόνος πάει στο «νό»: ο-**νό**-μα-τα. Τονίζεται στην **προπαραλήγουσα**.

## Ερωτήσεις

1. Πώς λέγεται η τελευταία συλλαβή μιας λέξης;
   - Λήγουσα
   - Παραλήγουσα
   - Προπαραλήγουσα
   - Τονισμένη
2. Σε ποια συλλαβή τονίζεται η λέξη «λεμονάδα»;
   - Στην παραλήγουσα
   - Στην προπαραλήγουσα
   - Στη λήγουσα
   - Στην πρώτη συλλαβή
3. Ποια από αυτές τις λέξεις τονίζεται στη λήγουσα;
   - βουνό
   - δέντρο
   - ποτάμι
   - θάλασσα
4. Ποια από αυτές τις λέξεις τονίζεται στην προπαραλήγουσα;
   - πρόσωπο
   - κουτάλι
   - καλοκαίρι
   - φαγητό
5. Τι ισχύει για τη θέση του τόνου σε κάθε ελληνική λέξη;
   - Πέφτει σε μία από τις 3 τελευταίες συλλαβές.
   - Πέφτει πάντα στην πρώτη συλλαβή.
   - Πέφτει πάντα στην παραλήγουσα.
   - Μπορεί να πέσει σε όποια συλλαβή θέλει.
6. Ποια από αυτές τις λέξεις έχει σίγουρα τον τόνο σε λάθος θέση;
   - πόδηλατο
   - τηλέφωνο
   - αεροπλάνο
   - καραμέλα
7. Η λέξη «μάθημα» τονίζεται στην προπαραλήγουσα. Πώς γράφεται ο πληθυντικός της;
   - τα μαθήματα
   - τα μάθηματα
   - τα μαθημάτα
   - τα μαθηματά
8. Πόσες συλλαβές έχει η λέξη «χελιδόνι» και σε ποια τονίζεται;
   - 4, στην παραλήγουσα
   - 4, στην προπαραλήγουσα
   - 3, στην παραλήγουσα
   - 5, στη λήγουσα
9. Η Ειρήνη έγραψε: «Δεν έχω πάει πότε στη Θεσσαλονίκη.» Τι πρέπει να διορθώσει;
   - Ο τόνος πάει στη λήγουσα: «ποτέ».
   - Τίποτα, είναι σωστό.
   - Η λέξη δεν θέλει καθόλου τόνο.
   - Ο τόνος πάει στην προπαραλήγουσα.
10. Ο Ορέστης σκέφτεται μια λέξη με 6 συλλαβές. Σε ποια συλλαβή, μετρώντας από την αρχή, μπορεί να πέφτει ο τόνος;
   - Μόνο στην 4η, στην 5η ή στην 6η
   - Μόνο στην 1η, στη 2η ή στην 3η
   - Σε οποιαδήποτε από τις 6
   - Μόνο στην 6η

## Ασκήσεις

1. Χώρισε σε συλλαβές τη λέξη «πορτοκάλι». Πώς λέγεται η συλλαβή που έχει τον τόνο;
2. Σε ποια συλλαβή τονίζεται κάθε λέξη: «φωνή», «σύννεφο», «τραπέζι»;
3. Γράψε τρεις λέξεις: μία που τονίζεται στη λήγουσα, μία στην παραλήγουσα και μία στην προπαραλήγουσα.
4. Η λέξη «πρόβλημα» τονίζεται στην προπαραλήγουσα. Γράψε τον πληθυντικό της με τον τόνο στη σωστή θέση.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/stress-positions
