# Εγώ, εσύ, αυτός: προσωπικές αντωνυμίες

> Λέξεις που μπαίνουν στη θέση του ονόματος.

Γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/personal-pronouns

## Τι θα μάθεις

- Να ξέρεις ότι η προσωπική αντωνυμία μπαίνει στη θέση ενός ονόματος.
- Να γράφεις τους δυνατούς τύπους: εγώ, εσύ, αυτός, εμείς, εσείς, αυτοί.
- Να χρησιμοποιείς τους αδύνατους τύπους: με, σε, τον, τη(ν), το, μου, σου, του, της.
- Να ξαναγράφεις ένα κείμενο ώστε να μην επαναλαμβάνεται το ίδιο όνομα.

## Το ίδιο όνομα ξανά και ξανά

> Ο Πέτρος έχει έναν σκύλο. Ο Πέτρος βγάζει τον σκύλο βόλτα κάθε πρωί. Ο
> σκύλος περιμένει τον Πέτρο στην πόρτα.

Το «Πέτρος» και το «σκύλος» κουράζουν. Δες το αλλιώς:

> Ο Πέτρος έχει έναν σκύλο. **Τον** βγάζει βόλτα κάθε πρωί. Ο σκύλος **τον**
> περιμένει στην πόρτα.

Το πρώτο «τον» μπήκε στη θέση του σκύλου, το δεύτερο στη θέση του Πέτρου. Οι
λέξεις που μπαίνουν στη θέση ενός ονόματος λέγονται **αντωνυμίες**.

## Εγώ, εσύ, αυτός

Όταν μιλάμε, υπάρχουν πάντα τρία **πρόσωπα**: αυτός που **μιλάει** (εγώ),
αυτός που **ακούει** (εσύ) κι αυτός **για τον οποίο** μιλάμε (αυτός, αυτή,
αυτό). Οι λέξεις γι' αυτά λέγονται **προσωπικές αντωνυμίες**.

| Πρόσωπο                      | Ενικός (ένας)     | Πληθυντικός (πολλοί) |
| ---------------------------- | ----------------- | -------------------- |
| α΄ πρόσωπο: μιλάω            | εγώ               | εμείς                |
| β΄ πρόσωπο: ακούς            | εσύ               | εσείς                |
| γ΄ πρόσωπο: μιλάμε γι' αυτόν | αυτός, αυτή, αυτό | αυτοί, αυτές, αυτά   |

Το γ΄ πρόσωπο έχει και τα τρία γένη, όπως ένα επίθετο:

- **αυτός** ο σκύλος
- **αυτή** η γάτα
- **αυτό** το πουλί

> **Κλειδί**
>
> Η **προσωπική αντωνυμία** μπαίνει στη θέση ενός ονόματος, για να μη λες το ίδιο
> όνομα ξανά και ξανά. Το όνομα το λες **μία φορά**, στην αρχή.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο πρόσωπο;*

## Οι μικρές αντωνυμίες

Για τον Πέτρο γράψαμε το μικρό «τον», όχι «αυτόν». Κάθε προσωπική αντωνυμία
έχει δύο μορφές:

- τη **μεγάλη**: εγώ, εσένα, αυτόν. Λέγεται **δυνατός τύπος**.
- τη **μικρή**: με, σου, τον. Λέγεται **αδύνατος τύπος**. Είναι μικρές λέξεις
  **χωρίς τόνο** και κάθονται συνήθως μπροστά στο ρήμα.

| Δυνατός τύπος      | Ποιον;                           | Σε ποιον; Τίνος; |
| ------------------ | -------------------------------- | ---------------- |
| εγώ                | **με** βλέπει                    | **μου** μιλάει   |
| εσύ                | **σε** βλέπει                    | **σου** μιλάει   |
| αυτός              | **τον** βλέπει                   | **του** μιλάει   |
| αυτή               | **τη** βλέπει                    | **της** μιλάει   |
| αυτό               | **το** βλέπει                    | **του** μιλάει   |
| εμείς              | **μας** βλέπει                   | **μας** μιλάει   |
| εσείς              | **σας** βλέπει                   | **σας** μιλάει   |
| αυτοί, αυτές, αυτά | **τους**, **τις**, **τα** βλέπει | **τους** μιλάει  |

Μετά από ένα ουσιαστικό, οι αδύνατοι τύποι λένε σε ποιον ανήκει κάτι: η τσάντα
**μου**, το σπίτι **σου**, ο φίλος **της**. Για να δείξεις κάποιον
**ξεχωριστά**, λες τη μεγάλη μορφή: «Φώναξε **εμένα**, όχι **αυτόν**.»

> **Θυμήσου**
>
> Το «τον» και το «τη(ν)» ακολουθούν τον κανόνα του ν, όπως και όταν είναι άρθρα:
>
> - **Τον** είδα. Το «τον» κρατάει πάντα το ν.
> - **Την** άκουσα. **Την** κοίταξα. Το ν μένει πριν από φωνήεν ή κ, π, τ…
> - **Τη** φώναξα. **Τη** ζωγράφισα. Αλλιώς γράφεις «τη».

## Το «του» που δεν είναι άρθρο

> **Πρόσεχε**
>
> Το **του** μπορεί να είναι δύο διαφορετικές λέξεις.&#x20;
>
> - Το ποδήλατο **του** Νίκου: **άρθρο**, γιατί ακολουθεί ουσιαστικό.
> - Το ποδήλατο **του**: **αντωνυμία**, μπήκε στη θέση του Νίκου.
>
> Το ίδιο γίνεται με το «τον», το «τη(ν)», το «το», το «της» και το «τους»:
> «**Τον** φίλο μου» (άρθρο), «**Τον** είδα» (αντωνυμία). Αν ακολουθεί ουσιαστικό,
> είναι άρθρο. Αν όχι, ψάξε ποιο όνομα αντικαθιστά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χωρίς επανάληψη*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ξαναγράψε το κείμενο ώστε να μην επαναλαμβάνονται τα ονόματα: «Η Ελένη έχει μια γάτα. Η Ελένη ταΐζει τη γάτα κάθε πρωί. Η γάτα ακολουθεί την Ελένη παντού.»

1. Στην πρώτη πρόταση αφήνουμε τα ονόματα, αλλιώς δεν ξέρουμε για ποιους μιλάμε.
2. Στη δεύτερη ξέρουμε ήδη ποια ταΐζει: το «Η Ελένη» φεύγει. Ποιον ταΐζει; Τη
   γάτα: βάζουμε «την», γιατί ακολουθεί τ.
3. Στην τρίτη κρατάμε τη γάτα, για να ξέρουμε ποια ακολουθεί. Την Ελένη τη
   λέμε «την», γιατί ακολουθεί φωνήεν.
4. Το κείμενο γίνεται: «Η Ελένη έχει μια γάτα. **Την** ταΐζει κάθε πρωί. Η γάτα
   **την** ακολουθεί παντού.»

### Παράδειγμα 2: Στο κείμενο «Η Νεφέλη βλέπει τον Άρη λυπημένο. Τον ρωτάει τι έχει. Αυτός της λέει ότι έχασε το μολύβι του.», ποιον αντικαθιστά κάθε αντωνυμία;

1. «**Τον** ρωτάει»: ποιον ρωτάει η Νεφέλη; Τον Άρη.
2. «**Αυτός** **της** λέει»: ποιος λέει; Ο Άρης, με τον δυνατό τύπο. Σε ποιον;
   Στη Νεφέλη.
3. &#x20;«το μολύβι **του**»: τίνος είναι; Του Άρη. Μετά το «του» δεν
   ακολουθεί ουσιαστικό, άρα δεν είναι άρθρο.

## Ερωτήσεις

1. Ποια λέξη είναι προσωπική αντωνυμία στην πρόταση «Εμείς πάμε σινεμά απόψε»;
   - Εμείς
   - πάμε
   - σινεμά
   - απόψε
2. «Ο Κώστας έχει έναν παπαγάλο. … ταΐζει κάθε μέρα.» Ποια αντωνυμία ταιριάζει στο κενό;
   - Τον
   - Το
   - Της
   - Τους
3. Με ποια αντωνυμία μιλάς για τον εαυτό σου;
   - εγώ
   - εσύ
   - αυτός
   - εμείς
4. Ποιος είναι ο πληθυντικός του «εσύ»;
   - εσείς
   - εμείς
   - αυτοί
   - εσένα
5. «Το βιβλίο του είναι στο θρανίο.» Τι είναι εδώ το «του»;
   - Αντωνυμία
   - Άρθρο
   - Ρήμα
   - Ουσιαστικό
6. «Γράφω στη γιαγιά ένα γράμμα.» Πώς το λες χωρίς να πεις «στη γιαγιά»;
   - Της γράφω ένα γράμμα.
   - Τη γράφω ένα γράμμα.
   - Του γράφω ένα γράμμα.
   - Τους γράφω ένα γράμμα.
7. Ποια πρόταση είναι γραμμένη σωστά;
   - Τη βλέπω κάθε μέρα.
   - Την βλέπω κάθε μέρα.
   - Τη ακούω κάθε μέρα.
   - Μού αρέσει πολύ.
8. «Η Άννα και εγώ πάμε στο ίδιο σχολείο.» Ποια αντωνυμία μπαίνει στη θέση του «Η Άννα και εγώ»;
   - Εμείς
   - Εσείς
   - Αυτοί
   - Αυτές
9. «Η Ρένα και η Ιωάννα έφτιαξαν ένα κέικ. Της άρεσε πολύ.» Γιατί η δεύτερη πρόταση μπερδεύει τον αναγνώστη;
   - Δεν ξέρουμε σε ποια από τις δύο άρεσε.
   - Έπρεπε να γράψει «Τη άρεσε».
   - Το «της» είναι άρθρο και λείπει το ουσιαστικό.
   - Το «της» θέλει τόνο: «Τής άρεσε».
10. Βρες το λάθος: «Η Δήμητρα έχει μια χελώνα. Κάθε πρωί τη δίνει μαρούλι. Το απόγευμα τη βγάζει στον κήπο και την αφήνει να περπατήσει. Η χελώνα την ακολουθεί αργά.»
   - τη δίνει
   - τη βγάζει
   - την αφήνει
   - την ακολουθεί

## Ασκήσεις

1. Γράψε τον πληθυντικό των αντωνυμιών «εγώ», «εσύ» και «αυτός».
2. Βάλε μια μικρή αντωνυμία στη θέση του ονόματος: «Περιμένω τον Πέτρο.»
3. Βρες τις προσωπικές αντωνυμίες: «Εσύ μου χάρισες ένα βιβλίο και εγώ σε ευχαριστώ πολύ.»
4. Γράψε ξανά τη δεύτερη και την τρίτη πρόταση χωρίς επανάληψη: «Ο Λευτέρης βρήκε ένα γατάκι. Ο Λευτέρης πήρε το γατάκι σπίτι. Η μαμά του Λευτέρη χάρηκε.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/personal-pronouns
