# Οι πτώσεις

> Ο δρόμος, του δρόμου, τον δρόμο, δρόμε: η ίδια λέξη σε τέσσερις δουλειές.

Γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/noun-cases

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τις τέσσερις πτώσεις: ονομαστική, γενική, αιτιατική, κλητική.
- Να βρίσκεις την πτώση ενός ουσιαστικού με την κατάλληλη ερώτηση.
- Να κλίνεις ουσιαστικά όπως «ο δρόμος», «η γάτα», «το βουνό» σε ενικό και πληθυντικό.
- Να γράφεις σωστά το «τον» και το «τη» ή «την» μπροστά από ένα ουσιαστικό.

## Μία λέξη, τέσσερις δουλειές

- **Ο δρόμος** είναι στενός.
- Στην άκρη **του δρόμου** φυτρώνουν λουλούδια.
- Περνάω **τον δρόμο** προσεκτικά.
- **Δρόμε**, πού με πας;

Η λέξη κάνει σε κάθε πρόταση άλλη δουλειά, γι' αυτό αλλάζουν το τέλος και το
άρθρο της. Αυτές οι μορφές λέγονται **πτώσεις**.

## Οι τέσσερις πτώσεις

Για να βρεις την πτώση, κάνεις μια ερώτηση.

> **Κλειδί**
>
> | Πτώση          | Ρωτάς                  | Παράδειγμα                 |
> | -------------- | ---------------------- | -------------------------- |
> | **Ονομαστική** | ποιος; ποια; ποιο;     | **Ο δρόμος** είναι στενός. |
> | **Γενική**     | τίνος; ποιανού;        | Η άκρη **του δρόμου**      |
> | **Αιτιατική**  | ποιον; ποια; ποιο; τι; | Περνάω **τον δρόμο**.      |
> | **Κλητική**    | — φωνάζεις κάποιον     | **Δρόμε**, πού με πας;     |
>
> Η **ονομαστική** δείχνει ποιος κάνει κάτι ή ποιος είναι κάπως. Η **γενική**
> λέει σε ποιον ανήκει κάτι. Η **αιτιατική** απαντά στο «ποιον; τι;» μαζί με το
> ρήμα. Με την **κλητική** φωνάζουμε κάποιον.

Η κλητική δεν έχει άρθρο. Πού και πού παίρνει μπροστά ένα «ε» ή «ω»: «Ε, αδερφέ!»

## Η κλίση

Όταν λέμε μια λέξη σε όλες τις πτώσεις, την **κλίνουμε**:

**Ενικός** (ένα):

| Πτώση      | Αρσενικό   | Θηλυκό    | Ουδέτερο   |
| ---------- | ---------- | --------- | ---------- |
| Ονομαστική | ο δρόμος   | η γάτα    | το βουνό   |
| Γενική     | του δρόμου | της γάτας | του βουνού |
| Αιτιατική  | τον δρόμο  | τη γάτα   | το βουνό   |
| Κλητική    | δρόμε      | γάτα      | βουνό      |

**Πληθυντικός** (πολλά):

| Πτώση      | Αρσενικό     | Θηλυκό    | Ουδέτερο   |
| ---------- | ------------ | --------- | ---------- |
| Ονομαστική | οι δρόμοι    | οι γάτες  | τα βουνά   |
| Γενική     | των δρόμων   | των γατών | των βουνών |
| Αιτιατική  | τους δρόμους | τις γάτες | τα βουνά   |
| Κλητική    | δρόμοι       | γάτες     | βουνά      |

> **Θυμήσου**
>
> Στα ουδέτερα η ονομαστική, η αιτιατική και η κλητική είναι **ίδιες**: το
> βουνό, το βουνό, βουνό. Εκεί σε βοηθάει η ερώτηση: «ποιο είναι ψηλό;» θέλει
> ονομαστική, «τι βλέπω;» θέλει αιτιατική.

Πολλά ονόματα ανθρώπων σε -ος παίρνουν στην κλητική **-ο**: «Γιώργο, περίμενε!».
Οι περισσότερες κοινές λέξεις κρατούν το -ε: δάσκαλε, αδερφέ.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια πτώση;*

## Το ν του «τον» και του «την»

> **Πρόσεχε**
>
> Το **τον** κρατάει **πάντα** το ν: τον δρόμο, τον κήπο. Έτσι δεν το μπερδεύεις
> με το ουδέτερο «το».
>
> Το **την** το κρατάει μόνο όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από **φωνήεν** ή από
> **κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ**: την αυλή, την πόρτα, την κούκλα. Αλλιώς
> γράφεις **τη**: τη βρύση, τη λίμνη, τη θάλασσα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε την πρόταση*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Στην πρόταση «Το λουρί του σκύλου κρέμεται στην πόρτα», σε ποια πτώση είναι η λέξη «σκύλου»;

1. **Τίνος** είναι το λουρί; Του σκύλου. Το «τίνος;» βρίσκει τη **γενική**.
2. Το επιβεβαιώνουν το άρθρο «του» και η κατάληξη -ου.
3. Η λέξη «σκύλου» είναι σε **γενική ενικού**.

### Παράδειγμα 2: Ποια μορφή της λέξης «ο παππούς» ταιριάζει στο κενό: «Χθες είδα …»;

1. &#x20;**Ποιον** είδα; Το «ποιον;» ζητάει **αιτιατική**.
2. Η αιτιατική είναι «τον παππού», και το «τον» κρατάει πάντα το ν.
3. Η πρόταση γίνεται: «Χθες είδα **τον παππού**.»

## Ερωτήσεις

1. Στη φράση «στην άκρη του δρόμου», σε ποια πτώση είναι η λέξη «δρόμου»;
   - Γενική
   - Ονομαστική
   - Αιτιατική
   - Κλητική
2. «Νίκο, έλα για φαγητό!» Σε ποια πτώση είναι το «Νίκο»;
   - Κλητική
   - Αιτιατική
   - Ονομαστική
   - Γενική
3. Ποια ερώτηση σε βοηθάει να βρεις την ονομαστική;
   - Ποιος;
   - Τίνος;
   - Ποιον;
   - Πότε;
4. Συμπλήρωσε: «Ανεβήκαμε στην κορυφή …» (το βουνό)
   - του βουνού
   - το βουνό
   - των βουνών
   - τον βουνό
5. Ποια πρόταση είναι γραμμένη σωστά;
   - Χάιδεψα τη γάτα.
   - Χάιδεψα την γάτα.
   - Χάιδεψα η γάτα.
   - Χάιδεψα της γάτας.
6. Ποια είναι η κλητική του «ο φίλος»;
   - φίλε
   - φίλο
   - φίλου
   - φίλοι
7. Στην πρόταση «Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα», ποια λέξη είναι σε αιτιατική;
   - γάτα
   - σκύλος
   - κυνηγάει
   - Ο
8. Ποια είναι η γενική του πληθυντικού για τη λέξη «ο δρόμος»;
   - των δρόμων
   - τους δρόμους
   - οι δρόμοι
   - του δρόμου
9. Βρες το λάθος: «Ο ψαράς έδεσε τη βάρκα στην άκρη του λιμάνι και φώναξε: “Φίλε, έλα να δεις!”»
   - του λιμάνι
   - τη βάρκα
   - στην άκρη
   - Φίλε
10. «Τον σκύλο κυνηγάει ο γάτος.» Ποιος τρέχει να ξεφύγει;
   - Ο σκύλος
   - Ο γάτος
   - Και οι δύο
   - Δεν μπορούμε να το ξέρουμε

## Ασκήσεις

1. Γράψε τη γενική του ενικού για τη λέξη «η θάλασσα».
2. Κλίνε τη λέξη «ο ουρανός» στον ενικό.
3. Σε ποια πτώση είναι κάθε ουσιαστικό; «Ο παππούς διαβάζει την εφημερίδα του χωριού.»
4. Βάλε τη λέξη «ο κήπος» στη σωστή πτώση: «Τα λουλούδια … μυρίζουν. Σήμερα πότισα …»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/noun-cases
