# Γράφω ιστορία: αρχή, μέση, τέλος

> Ποιος, πού, τι πρόβλημα, πώς λύθηκε.

Γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/narrating

## Τι θα μάθεις

- Να σχεδιάζεις μια ιστορία σε αρχή, μέση και τέλος πριν τη γράψεις.
- Να γράφεις αρχή με ποιος, πού και πότε, μέση με πρόβλημα και τέλος με λύση.
- Να δένεις τα γεγονότα με χρονικές λέξεις: πρώτα, ύστερα, ξαφνικά, στο τέλος.
- Να γράφεις όλη την ιστορία σε χρόνους του παρελθόντος, χωρίς να πηδάς στον ενεστώτα.

## Τώρα γράφεις εσύ

Στη Β΄ έβρισκες σε μια ιστορία ποιος, πού, πότε, ποιο ήταν το πρόβλημα και πώς
λύθηκε. Τώρα θα **γράψεις** τη δική σου, με τα ίδια κομμάτια. Διάβασε πρώτα
αυτή και πρόσεξε πώς είναι φτιαγμένη.

> **Το σπουργίτι στο μπαλκόνι**
>
> Ένα ζεστό απόγευμα του Μαΐου, ο Αλέξης πότιζε τις γλάστρες στο μπαλκόνι. Η
> μικρή του αδερφή, η Δάφνη, κρατούσε το ποτιστήρι.
>
> Ξαφνικά άκουσαν ένα λεπτό τιτίβισμα. Πίσω από τη μεγάλη γλάστρα βρήκαν ένα
> μικρό σπουργίτι. Η φωλιά του ήταν ψηλά, κάτω από τα κεραμίδια, και το
> πουλάκι δεν μπορούσε ακόμα να πετάξει. Η Δάφνη ανησύχησε για τη γάτα της
> γειτόνισσας. Πρώτα ο Αλέξης φώναξε τη μαμά τους. Εκείνη έφερε τη σκάλα από
> την αποθήκη. Ύστερα έπιασε απαλά το πουλάκι με ένα μαλακό πανί.
>
> Στο τέλος η μαμά ανέβηκε στη σκάλα και το έβαλε ξανά στη φωλιά του. Σε λίγο
> ήρθε η μητέρα του σπουργιτιού και το τάισε. Τα δύο παιδιά χαμογέλασαν ανακουφισμένα.

## Τρία κομμάτια, τρεις δουλειές

Η ιστορία έχει τρεις παραγράφους. Η καθεμιά κάνει μια δουλειά.

- **Αρχή**: **ποιος**, **πού**, **πότε**. Ο Αλέξης και η Δάφνη, στο μπαλκόνι, ένα απόγευμα του Μαΐου.
- **Μέση**: το **πρόβλημα** και **τι έγινε**. Το σπουργίτι δεν μπορεί να πετάξει· ο Αλέξης φωνάζει τη μαμά, εκείνη φέρνει σκάλα.
- **Τέλος**: η **λύση** και **πώς ένιωσαν**. Το πουλάκι γυρίζει στη φωλιά· τα παιδιά χαμογελούν.

> **Κλειδί**
>
> Μια ιστορία έχει **αρχή**, **μέση** και **τέλος**.
>
> - Στην **αρχή** συστήνεις τους ήρωες: ποιος, πού, πότε.
> - Στη **μέση** κάτι στραβώνει: το πρόβλημα, και τι κάνουν οι ήρωες.
> - Στο **τέλος** το πρόβλημα λύνεται, και λες πώς ένιωσαν.
>
> Χωρίς πρόβλημα δεν υπάρχει ιστορία. Υπάρχει μόνο μια μέρα που πέρασε.

## Πρώτα το σχέδιο

Πριν γράψεις, φτιάχνεις ένα **σχέδιο**: λίγες λέξεις για κάθε κομμάτι.

### Παράδειγμα 1: Φτιάξε το σχέδιο για μια ιστορία: ένα παιδί ξεχνάει το κολατσιό του στην εκδρομή.

1. **Αρχή: ποιος, πού, πότε.** Διαλέγουμε ήρωα: τη Νεφέλη. Πού; Σε ένα δάσος με
   έλατα. Πότε; Μια Παρασκευή, στη σχολική εκδρομή.
2. **Μέση: το πρόβλημα και τι έγινε.** Την ώρα του φαγητού η Νεφέλη ανοίγει την
   τσάντα της. Το κολατσιό λείπει. Κάθεται μόνη της σε έναν βράχο και πεινάει.
3. **Τέλος: η λύση και πώς ένιωσαν.** Οι φίλοι της τη βλέπουν και της δίνουν
   από ένα κομμάτι ο καθένας. Η Νεφέλη χαίρεται. Λέει ότι ήταν το πιο νόστιμο
   κολατσιό της.

   Το σχέδιο είναι έτοιμο. Τώρα κάθε σημείωση γίνεται μία ή δύο προτάσεις, στο
   παρελθόν: «Η Νεφέλη άνοιξε την τσάντα της. Το κολατσιό έλειπε.»

## Λέξεις που δένουν τα γεγονότα

Τη σειρά των γεγονότων τη δείχνουν μικρές λέξεις, οι **χρονικές λέξεις**.

| Πού τη βάζεις                | Χρονικές λέξεις                                                |
| ---------------------------- | -------------------------------------------------------------- |
| στην **αρχή**                | Μια φορά, Ένα πρωί, Ένα ζεστό απόγευμα, Το περασμένο καλοκαίρι |
| όταν έρχεται το **πρόβλημα** | Ξαφνικά, Εκείνη τη στιγμή                                      |
| για τα βήματα στη **μέση**   | Πρώτα, Ύστερα, Μετά, Τότε, Αμέσως                              |
| στο **τέλος**                | Στο τέλος, Τελικά, Από εκείνη τη μέρα                          |

Στην ιστορία του σπουργιτιού βρίσκεις: **Ένα ζεστό απόγευμα**, **Ξαφνικά**,
**Πρώτα**, **Ύστερα**, **Στο τέλος**, **Σε λίγο**.

Χωρίς αυτές, οι προτάσεις μοιάζουν με λίστα. Με αυτές, ο αναγνώστης ξέρει τι
έγινε πριν και τι μετά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στήσε την ιστορία*

## Η ιστορία γράφεται στο παρελθόν

Η ιστορία λέει κάτι που **έγινε**, γι' αυτό γράφεται σε χρόνους του
παρελθόντος.

- Ο **παρατατικός** στήνει τη σκηνή, τι γινόταν για ώρα: ο Αλέξης **πότιζε**,
  η Δάφνη **κρατούσε**.
- Ο **αόριστος** φέρνει τα γεγονότα, τι έγινε μία φορά: **άκουσαν**,
  **βρήκαν**, **ανέβηκε**.

> **Πρόσεχε**
>
> Πολλά παιδιά ξεκινούν στο παρελθόν και στη μέση **γλιστρούν στον ενεστώτα**:
>
> «Χθες η Ιωάννα έφτιαχνε έναν πύργο από τουβλάκια. Ξαφνικά ο πύργος **πέφτει**
> και η Ιωάννα **βάζει** τα κλάματα.»
>
> Έγινε χθες ή γίνεται τώρα; Μόλις ξεκινήσεις στο παρελθόν, μένεις εκεί:
> «Ξαφνικά ο πύργος **έπεσε** και η Ιωάννα **έβαλε** τα κλάματα.»

*Διαδραστικό στη σελίδα: Έμεινε στο παρελθόν;*

## Ένα τέλος που κλείνει

Το τέλος δεν είναι απλώς η τελευταία πρόταση. Είναι το σημείο όπου **λύνεται
το πρόβλημα**.

### Παράδειγμα 2: Η ιστορία «Ένα πρωί ο Λευτέρης πήγε με τον πατέρα του στο ποτάμι. Ξαφνικά φύσηξε αέρας και το καπέλο του έπεσε στο νερό.» σταματάει εδώ. Γράψε ένα τέλος.

1. Ελέγχουμε τι έχουμε. Αρχή: ο Λευτέρης, στο ποτάμι, ένα πρωί. Μέση: το καπέλο
   έπεσε στο νερό. Λείπει το **τέλος**.
2. Το τέλος χρειάζεται **λύση**. Κάποιος πρέπει να πιάσει το καπέλο: ο πατέρας
   το πιάνει με ένα μακρύ κλαδί.
3. Και χρειάζεται **πώς ένιωσαν**. Γράφουμε στο παρελθόν, με χρονική λέξη:

   «Τότε ο πατέρας του έπιασε το καπέλο με ένα μακρύ κλαδί. Στο τέλος ο
   Λευτέρης το φόρεσε βρεγμένο και γέλασαν και οι δύο.»

> **Θυμήσου**
>
> 1. **Σχέδιο**: αρχή (ποιος, πού, πότε), μέση (**πρόβλημα**), τέλος (λύση, πώς ένιωσαν).
> 2. **Χρονικές λέξεις** για να δέσεις τα γεγονότα.
> 3. Όλη η ιστορία στο **παρελθόν**.

## Ερωτήσεις

1. Τι λες στην αρχή μιας ιστορίας;
   - Ποιος, πού και πότε
   - Πώς λύθηκε το πρόβλημα
   - Πώς ένιωσαν οι ήρωες στο τέλος
   - Το πρόβλημα, χωρίς να πεις ποιος είναι ο ήρωας
2. Ποια πρόταση είναι η καλύτερη αρχή για μια ιστορία;
   - Ένα βράδυ του Δεκεμβρίου, η Ιουλία στόλιζε το δέντρο στο σαλόνι.
   - Ξαφνικά η μπάλα έσπασε το τζάμι του σαλονιού.
   - Στο τέλος όλοι χάρηκαν και γέλασαν πολύ.
   - Η Ιουλία.
3. Σε ποιο κομμάτι της ιστορίας έρχεται το πρόβλημα;
   - Στη μέση
   - Στην αρχή, μαζί με το ποιος και πού
   - Στο τέλος
   - Στον τίτλο μόνο
4. Ποια χρονική λέξη δείχνει ότι κάτι έγινε απρόσμενα;
   - Ξαφνικά
   - Πρώτα
   - Στο τέλος
   - Μια φορά
5. Ποια λέξη ταιριάζει στο κενό: «… φόρεσαν τα μπουφάν τους και ύστερα βγήκαν στο χιόνι.»
   - Πρώτα
   - Στο τέλος
   - Αύριο
   - Τελικά
6. Η ιστορία είναι στο παρελθόν. Τι ταιριάζει στο κενό: «Ο Θανάσης διάβαζε στο δωμάτιό του. Ξαφνικά … ένας δυνατός θόρυβος.»
   - ακούστηκε
   - ακούγεται
   - θα ακουστεί
   - ακούγεται συνέχεια
7. Τα παιδιά έχασαν το σκυλάκι τους στο πάρκο. Ποιο τέλος κλείνει σωστά την ιστορία;
   - Στο τέλος το βρήκαν πίσω από ένα παγκάκι και γύρισαν χαρούμενα σπίτι.
   - Και μετά δεν ξέρω τι έγινε.
   - Το πάρκο έχει πολλά ψηλά δέντρα και μια λίμνη.
   - Ξαφνικά άρχισε να βρέχει δυνατά και όλοι έτρεξαν να κρυφτούν.
8. «Ένα πρωί η Κατερίνα πήγε στην παιδική χαρά. Ξαφνικά έσκισε το παντελόνι της στην τσουλήθρα.» Τι λείπει από αυτή την ιστορία;
   - Το τέλος: η λύση και πώς ένιωσε
   - Η αρχή: ποιος, πού, πότε
   - Το πρόβλημα
   - Δεν λείπει τίποτα
9. Βρες το λάθος: «Το Σάββατο ο Φοίβος πήγε για ψάρεμα με τον θείο του. Ξαφνικά το καλάμι λύγισε. Ο θείος τον βοηθάει να τραβήξει. Στο τέλος έπιασαν ένα μεγάλο λαβράκι.»
   - Το «βοηθάει»: θέλει «βοήθησε»
   - Το «λύγισε»: θέλει «λυγίζει»
   - Λείπει η αρχή: ποιος, πού, πότε
   - Δεν έχει λάθος
10. Ο Λουκάς έγραψε: «Στο τέλος ξύπνησε. Ύστερα έφαγε πρωινό. Πρώτα πήγε στο σχολείο.» Τι πρέπει να διορθώσει;
   - Να αλλάξουν θέση το «Πρώτα» και το «Στο τέλος»
   - Να γράψει τα ρήματα στον ενεστώτα
   - Να σβήσει όλες τις χρονικές λέξεις
   - Να βάλει «Ξαφνικά» αντί για «Ύστερα»

## Ασκήσεις

1. Στην ιστορία «Το σπουργίτι στο μπαλκόνι»: πότε και πού γίνεται η ιστορία;
2. Η ιστορία είναι στο παρελθόν. Διόρθωσε το ρήμα: «Ξαφνικά ο σκύλος γαβγίζει.»
3. Γράψε την αρχή μιας ιστορίας. Ποιος: ο Ηλίας. Πού: στη χιονισμένη αυλή. Πότε: Κυριακή πρωί.
4. Γράψε μια δική σου ιστορία με πέντε προτάσεις, στο παρελθόν, με τρεις χρονικές λέξεις.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/narrating
