# Σύνθετες λέξεις

> Αγριολούλουδο, νυχτοπούλι: δύο λέξεις κολλημένες σε μία.

Γλώσσα, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/compound-words

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις μια σύνθετη λέξη και να βρίσκεις τις δύο λέξεις που την έφτιαξαν.
- Να φτιάχνεις σύνθετες λέξεις με το -ο- ανάμεσα στα δύο κομμάτια.
- Να γράφεις τη σύνθετη λέξη μαζί, με έναν μόνο τόνο.
- Να ξεχωρίζεις αν η σύνθετη λέει «και τα δύο μαζί» ή «ένα είδος από το δεύτερο».

## Δύο λέξεις γίνονται μία

Πάνω σε ένα δέντρο τα παιδιά έφτιαξαν ένα σπίτι. Μπορείς να το πεις με μία
λέξη: **δεντρόσπιτο**. Φτιάχτηκε από δύο λέξεις: **δέντρο** + **σπίτι**.

Μια λέξη που φτιάχνεται από δύο λέξεις λέγεται **σύνθετη**. Μια λέξη που δεν
φτιάχτηκε έτσι, όπως το «σπίτι», λέγεται **απλή**.

- δέντρο + σπίτι → **δεντρόσπιτο**
- πεύκο + δάσος → **πευκόδασος**
- πατάτα + σαλάτα → **πατατοσαλάτα**
- γάτα + σκύλος → **γατόσκυλα**
- μέρα + νύχτα → **μερόνυχτο**
- ανεβαίνω + κατεβαίνω → **ανεβοκατεβαίνω**

## Πώς κολλάνε οι δύο λέξεις

Κοίτα τι παθαίνει η **πρώτη** λέξη:

- δέντρ**ο** → δεντρ**ό**σπιτο
- πατάτ**α** → πατατ**ο**σαλάτα
- γάτ**α** → γατ**ό**σκυλα

Η πρώτη λέξη χάνει την κατάληξή της. Στη θέση της μπαίνει ένα **ο**, σαν κόλλα.

Όταν η δεύτερη λέξη αρχίζει από φωνήεν, το ο συνήθως φεύγει: χρυσός + αετός
→ **χρυσαετός** .

> **Κλειδί**
>
> Η σύνθετη λέξη είναι **μία** λέξη:
>
> - γράφεται **μαζί**, χωρίς κενό,
> - έχει **έναν** τόνο.
>
> Συνήθως τα δύο κομμάτια τα ενώνει ένα **ο**.

## Ένας τόνος μόνο

Το «δέντρο» και το «σπίτι» έχουν από έναν τόνο. Το **δεντρόσπιτο** όμως έχει
**έναν**. Και ο τόνος άλλαξε θέση: στο «δέντρο» ήταν στο δε, εδώ πήγε στο ντρο.

Πες τη λέξη δυνατά. Η συλλαβή που ακούγεται πιο δυνατά παίρνει τον τόνο:
δε-**ντρό**-σπι-το.

> **Πρόσεχε**
>
> Μη γράφεις τη σύνθετη λέξη σαν δύο λέξεις, και μην της βάζεις δύο τόνους.
>
> Λάθος: **δέντρο σπιτο**, **δέντρόσπιτο**. Σωστό: **δεντρόσπιτο**
>
> Μην κρατάς ούτε την κατάληξη της πρώτης λέξης. Λάθος: πατατ**α**σαλάτα. Σωστό:
> πατατ**ο**σαλάτα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ένωσε τις δύο λέξεις*

## Τι σημαίνει η σύνθετη λέξη;

**Και τα δύο μαζί.** Τα **γατόσκυλα** είναι γάτες **και** σκυλιά. Το
**μερόνυχτο** είναι μέρα **και** νύχτα.

**Ένα είδος από το δεύτερο.** Το **δεντρόσπιτο** δεν είναι «δέντρο και σπίτι».
Είναι ένα **σπίτι**, πάνω σε δέντρο. Ο **πευκόδασος** είναι ένα **δάσος**, με
πεύκα. Η **δεύτερη** λέξη λέει τι πράγμα είναι, η πρώτη λέει ποιο ακριβώς.

> **Θυμήσου**
>
> **Χώρισε** τη σύνθετη λέξη στα δύο κομμάτια της. Μετά ρώτα: είναι **και τα δύο
> μαζί**; Ή **ένα είδος** από το δεύτερο;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Και τα δύο ή ένα είδος;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Φτιάξε μία λέξη από το «τυρί» και το «πίτα».

1. Η πρώτη λέξη χάνει την κατάληξή της: τυρ**ί** → **τυρ**.
2. Βάζουμε το ο για κόλλα και μετά τη δεύτερη λέξη: τυρ + ο + πίτα.
3. Λέμε τη λέξη δυνατά για να βρούμε τον τόνο: τυ-**ρό**-πι-τα. Ένας τόνος μόνο:
   **τυρόπιτα**.

### Παράδειγμα 2: Το «θαλασσοπούλι» είναι θάλασσα ή πουλί;

1. Χωρίζουμε τη λέξη στα δύο: θαλασσ-ο-πούλι. Είναι **θάλασσα** + **πουλί**.
2. Ρωτάμε: είναι θάλασσα και πουλί μαζί; Όχι. Είναι ένα είδος από το δεύτερο.
3. Η δεύτερη λέξη λέει τι πράγμα είναι: **πουλί**. Η πρώτη λέει ποιο: αυτό που
   ζει στη θάλασσα, όπως ο γλάρος.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι μια σύνθετη λέξη;
   - Μία λέξη που φτιάχτηκε από δύο λέξεις
   - Δύο λέξεις που γράφονται η μία δίπλα στην άλλη
   - Μια λέξη που έχει πολλές συλλαβές
   - Μια λέξη που μικραίνει, όπως το «σπιτάκι»
2. Πώς γράφεται σωστά η σύνθετη λέξη από το «νύχτα» και το «πουλί»;
   - νυχτοπούλι
   - νυχταπούλι
   - νύχτα πουλί
   - νυχτοπουλί
3. Ποια από αυτές τις λέξεις είναι σύνθετη;
   - αγριολούλουδο
   - λουλουδάκι
   - λουλούδι
   - άγριος
4. Ποια γραφή έχει τον τόνο σωστά;
   - ασπρόμαυρος
   - άσπρομαυρος
   - ασπρομαύρος
   - άσπρόμαυρος
5. Τι είναι η «ψαρόβαρκα»;
   - Μια βάρκα για ψάρεμα
   - Ένα ψάρι που μοιάζει με βάρκα
   - Ψάρια και βάρκες μαζί
   - Μια πολύ μεγάλη βάρκα
6. Ποια σύνθετη λέξη σημαίνει «και τα δύο μαζί»;
   - μαχαιροπίρουνα
   - αγριολούλουδο
   - τυρόπιτα
   - ανεμόμυλος
7. Από ποιες δύο λέξεις φτιάχτηκε το «αυγολέμονο»;
   - αυγό και λεμόνι
   - αυγό και μόνο
   - αυλή και λεμόνι
   - αυγό και ελιά
8. Ποιο γράμμα ενώνει συνήθως τα δύο κομμάτια μιας σύνθετης λέξης;
   - ο
   - α
   - ι
   - ε
9. Βρες το λάθος: «Μετά την κολοκυθόπιτα, ο παππούς έδειξε στα παιδιά έναν ανεμόμυλο και μια νυχτο πεταλούδα.»
   - νυχτο πεταλούδα
   - κολοκυθόπιτα
   - ανεμόμυλο
   - Δεν έχει λάθος
10. Στη σαλάτα ρίχνουμε λαδόξιδο. Τι είναι το λαδόξιδο;
   - Λάδι και ξίδι μαζί
   - Ένα είδος ξιδιού, φτιαγμένο με λάδι
   - Ένα μπουκάλι για λάδι
   - Λάδι που χάλασε και έγινε ξίδι

## Ασκήσεις

1. Φτιάξε μία σύνθετη λέξη από το «σπανάκι» και το «πίτα».
2. Χώρισε τη σύνθετη λέξη «καρυδόπιτα» στις δύο λέξεις που την έφτιαξαν.
3. Φτιάξε μία σύνθετη λέξη από το «λεμόνι» και το «δέντρο» και γράψε τι σημαίνει.
4. Γράψε μια σύνθετη λέξη που να σημαίνει «και τα δύο μαζί» και χώρισέ τη στα κομμάτια της.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/language/compound-words
