# Τι είναι η ιστορία

> Μύθος ή αλήθεια; Πώς ξέρουμε τι έγινε πριν από χιλιάδες χρόνια.

Ιστορία, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/what-is-history

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις έναν μύθο από ένα ιστορικό γεγονός.
- Να αναγνωρίζεις γραπτές, προφορικές πηγές και αρχαιολογικά ευρήματα.
- Να διαβάζεις χρονολογίες με π.Χ. και μ.Χ. και να βρίσκεις ποια είναι πιο παλιά.
- Να λες σε ποιον αιώνα έγινε ένα γεγονός.

## Μύθος ή ιστορία;

Ο Μινώταυρος ήταν ένα τέρας, μισός άνθρωπος και μισός ταύρος, που ζούσε σε
έναν λαβύρινθο στην Κνωσό.

Το ανάκτορο της Κνωσού στην Κρήτη υπάρχει. Μπορείς σήμερα να περπατήσεις
στα ερείπιά του.

*Ένα κομμάτι από το ανάκτορο της Κνωσού, όπως το βλέπεις σήμερα. Τις κόκκινες κολόνες και τον ζωγραφιστό ταύρο τα έφτιαξαν ξανά οι αρχαιολόγοι, για να δείξουν πώς ήταν κάποτε.*

Το ένα είναι **μύθος**, το άλλο **ιστορία**.

- **Μύθος** είναι μια φανταστική διήγηση με θεούς, ήρωες και τέρατα. Με αυτόν
  οι αρχαίοι εξηγούσαν πώς φτιάχτηκε ο κόσμος ή γιατί βρέχει. Δεν αποδεικνύεται.
- **Ιστορία** είναι όσα **έγιναν πραγματικά**. Τα ξέρουμε από τα σημάδια που
  άφησαν: αντικείμενα, κτίρια, κείμενα, αναμνήσεις.

Κάποιοι μύθοι κρύβουν λίγη αλήθεια. Την Τροία του Ομήρου τη νόμιζαν παραμύθι,
ώσπου οι αρχαιολόγοι έσκαψαν και βρήκαν μια πραγματική πόλη.

## Οι πηγές: τα ίχνη του παρελθόντος

Ο ιστορικός μοιάζει με ντετέκτιβ: μαζεύει **πηγές** και από αυτές βγάζει
συμπεράσματα.

- **Γραπτές πηγές**: βιβλία, επιγραφές σε πέτρα, γράμματα, εφημερίδες.
- **Αρχαιολογικά ευρήματα**: αγγεία, εργαλεία, νομίσματα, κοσμήματα, ερείπια.
- **Προφορικές πηγές**: όσα διηγούνται οι άνθρωποι που τα έζησαν.

Τα ευρήματα τα βρίσκουν οι **αρχαιολόγοι**, σκάβοντας προσεκτικά, στρώμα
στρώμα. Ο **Ηρόδοτος**, τον 5ο αιώνα π.Χ., έγραψε πρώτος ιστορία ψάχνοντας
τις αιτίες των γεγονότων: είναι ο «πατέρας της ιστορίας».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είδους πηγή είναι;*

## Ο χρόνος: π.Χ. και μ.Χ.

&#x20;Για να μετράμε τα χρόνια χρειαζόμαστε αφετηρία: τη
**γέννηση του Χριστού**.

- Ό,τι έγινε πριν γράφεται **π.Χ.** (προ Χριστού).
- Ό,τι έγινε μετά γράφεται **μ.Χ.** (μετά Χριστόν). Συνήθως δεν το γράφουμε:
  το 2004 σημαίνει 2004 μ.Χ.

Εκατό χρόνια λέγονται **αιώνας**. Τα 1901 ως 2000 είναι ο 20ός αιώνας· από
το 2001 ζούμε στον **21ο**.

> **Κλειδί**
>
> Στα **μ.Χ.** ο μεγαλύτερος αριθμός είναι ο πιο πρόσφατος: το 1969 έγινε μετά το 1821.
>
> Στα **π.Χ.** είναι ανάποδα: μετράμε προς τα πίσω. Ο **μεγαλύτερος αριθμός
> είναι ο πιο παλιός**. Το 776 π.Χ. είναι πιο παλιό από το 490 π.Χ.
>
> Για να βρεις τον αιώνα μιας χρονιάς που δεν τελειώνει σε 00, πάρε τον αριθμό
> των εκατοντάδων και πρόσθεσε 1: το 1821 έχει 18 εκατοντάδες, άρα είναι ο
> **19ος αιώνας**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την Κνωσό ως την Αθήνα του 2004*

> **Πρόσεχε**
>
> Το 490 π.Χ. **δεν** είναι πιο κοντά σε εμάς από το 330 μ.Χ.
>
> Όλα τα π.Χ. έγιναν **πριν** από όλα τα μ.Χ., όσο μικρός κι αν είναι ο
> αριθμός. Κοίτα πρώτα π.Χ. ή μ.Χ., και μετά τον αριθμό.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ποιο έγινε πρώτο: οι πρώτοι Ολυμπιακοί αγώνες (776 π.Χ.) ή η μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.);

1. Και οι δύο είναι **π.Χ.**: μετράμε προς τα πίσω, άρα ο μεγαλύτερος αριθμός
   είναι ο πιο παλιός.
2. Το 776 είναι μεγαλύτερο από το 490. Πρώτα έγιναν οι Ολυμπιακοί αγώνες, και
   σχεδόν τρεις αιώνες αργότερα η μάχη του Μαραθώνα.

### Παράδειγμα 2: Ο Θησέας σκότωσε τον Μινώταυρο στο ανάκτορο της Κνωσού. Τι από αυτά είναι μύθος και τι ιστορία;

1. Ψάχνουμε **πηγές**. Για το ανάκτορο έχουμε ευρήματα: τοίχους, σκάλες,
   τοιχογραφίες, αγγεία.
2. Για ένα τέρας μισό άνθρωπο και μισό ταύρο δεν βρέθηκε ποτέ ίχνος· τέτοιο
   πλάσμα δεν υπάρχει στη φύση.
3. Το **ανάκτορο της Κνωσού** είναι ιστορία. Ο **Μινώταυρος** είναι μύθος, και
   ο **Θησέας** ήρωας του μύθου: καμία πηγή δεν δείχνει ότι έζησε.

   Ο μύθος όμως ίσως γεννήθηκε σε αληθινό τόπο: σε ένα ανάκτορο με τόσους
   διαδρόμους, που έμοιαζε με λαβύρινθο.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ο μύθος;
   - Μια φανταστική διήγηση με θεούς, ήρωες και τέρατα
   - Ένα γεγονός που έγινε πραγματικά πριν από πολλά χρόνια
   - Ένα ψέμα που λέμε για να κοροϊδέψουμε
   - Ένα αρχαίο αντικείμενο από ανασκαφή
2. Πώς ξέρουμε τι έγινε πριν από χιλιάδες χρόνια;
   - Από τις πηγές που άφησε το παρελθόν
   - Το μαντεύουν όπως μπορούν οι ιστορικοί
   - Από τους μύθους μόνο
   - Δεν μπορούμε να ξέρουμε τίποτα
3. Ποιο από αυτά είναι αρχαιολογικό εύρημα;
   - Ένα αρχαίο νόμισμα από μια ανασκαφή
   - Η διήγηση ενός παππού για τον πόλεμο
   - Ένα σημερινό βιβλίο ιστορίας
   - Ο μύθος του Μινώταυρου
4. Η γιαγιά σου σου διηγείται πώς ήταν το σχολείο όταν ήταν παιδί. Τι είδους πηγή είναι;
   - Προφορική πηγή
   - Γραπτή πηγή
   - Αρχαιολογικό εύρημα
   - Μύθος
5. Ποια χρονολογία είναι η πιο παλιά;
   - 800 π.Χ.
   - 300 π.Χ.
   - 100 μ.Χ.
   - 1500 μ.Χ.
6. Σε ποιον αιώνα έγινε η Επανάσταση του 1821;
   - Στον 19ο αιώνα
   - Στον 18ο αιώνα
   - Στον 21ο αιώνα
   - Στον 20ό αιώνα
7. Τι σημαίνει ότι η μάχη του Μαραθώνα έγινε το 490 π.Χ.;
   - Έγινε 490 χρόνια πριν από τη γέννηση του Χριστού
   - Έγινε 490 χρόνια ύστερα από τη γέννηση του Χριστού
   - Έγινε πριν από 490 χρόνια από σήμερα
   - Κράτησε 490 χρόνια
8. Για αιώνες η Τροία θεωρούνταν μόνο πόλη του μύθου. Τι έδειξαν οι ανασκαφές των αρχαιολόγων;
   - Ότι υπήρξε πραγματική πόλη εκεί
   - Ότι όλα όσα λέει ο μύθος έγιναν ακριβώς έτσι
   - Ότι η Τροία δεν υπήρξε ποτέ
   - Ότι οι μύθοι είναι πάντα ψέματα

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται τα αντικείμενα που βρίσκουν οι αρχαιολόγοι όταν σκάβουν;
2. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά ενός γεγονότος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά περπάτησαν για πρώτη φορά άνθρωποι στη Σελήνη;
   *Γραμμή του χρόνου με πέντε γεγονότα, από τους πρώτους Ολυμπιακούς ως τους Ολυμπιακούς της Αθήνας· η χρονιά του ταξιδιού στη Σελήνη είναι κενή.*
3. Γιατί λέμε ότι ο ιστορικός μοιάζει με ντετέκτιβ;
4. Έτσι αρχίζει το βιβλίο του ο «πατέρας της ιστορίας»: «Ο Ηρόδοτος από την Αλικαρνασσό γράφει εδώ όσα ερεύνησε, για να μην ξεχαστούν με τον καιρό όσα έκαναν οι άνθρωποι, και να μη μείνουν χωρίς δόξα μεγάλα και θαυμαστά έργα […], και κυρίως για ποια αιτία πολέμησαν μεταξύ τους.» — Ηρόδοτος, Ιστορίες, 5ος αι. π.Χ. Γιατί έγραψε ο Ηρόδοτος το βιβλίο του;
5. Θέλεις να μάθεις πώς ήταν το σχολείο πριν από εξήντα χρόνια. Ποια πηγή θα διάλεγες πρώτη: μια παλιά φωτογραφία της τάξης, ένα τετράδιο μαθητή ή τη διήγηση της γιαγιάς σου; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/what-is-history
