# Ο Προμηθέας και οι πρώτοι άνθρωποι

> Η φωτιά που κλάπηκε, και το πιθάρι που δεν έπρεπε να ανοίξει.

Ιστορία, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/prometheus

## Τι θα μάθεις

- Να διηγείσαι πώς ο Προμηθέας έδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους.
- Να εξηγείς γιατί η φωτιά ήταν τόσο πολύτιμο δώρο.
- Να περιγράφεις τον μύθο της Πανδώρας και του πιθαριού.
- Να ξεχωρίζεις τον Προμηθέα από τον Επιμηθέα με βάση το όνομά τους.

## Δύο αδέρφια με παράξενα ονόματα

Ο Δίας βασίλευε πια στον Όλυμπο. Στη γη όμως δεν υπήρχαν ακόμα άνθρωποι.

Ο μύθος λέει ότι τους έφτιαξε ο Τιτάνας **Προμηθέας**, που στην Τιτανομαχία
δεν είχε πολεμήσει τον Δία. Πήρε **χώμα και νερό**, έπλασε μικρές μορφές που
έμοιαζαν με τους θεούς, και η θεά **Αθηνά** φύσηξε μέσα τους πνοή. Έτσι
ζωντάνεψαν οι πρώτοι άνθρωποι.

Ο Προμηθέας είχε έναν αδερφό, τον **Επιμηθέα**. Τα ονόματά τους λένε πολλά:

| Όνομα      | Τι σημαίνει                         | Πώς ήταν                |
| ---------- | ----------------------------------- | ----------------------- |
| Προ-μηθέας | σκέφτεται **πριν** κάνει κάτι       | έξυπνος, προνοητικός    |
| Επι-μηθέας | σκέφτεται **μετά**, όταν είναι αργά | βιαστικός, απερίσκεπτος |

Οι θεοί ανέθεσαν στα δύο αδέρφια να μοιράσουν χαρίσματα σε όλα τα πλάσματα.
Ο Επιμηθέας ζήτησε να το κάνει μόνος του. Έδωσε στα ζώα γρήγορα πόδια, φτερά,
νύχια, δόντια και χοντρό τρίχωμα. Όταν έφτασε στους ανθρώπους, δεν του είχε
μείνει **τίποτα**: στέκονταν γυμνοί, αδύναμοι και χωρίς όπλα.

## Η φωτιά που κλάπηκε

&#x20;Ο Προμηθέας λυπήθηκε τους ανθρώπους και θέλησε να τους δώσει
κάτι που δεν είχε κανένα ζώο: τη **φωτιά**.

Η φωτιά όμως ανήκε στους θεούς, και ο Δίας δεν ήθελε να τη μοιραστεί. Ο
Προμηθέας ανέβηκε κρυφά στον Όλυμπο, πήρε μια σπίθα και την έκρυψε σε ένα
κούφιο καλάμι, τον **νάρθηκα**, που σιγοκαίει από μέσα χωρίς να φαίνεται. Έτσι
κατέβασε τη φωτιά στη γη.

Με τη φωτιά οι άνθρωποι μπόρεσαν να:

- **ζεσταθούν** τον χειμώνα και να δουν στο σκοτάδι,
- **μαγειρέψουν** το φαγητό τους,
- διώξουν τα άγρια ζώα,
- ψήσουν πήλινα αγγεία και να λιώσουν μέταλλα για **εργαλεία**.

Από εκεί ξεκίνησαν όλες οι τέχνες. Γι' αυτό ο Προμηθέας ήταν για τους
αρχαίους ο μεγάλος φίλος των ανθρώπων.

## Η τιμωρία του Προμηθέα

Ο Δίας είδε από τον Όλυμπο φωτάκια να ανάβουν παντού στη γη και θύμωσε πολύ.

&#x20;Διέταξε να δέσουν τον Προμηθέα με αλυσίδες σε έναν βράχο,
ψηλά στο βουνό **Καύκασος**. Κάθε μέρα ένας **αετός** του έτρωγε το συκώτι, και
κάθε νύχτα το συκώτι μεγάλωνε ξανά. Η τιμωρία δεν είχε τέλος.

Πολλά χρόνια αργότερα πέρασε από εκεί ο ήρωας **Ηρακλής**. Σκότωσε τον αετό με
ένα βέλος και ελευθέρωσε τον Προμηθέα.

## Η Πανδώρα και το πιθάρι

Ο Δίας ήθελε να τιμωρήσει και τους ανθρώπους. Ζήτησε από τον **Ήφαιστο** να
πλάσει από χώμα και νερό μια όμορφη γυναίκα. Κάθε θεός της χάρισε κάτι:
ομορφιά, ωραία φωνή, επιδεξιότητα, εξυπνάδα. Γι' αυτό την είπαν **Πανδώρα**,
«αυτή που πήρε δώρα από όλους».

Ο Προμηθέας είχε προειδοποιήσει τον αδερφό του: «Μη δεχτείς ποτέ δώρο από τον
Δία». Όταν όμως ο Ερμής έφερε την Πανδώρα στον Επιμηθέα, εκείνος την
παντρεύτηκε αμέσως. Σκέφτηκε, όπως πάντα, **μετά**.

Η Πανδώρα είχε μαζί της ένα κλειστό **πιθάρι**. Μια μέρα, από περιέργεια,
σήκωσε το καπάκι. Πετάχτηκαν έξω όλα τα κακά του κόσμου: οι αρρώστιες, ο
κόπος, η φτώχεια, τα γηρατειά, η λύπη. Σκόρπισαν στη γη και δεν ξαναμπήκαν
ποτέ μέσα.

Η Πανδώρα έκλεισε γρήγορα το πιθάρι, αλλά ήταν αργά. Μέσα, κάτω από το χείλος
του, είχε μείνει μόνο η **Ελπίδα**.

> **Πρόσεχε**
>
> Σήμερα λέμε «το **κουτί** της Πανδώρας». Στον μύθο όμως ήταν **πιθάρι**, ένα
> μεγάλο πήλινο δοχείο.
>
> Όταν κάτι ξεκινάει προβλήματα που δεν σταματούν, λέμε ότι «άνοιξε το κουτί της
> Πανδώρας».

*Πιθάρια από το ανάκτορο της Κνωσού. Μέσα σε τέτοια μεγάλα πήλινα δοχεία φύλαγαν λάδι, κρασί και σιτάρι. Σε ένα πιθάρι σαν αυτά φαντάζονταν οι αρχαίοι κλεισμένα τα κακά της Πανδώρας.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Προμηθέας ή Επιμηθέας;*

> **Κλειδί**
>
> Ο μύθος του Προμηθέα απαντάει σε δύο μεγάλες ερωτήσεις των αρχαίων:
>
> 1. **Πώς απέκτησαν οι άνθρωποι τη φωτιά** και τις τέχνες; Τη χάρισε ο Προμηθέας.
> 2. **Γιατί υπάρχουν στον κόσμο οι αρρώστιες και η λύπη;** Βγήκαν από το πιθάρι
>    της Πανδώρας.
>
> Και κάτι ακόμα: μέσα σε όλα τα κακά, στους ανθρώπους έμεινε η **ελπίδα**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί θύμωσε τόσο πολύ ο Δίας με τον Προμηθέα;

1. Η φωτιά ήταν των θεών, και ο Δίας είχε αποφασίσει να μην τη δώσει στους
   ανθρώπους.
2. Ο Προμηθέας την πήρε **κρυφά** και πήγε κόντρα στον βασιλιά των θεών.
3. Με τη φωτιά οι άνθρωποι έγιναν πιο δυνατοί, λίγο πιο κοντά στους θεούς. Ο Δίας
   το είδε σαν προσβολή και τιμώρησε σκληρά και τον Προμηθέα και τους ανθρώπους.

### Παράδειγμα 2: Γιατί ο μύθος λέει ότι στο πιθάρι έμεινε η Ελπίδα;

1. Όλα τα κακά βγήκαν και σκόρπισαν στον κόσμο. Κανείς δεν μπορεί να τα μαζέψει.
2. Η Ελπίδα όμως δεν χάθηκε: έμεινε **κοντά στους ανθρώπους**.
3. Όσο δύσκολα κι αν γίνουν τα πράγματα, οι άνθρωποι ελπίζουν σε καλύτερες
   μέρες, και αυτό τους δίνει δύναμη να συνεχίζουν.

## Ερωτήσεις

1. Τι έκλεψε ο Προμηθέας από τους θεούς για να το δώσει στους ανθρώπους;
   - Τη φωτιά
   - Τον κεραυνό του Δία
   - Την αμβροσία
   - Το πιθάρι της Πανδώρας
2. Πού έκρυψε ο Προμηθέας τη φωτιά για να την κατεβάσει στη γη;
   - Σε ένα κούφιο καλάμι
   - Μέσα σε ένα πιθάρι
   - Στο στόμα του
   - Στα φτερά ενός αετού
3. Γιατί η φωτιά ήταν τόσο πολύτιμο δώρο για τους πρώτους ανθρώπους;
   - Ζεσταίνονταν και μαγείρευαν το φαγητό
   - Τους έκανε αθάνατους σαν τους θεούς
   - Τους άρεσε να την κοιτάζουν τα βράδια
   - Τους έδινε φτερά και γρήγορα πόδια
4. Πώς τιμώρησε ο Δίας τον Προμηθέα;
   - Τον έδεσε με αλυσίδες σε βράχο του Καυκάσου
   - Τον έκλεισε στα Τάρταρα με τους άλλους Τιτάνες
   - Του πήρε την αθανασία και τον έκανε θνητό
   - Τον έδιωξε για πάντα σε ένα έρημο νησί
5. Το όνομα «Επιμηθέας» σημαίνει «αυτός που σκέφτεται μετά». Ποια πράξη του ταιριάζει με το όνομά του;
   - Δέχτηκε την Πανδώρα, παρά την προειδοποίηση
   - Έκλεψε τη φωτιά από τον Όλυμπο μέσα σε καλάμι
   - Έπλασε τους ανθρώπους από χώμα και νερό
   - Ελευθέρωσε τον αδερφό του από τις αλυσίδες
6. Ποιος θεός έπλασε την Πανδώρα, με εντολή του Δία;
   - Ο Ήφαιστος
   - Ο Προμηθέας
   - Ο Ερμής
   - Ο Ποσειδώνας
7. Γιατί η πρώτη γυναίκα του μύθου ονομάστηκε Πανδώρα;
   - Γιατί όλοι οι θεοί τής έδωσαν δώρα
   - Γιατί έδωσε δώρα σε όλους τους ανθρώπους
   - Γιατί ήταν κόρη του Προμηθέα
   - Γιατί άνοιξε ένα κουτί
8. Τι έμεινε μέσα στο πιθάρι όταν η Πανδώρα το ξανάκλεισε;
   - Η Ελπίδα
   - Οι αρρώστιες
   - Η φωτιά
   - Τίποτα

## Ασκήσεις

1. Από ποια δύο υλικά έπλασε ο Προμηθέας τους πρώτους ανθρώπους;
2. Γιατί ο Προμηθέας λυπήθηκε τους ανθρώπους και αποφάσισε να τους δώσει τη φωτιά;
3. Ο Ησίοδος γράφει: «Πριν, οι άνθρωποι ζούσαν στη γη μακριά από τα κακά, χωρίς κούραση και χωρίς αρρώστιες. Όμως η γυναίκα σήκωσε το μεγάλο καπάκι του πιθαριού και τα σκόρπισε […]. Μόνο η Ελπίδα έμεινε μέσα, κάτω από το χείλος του πιθαριού.» — Ησίοδος, Έργα και Ημέρες, γύρω στο 700 π.Χ. Τι ήθελαν να εξηγήσουν οι αρχαίοι με αυτόν τον μύθο;
4. Ο Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά κρυφά από τον Δία, για να βοηθήσει τους ανθρώπους. Εσύ τι λες: καλά έκανε;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/prometheus
