# Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός

> Κυκλώπεια τείχη, χρυσές μάσκες και η Γραμμική Β.

Ιστορία, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/mycenaeans

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τις μυκηναϊκές ακροπόλεις και να εξηγείς γιατί είχαν κυκλώπεια τείχη.
- Να αναγνωρίζεις την Πύλη των Λεόντων, τους βασιλικούς τάφους και τις χρυσές μάσκες.
- Να εξηγείς τι είναι η Γραμμική Β και γιατί δείχνει ότι οι Μυκηναίοι μιλούσαν ελληνικά.
- Να συγκρίνεις τους Μυκηναίους με τους Μινωίτες.

## Οι πρώτοι Έλληνες

Όσο οι Μινωίτες έχτιζαν ανάκτορα στην Κρήτη, στην **ηπειρωτική Ελλάδα** ζούσαν
λαοί που μιλούσαν μια πολύ παλιά μορφή της **ελληνικής γλώσσας**. Γύρω στο
**1600 π.Χ.** έγιναν πλούσιοι και δυνατοί και δημιούργησαν τον **Μυκηναϊκό
πολιτισμό**.

Πήρε το όνομά του από τις **Μυκήνες**, στην Αργολίδα της Πελοποννήσου, το πιο
σημαντικό τους κέντρο. Υπήρχαν όμως κι άλλα: η **Τίρυνθα**, η **Πύλος**, η
**Θήβα**, ο **Ορχομενός**, η **Αθήνα**.

Στα έπη του **Ομήρου**, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, οι Έλληνες αυτής της
εποχής λέγονται **Αχαιοί**, και βασιλιάς των Μυκηνών είναι ο **Αγαμέμνονας**.

## Κάστρα πάνω στους λόφους

Κάθε μυκηναϊκό κέντρο είχε έναν **βασιλιά**, τον **άνακτα**. Ζούσε σε ανάκτορο
χτισμένο πάνω σε λόφο, με δυνατά **τείχη** γύρω του. Ένα τέτοιο οχυρωμένο
ύψωμα το λέμε **ακρόπολη**.

Τα τείχη ήταν φτιαγμένα από **τεράστιες πέτρες**, που μερικές ζυγίζουν όσο ένα
φορτηγό. Οι αρχαίοι Έλληνες των επόμενων αιώνων δεν πίστευαν ότι άνθρωποι
μπορούσαν να τις σηκώσουν. Έλεγαν ότι τα έχτισαν οι **Κύκλωπες**, οι γίγαντες
του μύθου. Γι' αυτό τα λέμε ακόμα **κυκλώπεια τείχη**.

Στην είσοδο των Μυκηνών στέκεται η **Πύλη των Λεόντων**: πάνω από την πόρτα,
δύο λιοντάρια από πέτρα ακουμπούν τα μπροστινά τους πόδια σε βάθρα, δεξιά
και αριστερά από μια κολόνα.

*Η Πύλη των Λεόντων στις Μυκήνες. Το μεγάλο πέτρινο δοκάρι πάνω από την πόρτα είναι ένα κομμάτι και ζυγίζει πολλούς τόνους. Δεξιά, ένα κομμάτι από τα κυκλώπεια τείχη.*

Μέσα στο ανάκτορο, η πιο σημαντική αίθουσα ήταν το **μέγαρο**: ένα μεγάλο
δωμάτιο με μια στρογγυλή **εστία** στη μέση και τον θρόνο του άνακτα στο πλάι.

## Χρυσάφι στους τάφους

Οι Μυκηναίοι έθαβαν τους βασιλιάδες τους με πλούσια δώρα.

- Οι πιο παλιοί βασιλικοί τάφοι ήταν **λακκοειδείς**: βαθιοί λάκκοι μέσα στο
  έδαφος. Στις Μυκήνες βρίσκονται μέσα σε έναν κύκλο από πέτρες, τον **Ταφικό
  Κύκλο Α**.
- Αργότερα έχτισαν τους **θολωτούς τάφους**, που μοιάζουν με τεράστιες
  πέτρινες κυψέλες. Ο πιο γνωστός λέγεται **«Θησαυρός του Ατρέα»**.

*Ο «Θησαυρός του Ατρέα», θολωτός τάφος στις Μυκήνες. Ο διάδρομος οδηγεί στη μεγάλη πόρτα. Πίσω της, μέσα στον λόφο, κρύβεται ένας ψηλός πέτρινος θόλος.*

Το **1876 μ.Χ.** ο Γερμανός **Ερρίκος Σλήμαν** έσκαψε στον Ταφικό Κύκλο Α.
Βρήκε σπαθιά, κύπελλα, κοσμήματα και **χρυσές μάσκες** πάνω στα πρόσωπα των
νεκρών. Ο Σλήμαν είχε διαβάσει τον Όμηρο και πίστεψε ότι μία από αυτές ήταν η
μάσκα του Αγαμέμνονα.

> **Πρόσεχε**
>
> Η «μάσκα του Αγαμέμνονα» **δεν** ανήκε στον Αγαμέμνονα. Είναι **πάνω από 300
> χρόνια παλαιότερη** από την εποχή όπου ο μύθος τοποθετεί τον Τρωικό πόλεμο.
>
> Το όνομα έμεινε από συνήθεια. Δεν ξέρουμε ποιος ήταν ο βασιλιάς που τη φόρεσε,
> ούτε ξέρουμε αν ο Αγαμέμνονας υπήρξε πραγματικά.

## Η Γραμμική Β

Οι Μυκηναίοι γνώρισαν τους Μινωίτες και πήραν πολλά από αυτούς: τεχνικές,
σχέδια, και τη **γραφή**. Άλλαξαν τη Γραμμική Α για να ταιριάζει στη δική τους
γλώσσα, και έτσι γεννήθηκε η **Γραμμική Β**.

Πήλινες πινακίδες με Γραμμική Β βρέθηκαν στην **Πύλο**, στις **Μυκήνες**, στη
**Θήβα** και στην **Κνωσό**, όπου εγκαταστάθηκαν Μυκηναίοι μετά το 1450 π.Χ.
Οι πινακίδες ψήθηκαν κατά λάθος στις φωτιές που έκαψαν τα ανάκτορα, και γι'
αυτό σώθηκαν.

Το **1952 μ.Χ.** ο Άγγλος **Μάικλ Βέντρις** κατάφερε να τη διαβάσει. Η
έκπληξη ήταν μεγάλη: η γλώσσα των πινακίδων ήταν **ελληνικά**. Σε αντίθεση με
τη Γραμμική Α, τη Γραμμική Β **τη διαβάζουμε**.

Τι γράφουν; Κυρίως **λογαριασμούς** του ανακτόρου: πόσα πρόβατα, πόσο λάδι,
πόσοι τεχνίτες, ποια δώρα πήγαν σε ποιον θεό. Εκεί βρίσκουμε ήδη ονόματα
θεών που θα γνωρίσουν και οι επόμενοι Έλληνες, όπως ο **Δίας**, η **Ήρα** και ο
**Ποσειδώνας**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μινωίτες ή Μυκηναίοι;*

## Πολεμιστές και έμποροι

Οι Μυκηναίοι ήταν **πολεμιστές**. Στους τάφους τους βρέθηκαν σπαθιά, δόρατα
και μια ολόκληρη **πανοπλία από μπρούντζο**, η πανοπλία των **Δενδρών** στην
Αργολίδα. Πολεμούσαν πάνω σε **άρματα** που τα έσερναν άλογα.

*Η πανοπλία των Δενδρών, στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ναυπλίου. Είναι φτιαγμένη από φύλλα μπρούντζου. Το κράνος από πάνω είναι στολισμένο με κομμάτια από δόντια αγριόχοιρου.*

Ήταν όμως και **ναυτικοί και έμποροι**, όπως οι Μινωίτες πριν από αυτούς.
Μυκηναϊκά αγγεία βρέθηκαν στην Κύπρο, στην Αίγυπτο, στη Συρία και στην Ιταλία.

## Το τέλος των ανακτόρων

Γύρω στο **1200 π.Χ.** τα μυκηναϊκά ανάκτορα άρχισαν να καταστρέφονται, το ένα
μετά το άλλο, από φωτιές. Γιατί; Οι ιστορικοί **δεν είναι σίγουροι**. Ίσως
σεισμοί, ίσως χρόνια με κακή σοδειά, ίσως πόλεμοι ανάμεσα στα βασίλεια ή
επιδρομές από αλλού.

Ως το **1100 π.Χ.** ο Μυκηναϊκός πολιτισμός είχε σβήσει. Μαζί του ξεχάστηκε και
η γραφή: οι Έλληνες θα περάσουν αιώνες χωρίς να γράφουν, ώσπου να φτιάξουν
το **αλφάβητο**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι Μυκηναίοι στη γραμμή του χρόνου*

> **Κλειδί**
>
> Οι Μυκηναίοι ήταν οι **πρώτοι Έλληνες** που γνωρίζουμε από τα ευρήματα.
>
> Ζούσαν σε ακροπόλεις πάνω σε λόφους, πίσω από κυκλώπεια τείχη, και ήταν
> πολεμιστές αλλά και έμποροι. Η Γραμμική Β αποδεικνύει ότι η γλώσσα τους ήταν **ελληνικά**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Οι Μινωίτες δεν έχτιζαν τείχη. Γιατί οι Μυκηναίοι έχτισαν τόσο χοντρά τείχη γύρω από τα ανάκτορά τους;

1. Η Κρήτη είναι νησί. Ένας εχθρός έπρεπε πρώτα να περάσει τη θάλασσα, που τη φύλαγε ο μινωικός στόλος.
2. Οι Μυκήνες, η Τίρυνθα και η Πύλος βρίσκονται στη **στεριά**. Ένας στρατός μπορούσε να έρθει με τα πόδια ή με άρματα.
3. Τα μυκηναϊκά βασίλεια ήταν πολλά και κοντά το ένα στο άλλο, και συχνά πολεμούσαν.
4. Γι' αυτό διάλεγαν έναν ψηλό λόφο και τον έκλειναν με **κυκλώπεια τείχη**.

   Όποιος κινδυνεύει από τη στεριά χτίζει τείχη· όποιος ελέγχει τη θάλασσα χτίζει πλοία.

### Παράδειγμα 2: Πώς ξέρουμε ότι οι Μυκηναίοι μιλούσαν ελληνικά, αφού έζησαν πριν από το αλφάβητο;

1. Οι Μυκηναίοι άφησαν πήλινες πινακίδες γραμμένες σε Γραμμική Β.
2. Για πολλά χρόνια κανείς δεν μπορούσε να τις διαβάσει.
3. Το 1952 ο Μάικλ Βέντρις βρήκε τι ήχο κάνει κάθε σύμβολο. Διαβάζοντάς τες δυνατά, άκουσε λέξεις ελληνικές, όπως ονόματα θεών και ζώων.
4. Άρα η γλώσσα τους ήταν μια πολύ παλιά μορφή της **ελληνικής**.

   Μια γραφή που τη διαβάζουμε μάς λέει ποια γλώσσα μιλούσαν όσοι την έγραψαν.

## Ερωτήσεις

1. Από πού πήρε το όνομά του ο Μυκηναϊκός πολιτισμός;
   - Από τις Μυκήνες, το πιο ισχυρό κέντρο του
   - Από έναν βασιλιά που λεγόταν Μυκηναίος
   - Από ένα νησί των Κυκλάδων
   - Από τη Γραμμική Β, που έτσι ονόμαζε τον λαό
2. Γιατί τα τείχη των Μυκηνών λέγονται «κυκλώπεια»;
   - Επειδή πίστευαν ότι τα έχτισαν οι Κύκλωπες
   - Επειδή σχηματίζουν τέλειο κύκλο
   - Επειδή τα έχτισαν πραγματικά οι Κύκλωπες
   - Επειδή οι πέτρες τους ήρθαν από τις Κυκλάδες
3. Ποια είναι η μεγάλη ανακάλυψη για τη Γραμμική Β;
   - Διαβάστηκε και φάνηκε ότι είναι ελληνικά
   - Είναι το ίδιο με το ελληνικό αλφάβητο
   - Κανείς δεν έχει καταφέρει να τη διαβάσει
   - Γράφει τη γλώσσα των Μινωιτών
4. Τι γράφουν κυρίως οι πινακίδες της Γραμμικής Β;
   - Λογαριασμούς και αρχεία του ανακτόρου
   - Την Ιλιάδα και την Οδύσσεια
   - Γράμματα που έστελναν τα παιδιά στους φίλους τους
   - Νόμους που ψήφιζαν οι πολίτες
5. Ποιο είναι σωστό για τη «μάσκα του Αγαμέμνονα»;
   - Είναι πιο παλιά από τον Τρωικό πόλεμο
   - Αποδεικνύει ότι ο Αγαμέμνονας υπήρξε πραγματικά
   - Βρέθηκε στην Κνωσό από τον Έβανς
   - Είναι φτιαγμένη από μάρμαρο
6. Ποια διαφορά ανάμεσα σε Μινωίτες και Μυκηναίους είναι σωστή;
   - Μόνο οι Μυκηναίοι έχτιζαν χοντρά τείχη
   - Μόνο οι Μινωίτες έκαναν εμπόριο με πλοία
   - Μόνο οι Μινωίτες είχαν γραφή
   - Μόνο οι Μυκηναίοι ζωγράφιζαν τοιχογραφίες
7. Τι ήταν το μέγαρο σε ένα μυκηναϊκό ανάκτορο;
   - Η αίθουσα με την εστία
   - Η πύλη με τα λιοντάρια
   - Ένας θολωτός τάφος
   - Η αποθήκη για τα πιθάρια
8. Τι ξέρουμε για το τέλος των μυκηναϊκών ανακτόρων γύρω στο 1200 π.Χ.;
   - Κάηκαν, αλλά δεν ξέρουμε σίγουρα γιατί
   - Τα έθαψε η στάχτη του ηφαιστείου της Θήρας
   - Οι κάτοικοι τα γκρέμισαν για να χτίσουν μεγαλύτερα
   - Το γράφουν αναλυτικά οι πινακίδες της Γραμμικής Β

## Ασκήσεις

1. Ποια ζώα είναι σκαλισμένα πάνω από την είσοδο των Μυκηνών;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 1876 μ.Χ. Ποιος άρχισε τότε να σκάβει στις Μυκήνες;
   *Γραμμή του χρόνου από τους βασιλικούς τάφους των Μυκηνών ως το 1952· το γεγονός του 1876 είναι κενό.*
3. Τι χάθηκε όταν έσβησε ο Μυκηναϊκός πολιτισμός, γύρω στο 1100 π.Χ.;
4. Ο περιηγητής Παυσανίας είδε τα ερείπια της Τίρυνθας: «Το τείχος, το μόνο που έμεινε από τα ερείπια, είναι έργο των Κυκλώπων. Είναι φτιαγμένο από ακατέργαστες πέτρες, τόσο μεγάλες που ούτε η πιο μικρή δεν θα κουνιόταν καν από ένα ζευγάρι μουλάρια.» — Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις, 2ος αι. μ.Χ. Τι είδε ο ίδιος ο Παυσανίας, και τι απλώς πίστευαν οι άνθρωποι της εποχής του;
5. Ποια ανακάλυψη σου φαίνεται πιο σπουδαία: οι χρυσές μάσκες που βρήκε ο Σλήμαν ή το διάβασμα της Γραμμικής Β από τον Βέντρις; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/mycenaeans
