# Πώς φτιάχτηκε ο κόσμος

> Χάος, Γαία και Τιτάνες: η απάντηση των αρχαίων σε μια πολύ μεγάλη ερώτηση.

Ιστορία, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/creation-myths

## Τι θα μάθεις

- Να διηγείσαι με τη σωστή σειρά πώς φτιάχτηκε ο κόσμος σύμφωνα με τους αρχαίους.
- Να ξεχωρίζεις τις γενιές των θεών: Γαία και Ουρανός, Τιτάνες, Ολύμπιοι.
- Να περιγράφεις πώς σώθηκε ο Δίας και πώς νίκησε στην Τιτανομαχία.
- Να εξηγείς ότι ο μύθος ήταν η απάντηση των αρχαίων σε μια μεγάλη ερώτηση.

## Μια πολύ μεγάλη ερώτηση

Πώς φτιάχτηκε ο κόσμος; Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν τηλεσκόπια ούτε
επιστήμονες, κι έτσι απάντησαν με έναν **μύθο**. Τον κατέγραψε ο ποιητής
**Ησίοδος** στη **Θεογονία** («πώς γεννήθηκαν οι θεοί»).

Δεν είναι ιστορία· είναι ο τρόπος που **φαντάζονταν** οι αρχαίοι την αρχή του
κόσμου.

## Στην αρχή ήταν το Χάος

Πρώτα υπήρχε το **Χάος**: ένα απέραντο, σκοτεινό κενό, χωρίς σχήμα και τάξη.

Μετά ήρθε η **Γαία**, η Γη, πλατιά και σταθερή. Η Γαία γέννησε τον
**Ουρανό**, που τη σκέπασε από παντού, και τα βουνά και τη θάλασσα.

Η Γαία και ο Ουρανός έκαναν πολλά παιδιά: τους δώδεκα **Τιτάνες**, πελώριους
θεούς, τους **Κύκλωπες** με ένα μάτι στη μέση του μετώπου, και τους
**Εκατόγχειρες**, με εκατό χέρια ο καθένας.

## Οι Τιτάνες και ο Κρόνος

Ο Ουρανός φοβόταν τα παιδιά του και τα έκλεινε μέσα στη γη. Η Γαία θύμωσε,
και ο μικρότερος Τιτάνας, ο **Κρόνος**, πήρε ένα δρεπάνι, νίκησε τον
πατέρα του και έγινε ο νέος βασιλιάς.

Ο Κρόνος παντρεύτηκε την Τιτανίδα **Ρέα**. Μια προφητεία όμως έλεγε ότι ένα
παιδί του θα του έπαιρνε τον θρόνο. Γι' αυτό, κάθε μωρό που γεννιόταν, **το
κατάπινε**: την Εστία, τη Δήμητρα, την Ήρα, τον Άδη και τον Ποσειδώνα.

## Ο Δίας σώζεται

Όταν γεννήθηκε το έκτο παιδί, ο **Δίας**, η Ρέα το έκρυψε σε μια σπηλιά της
**Κρήτης**. Στον Κρόνο έδωσε μια **πέτρα τυλιγμένη σε σπάργανα**, κι εκείνος
την κατάπιε χωρίς να καταλάβει.

*Μέσα στο Δικταίο Άντρο, μια σπηλιά στο οροπέδιο Λασιθίου της Κρήτης. Εδώ, έλεγαν πολλοί αρχαίοι, η Ρέα έκρυψε τον μικρό Δία. Τις πέτρινες «κολόνες» τις έφτιαξε σιγά σιγά το νερό που στάζει.*

&#x20;Τον μικρό Δία τον τάιζε με το γάλα της η κατσίκα **Αμάλθεια**.
Οι **Κουρήτες**, νεαροί πολεμιστές, χόρευαν και χτυπούσαν τις ασπίδες τους για
να μην ακούγεται το κλάμα του.

Όταν ο Δίας μεγάλωσε, με τη βοήθεια της σοφής Τιτανίδας **Μήτιδας**, έδωσε
στον Κρόνο ένα μαγικό ποτό. Ο Κρόνος έβγαλε την πέτρα και όλα τα αδέρφια του
Δία, ζωντανά.

## Η Τιτανομαχία

&#x20;Τότε ξέσπασε ένας τρομερός πόλεμος: οι νέοι θεοί με
αρχηγό τον Δία, πάνω στον **Όλυμπο**, εναντίον των Τιτάνων, πάνω στο βουνό
Όθρυ. Λέγεται **Τιτανομαχία** και κράτησε **δέκα χρόνια**.

Ο Δίας ελευθέρωσε τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες. Οι Κύκλωπες χάρισαν
σ' εκείνον τον **κεραυνό**, στον Ποσειδώνα την **τρίαινα** και στον Άδη μια
περικεφαλαία που τον έκανε αόρατο. Οι Εκατόγχειρες πετούσαν βράχους με τα
εκατό χέρια τους.

Οι Τιτάνες νικήθηκαν και κλείστηκαν στα **Τάρταρα**, το πιο βαθύ σημείο κάτω
από τη γη. Όσοι δεν είχαν πολεμήσει τον Δία έμειναν ελεύθεροι.

> **Κλειδί**
>
> Τρεις γενιές, τρεις βασιλιάδες του κόσμου:
>
> | Γενιά       | Ποιοι είναι                                          | Ο βασιλιάς |
> | ----------- | ---------------------------------------------------- | ---------- |
> | Οι πρώτοι   | Γαία και Ουρανός                                     | ο Ουρανός  |
> | Οι Τιτάνες  | παιδιά της Γαίας και του Ουρανού                     | ο Κρόνος   |
> | Οι Ολύμπιοι | παιδιά του Κρόνου και της Ρέας, και οι απόγονοί τους | ο Δίας     |
>
> Κάθε φορά ένα παιδί παίρνει τον θρόνο από τον πατέρα του. Με τον Δία ο κόσμος
> βρίσκει επιτέλους **τάξη**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια γενιά ανήκει;*

## Ο κόσμος μοιράζεται

Μετά τη νίκη, τα τρία αδέρφια μοίρασαν τον κόσμο με κλήρο:

| Θεός       | Τι πήρε                                 | Το όπλο του                  |
| ---------- | --------------------------------------- | ---------------------------- |
| Δίας       | τον ουρανό, και έγινε βασιλιάς των θεών | κεραυνός                     |
| Ποσειδώνας | τη θάλασσα                              | τρίαινα                      |
| Άδης       | τον κάτω κόσμο, των νεκρών              | περικεφαλαία της αορατότητας |

Η γη και ο Όλυμπος έμειναν κοινά. Οι θεοί έστησαν τα παλάτια τους στην κορυφή του
**Ολύμπου**, του ψηλότερου βουνού της Ελλάδας.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο Κρόνος και ο **χρόνος** δεν είναι το ίδιο.
>
> Ο Κρόνος είναι ο Τιτάνας, ο πατέρας του Δία. Ο χρόνος είναι οι μέρες που
> περνούν. Οι λέξεις μοιάζουν, όμως στον Ησίοδο είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί ο Κρόνος κατάπινε τα παιδιά του;

1. Ο ίδιος είχε πάρει τον θρόνο από τον πατέρα του, τον Ουρανό.
2. Μια προφητεία τού είπε ότι θα πάθαινε το ίδιο: ένα παιδί του θα τον ανέτρεπε.
3. Για να μη χάσει τη δύναμή του, κατάπινε κάθε μωρό. Κι όμως η προφητεία βγήκε
   αληθινή: ο Δίας σώθηκε και τον νίκησε.

### Παράδειγμα 2: Ο μύθος λέει ότι ο Δίας μεγάλωσε σε σπηλιά της Κρήτης. Είναι ιστορικό γεγονός;

1. Για έναν θεό που τον τάισε μια κατσίκα δεν μπορεί να υπάρξει απόδειξη.
2. Στην Κρήτη όμως, σε σπηλιές της Ίδης και της Δίκτης, οι αρχαιολόγοι βρήκαν
   αφιερώματα στον Δία.
3. Η γέννηση του Δία είναι **μύθος**. Είναι όμως **ιστορία** ότι οι αρχαίοι
   πίστευαν τον μύθο και λάτρευαν τον Δία σε αυτές τις σπηλιές.

## Ερωτήσεις

1. Τι υπήρχε στην αρχή απ' όλα, σύμφωνα με τον μύθο;
   - Το Χάος
   - Ο Δίας
   - Ο Όλυμπος
   - Οι Τιτάνες
2. Ποιοι ήταν οι γονείς των Τιτάνων;
   - Η Γαία και ο Ουρανός
   - Ο Κρόνος και η Ρέα
   - Ο Δίας και η Ήρα
   - Το Χάος και ο Κρόνος
3. Γιατί ο Κρόνος κατάπινε τα παιδιά του;
   - Φοβόταν μην του πάρουν τον θρόνο
   - Πεινούσε
   - Του το ζήτησε η Ρέα
   - Ήθελε να τα προστατέψει από τους Τιτάνες
4. Τι έδωσε η Ρέα στον Κρόνο στη θέση του μωρού Δία;
   - Μια πέτρα τυλιγμένη σε σπάργανα
   - Την κατσίκα Αμάλθεια
   - Έναν κεραυνό από τους Κύκλωπες
   - Ένα άλλο μωρό, για να τον ξεγελάσει
5. Γιατί οι Κουρήτες χτυπούσαν τις ασπίδες τους στη σπηλιά της Κρήτης;
   - Για να μην ακούσει ο Κρόνος το μωρό
   - Για να ξεκινήσουν πόλεμο με τους Τιτάνες
   - Για να ξυπνήσουν τον Δία
   - Για να καλέσουν την Αμάλθεια
6. Ποιοι χάρισαν στον Δία τον κεραυνό;
   - Οι Κύκλωπες
   - Οι Τιτάνες
   - Η Ρέα
   - Ο Ποσειδώνας
7. Τι ήταν η Τιτανομαχία;
   - Ο πόλεμος των Ολύμπιων θεών με τους Τιτάνες
   - Ο πόλεμος του Κρόνου εναντίον του Ουρανού
   - Ένας αγώνας δύναμης στην Ολυμπία
   - Ένας πραγματικός πόλεμος της αρχαίας Ελλάδας
8. Μετά τη νίκη, ποιος θεός πήρε τη θάλασσα;
   - Ο Ποσειδώνας
   - Ο Δίας
   - Ο Άδης
   - Ο Κρόνος

## Ασκήσεις

1. Πού κλείστηκαν οι Τιτάνες μετά την ήττα τους;
2. Τι άλλαξε στον κόσμο όταν ο Δίας νίκησε τους Τιτάνες;
3. Ο ποιητής Ησίοδος γράφει: «Πρώτα απ' όλα γεννήθηκε το Χάος, κι ύστερα η πλατιά Γαία, για πάντα η σίγουρη κατοικία των θεών. […] Και η Γαία γέννησε πρώτα τον Ουρανό με τα αστέρια, ίσο με τον εαυτό της, για να τη σκεπάζει από παντού.» — Ησίοδος, Θεογονία, γύρω στο 700 π.Χ. Τι ήθελαν να εξηγήσουν οι αρχαίοι με αυτόν τον μύθο;
4. Ο Δίας δεν τα κατάφερε μόνος του. Ποιος σου φαίνεται ο πιο σπουδαίος βοηθός του σε αυτόν τον μύθο, και γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/creation-myths
