# Η Αργοναυτική εκστρατεία

> Ο Ιάσονας, η Αργώ και το χρυσόμαλλο δέρας.

Ιστορία, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/argonauts

## Τι θα μάθεις

- Να διηγείσαι με τη σωστή σειρά τα κύρια επεισόδια της Αργοναυτικής εκστρατείας.
- Να λες ποιος ήταν ο Ιάσονας, τι ήταν η Αργώ και τι ήταν το χρυσόμαλλο δέρας.
- Να εξηγείς πώς ξεπέρασαν οι Αργοναύτες κάθε κίνδυνο και ποιος τους βοήθησε.
- Να ξεχωρίζεις τι στον μύθο είναι φαντασία και τι μας λέει για τους αρχαίους ναυτικούς.

## Ένα κριάρι με χρυσό μαλλί

Η ιστορία ξεκινά πριν από τον Ιάσονα. Στη Βοιωτία ζούσαν δύο αδέρφια, ο
**Φρίξος** και η **Έλλη**. Η μητριά τους ήθελε να τα βγάλει από τη μέση, και η
μητέρα τους, η **Νεφέλη**, ζήτησε βοήθεια από τους θεούς.

&#x20;Οι θεοί έστειλαν ένα κριάρι με **χρυσό μαλλί** που μπορούσε να **πετάει**. Τα
παιδιά ανέβηκαν στη ράχη του και πέταξαν μακριά, πάνω από τη θάλασσα. Στον
δρόμο η Έλλη ζαλίστηκε και έπεσε στο νερό. Από τότε εκείνη η στενή θάλασσα
λέγεται **Ελλήσποντος**, «η θάλασσα της Έλλης».

Ο Φρίξος έφτασε σώος στην **Κολχίδα**, στην άκρη του **Εύξεινου Πόντου**, της
Μαύρης Θάλασσας. Εκεί ο βασιλιάς **Αιήτης** κρέμασε το χρυσό τομάρι του
κριαριού σε μια βελανιδιά. Αυτό είναι το **χρυσόμαλλο δέρας**, και το φύλαγε
ένας **δράκος που δεν κοιμόταν ποτέ**.

## Ο Ιάσονας με το ένα σανδάλι

Στην **Ιωλκό**, κοντά στον σημερινό Βόλο, βασίλευε ο **Πελίας**, που είχε
πάρει άδικα τον θρόνο από τον αδερφό του, τον Αίσονα.

Ο γιος του Αίσονα, ο **Ιάσονας**, μεγάλωσε κρυφά στο **Πήλιο**, με δάσκαλο τον
σοφό Κένταυρο **Χείρωνα**. Όταν μεγάλωσε, κατέβηκε στην Ιωλκό να ζητήσει πίσω
τον θρόνο.

*Χάρτης της Ελλάδας με τον Βόλο, κοντά στην αρχαία Ιωλκό, και το βουνό Πήλιο ακριβώς δίπλα του.*

Ένα μαντείο είχε πει στον Πελία: «Φυλάξου από τον άνθρωπο που θα έρθει με
**ένα σανδάλι**». Στον δρόμο ο Ιάσονας βοήθησε μια γριούλα να περάσει ένα
ποτάμι και έχασε το ένα του σανδάλι στο νερό. Η γριούλα ήταν η θεά **Ήρα**, και
από τότε τον προστάτευε.

Ο Πελίας τρόμαξε μόλις τον είδε. «Φέρε μου το χρυσόμαλλο δέρας από την
Κολχίδα», του είπε, «και θα σου δώσω τον θρόνο».

## Η Αργώ και οι Αργοναύτες

&#x20;Για τόσο μακρινό ταξίδι χρειαζόταν γερό καράβι. Το έφτιαξε ο
ναυπηγός **Άργος**, με ξύλα από το Πήλιο και με τη βοήθεια της **Αθηνάς**.
Ονομάστηκε **Αργώ**, και όσοι ταξίδεψαν με αυτό λέγονται **Αργοναύτες**, «οι
ναύτες της Αργώς».

*Ένα σύγχρονο ομοίωμα της Αργώς στο λιμάνι του Βόλου, κοντά στην αρχαία Ιωλκό. Είναι ξύλινο, με πολλά κουπιά και ένα πανί, όπως πιστεύουν οι ειδικοί ότι ήταν τα καράβια εκείνης της εποχής.*

Ο Ιάσονας κάλεσε τους πιο γενναίους ήρωες της Ελλάδας. Ανάμεσά τους ήταν:

| Ήρωας                   | Τι ήξερε να κάνει                                |
| ----------------------- | ------------------------------------------------ |
| Ηρακλής                 | ο πιο δυνατός απ' όλους                          |
| Ορφέας                  | έπαιζε λύρα και τραγουδούσε μαγικά               |
| Ζήτης και Κάλαης        | γιοι του Βοριά, είχαν φτερά και πετούσαν         |
| Λυγκέας                 | έβλεπε πολύ μακριά, ακόμα και μέσα από τα βράχια |
| Κάστορας και Πολυδεύκης | δίδυμα αδέρφια, ο ένας ιππέας, ο άλλος πυγμάχος  |

Ο Ηρακλής δεν έφτασε ως το τέλος: σε μια στάση έμεινε στη στεριά να ψάχνει τον
χαμένο φίλο του, τον Ύλα, και η Αργώ έφυγε χωρίς αυτόν.

## Το ταξίδι ως την Κολχίδα

Η Αργώ πέρασε τον Ελλήσποντο και έφτασε στη Θράκη. Εκεί ζούσε ο τυφλός μάντης
**Φινέας**. Κάθε φορά που καθόταν να φάει, κατέβαιναν οι **Άρπυιες**, τέρατα με
σώμα πουλιού, και του άρπαζαν το φαγητό. Ο Ζήτης και ο Κάλαης πέταξαν πίσω
τους και τις έδιωξαν για πάντα.

Για να τους ευχαριστήσει, ο Φινέας τούς μίλησε για τον μεγαλύτερο κίνδυνο: τις
**Συμπληγάδες πέτρες**, δύο βράχια στην είσοδο του Εύξεινου Πόντου που
χτυπούσαν μεταξύ τους και έκαναν κομμάτια όποιο καράβι περνούσε.

&#x20;«Αφήστε πρώτα ένα **περιστέρι** να πετάξει ανάμεσα», τους
είπε. «Αν περάσει, τραβήξτε κουπί με όλη σας τη δύναμη». Το περιστέρι έχασε
μόνο λίγα φτερά από την ουρά. Η Αργώ πέρασε κι αυτή, χάνοντας μόνο ένα κομμάτι
από την πρύμνη της.

> **Κλειδί**
>
> Σε αυτόν τον μύθο κανείς δεν τα καταφέρνει **μόνος του**.
>
> Κάθε κίνδυνος ξεπερνιέται επειδή κάποιος ξέρει να κάνει κάτι ξεχωριστό: ο ένας
> πετάει, ο άλλος τραγουδάει, ο τρίτος δίνει μια καλή συμβουλή. Γι' αυτό ο
> Ιάσονας διάλεξε ήρωες με **διαφορετικά** χαρίσματα.

## Οι δοκιμασίες του Αιήτη

Ο Αιήτης δεν ήθελε να δώσει το δέρας. Έβαλε στον Ιάσονα δοκιμασίες που
έμοιαζαν αδύνατες:

1. Να ζέψει δύο **ταύρους με χάλκινα πόδια που έβγαζαν φωτιά** από το στόμα
   και να οργώσει ένα χωράφι.
2. Να σπείρει στο χωράφι **δόντια δράκου**. Από κάθε δόντι φύτρωνε ένας
   οπλισμένος πολεμιστής.

Εδώ μπαίνει η **Μήδεια**, η κόρη του Αιήτη, που ήξερε από μαγικά βότανα. Έδωσε
στον Ιάσονα μια αλοιφή που τον προστάτευε από τη φωτιά για μια μέρα. Τον
συμβούλεψε και για τους πολεμιστές: ο Ιάσονας έριξε μια **πέτρα** ανάμεσά τους,
κι εκείνοι νόμισαν ότι τους χτύπησε ο διπλανός τους και πολέμησαν μεταξύ τους.

Ο Αιήτης πάλι δεν κράτησε την υπόσχεσή του. Τη νύχτα η Μήδεια αποκοίμισε τον
δράκο με τα βότανά της, ο Ιάσονας πήρε το δέρας και η Αργώ έφυγε κρυφά, με τη
Μήδεια μαζί.

Στον γυρισμό πέρασαν κοντά από τις **Σειρήνες**, που με το τραγούδι τους
μάγευαν τους ναύτες. Ο Ορφέας έπαιξε τη λύρα του πιο δυνατά και πιο όμορφα, κι
οι σύντροφοί του άκουγαν τη λύρα κι όχι τις Σειρήνες. Μόνο ο **Βούτης** πήδηξε
στη θάλασσα, αλλά τον έσωσε η θεά Αφροδίτη. Στο τέλος η Αργώ γύρισε στην Ιωλκό
με το χρυσόμαλλο δέρας.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος έσωσε τους Αργοναύτες;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πότε έγινε;*

## Μύθος και πραγματικότητα

Ιπτάμενα κριάρια, βράχια που κινούνται και δράκοι δεν υπήρξαν ποτέ. Ο μύθος
όμως μας λέει κάτι αληθινό: οι αρχαίοι Έλληνες ήταν **ναυτικοί**. Για αυτούς ο
Εύξεινος Πόντος ήταν μακρινή και επικίνδυνη θάλασσα, με δυνατά ρεύματα και
άγνωστους λαούς. Αργότερα οι Έλληνες ίδρυσαν εκεί πολλές πόλεις.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι Αργοναύτες **δεν** είναι οι Αργείοι. **Αργείοι** ήταν οι κάτοικοι του Άργους,
> στην Πελοπόννησο. **Αργοναύτες** είναι οι ναύτες της **Αργώς**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί ο Πελίας έστειλε τον Ιάσονα τόσο μακριά, ως την Κολχίδα;

1. Ο Πελίας είχε πάρει άδικα τον θρόνο, και το μαντείο τον είχε προειδοποιήσει
   για τον άνθρωπο με το ένα σανδάλι. Φοβόταν τον Ιάσονα, αλλά δεν τολμούσε να του
   αρνηθεί φανερά.
2. Του έδωσε λοιπόν μια αποστολή που έμοιαζε αδύνατη, ελπίζοντας ότι **δεν θα
   γύριζε ποτέ**.

### Παράδειγμα 2: Μπορεί να υπήρχε στ' αλήθεια χρυσό μαλλί στην Κολχίδα;

1. Ένα κριάρι που πετάει είναι σίγουρα **μύθος**. Τι έγραψαν όμως αργότερα οι
   αρχαίοι για την Κολχίδα;
2. Ο γεωγράφος **Στράβωνας** γράφει ότι τα ποτάμια εκεί κατέβαζαν ψήγματα χρυσού.
   Οι ντόπιοι έβαζαν στο νερό **προβιές**, και το μαλλί κρατούσε τα χρυσά
   κομματάκια.
3. Μια προβιά γεμάτη χρυσόσκονη μοιάζει πολύ με «χρυσόμαλλο δέρας». Ίσως ο μύθος
   ξεκίνησε από μια αληθινή συνήθεια. Είναι όμως μια **εξήγηση**, όχι κάτι
   σίγουρο.

## Ερωτήσεις

1. Τι ήταν το χρυσόμαλλο δέρας;
   - Το χρυσό τομάρι ενός ιπτάμενου κριαριού
   - Ένας θησαυρός με χρυσά νομίσματα του Αιήτη
   - Το χρυσό πανί στο κατάρτι της Αργώς
   - Ένα χρυσό στέμμα που φορούσε ο Πελίας
2. Από πού πήρε το όνομά του ο Ελλήσποντος, σύμφωνα με τον μύθο;
   - Από την Έλλη, που έπεσε από το κριάρι
   - Από την Ελλάδα, που βρίσκεται δίπλα
   - Από την Ελένη της Τροίας
   - Από έναν Αργοναύτη που έπεσε στη θάλασσα
3. Γιατί ο Πελίας τρόμαξε μόλις είδε τον Ιάσονα;
   - Φορούσε μόνο ένα σανδάλι, όπως στον χρησμό
   - Ήταν πολύ ψηλότερος και δυνατότερος από αυτόν
   - Είχε μαζί του έναν στρατό Αργοναυτών
   - Κρατούσε ήδη το χρυσόμαλλο δέρας
4. Γιατί οι σύντροφοι του Ιάσονα λέγονται Αργοναύτες;
   - Ταξίδεψαν με το καράβι Αργώ
   - Ήταν όλοι από την πόλη Άργος
   - Έκαναν κουπί πολύ αργά
   - Έτσι λέγονταν οι κάτοικοι της Κολχίδας
5. Τι έκαναν οι Αργοναύτες για να περάσουν τις Συμπληγάδες πέτρες;
   - Έστειλαν πρώτα ένα περιστέρι και μετά πέρασαν
   - Ο Ηρακλής κράτησε τα βράχια ανοιχτά με τα χέρια
   - Ο Ορφέας αποκοίμισε τα βράχια με τη λύρα
   - Γύρισαν πίσω και βρήκαν άλλο, πιο ασφαλή δρόμο
6. Ποια βοήθησε τον Ιάσονα να περάσει τις δοκιμασίες του Αιήτη;
   - Η Μήδεια, η κόρη του Αιήτη
   - Η Έλλη, η αδερφή του Φρίξου
   - Η Αθηνά, που ήρθε στην Κολχίδα
   - Η Νεφέλη, η μητέρα του Φρίξου
7. Τι θα γινόταν αν ο Ιάσονας δεν έριχνε την πέτρα ανάμεσα στους πολεμιστές που φύτρωσαν;
   - Θα έπεφταν όλοι μαζί πάνω του
   - Θα γίνονταν ξανά δόντια δράκου
   - Θα γίνονταν σύντροφοί του στην Αργώ
   - Τίποτα, γιατί ήταν ακίνητοι
8. Τι μας λέει ο μύθος των Αργοναυτών για τους αρχαίους Έλληνες;
   - Ότι ήταν ναυτικοί και ταξίδευαν σε μακρινές θάλασσες
   - Ότι είχαν στ' αλήθεια ιπτάμενα κριάρια
   - Ότι δεν έβγαιναν ποτέ από την Ελλάδα
   - Ότι φοβόντουσαν τη θάλασσα και δεν έφτιαχναν καράβια

## Ασκήσεις

1. Ποιος ήταν ο δάσκαλος του Ιάσονα στο Πήλιο;
2. Η Αργώ ταξίδεψε ως την Κολχίδα, στην άκρη του Εύξεινου Πόντου. Στον χάρτη, ποιος αριθμός δείχνει τον Εύξεινο Πόντο, και πώς τον λέμε σήμερα;
   *Χάρτης της Ευρώπης με τρεις θάλασσες σημειωμένες με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
3. Γιατί ο Ιάσονας πήρε μαζί του ήρωες με διαφορετικά χαρίσματα;
4. Στον γυρισμό η Αργώ περνά κοντά από τις Σειρήνες: «Ο Ορφέας από τη Θράκη πήρε στα χέρια του τη λύρα του και έπαιξε ένα γρήγορο, ζωηρό τραγούδι, για να γεμίσουν τα αυτιά των συντρόφων με τον δικό του ήχο. Και η λύρα νίκησε τη φωνή των Σειρήνων.» — Απολλώνιος ο Ρόδιος, Αργοναυτικά, 3ος αι. π.Χ. Πώς νίκησε ο Ορφέας τις Σειρήνες, και τι μας λέει αυτό για το πώς έβλεπαν οι αρχαίοι τη μουσική;
5. Αν ήσουν Αργοναύτης, ποιο χάρισμα από τους ήρωες της Αργώς θα ήθελες να έχεις, και γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/history/argonauts
