# Τα φυτά του τόπου μας

> Η ελιά, το αμπέλι, βλαστός, φύλλα, ρίζες — και πώς κάθε φυτό ταιριάζει στο μέρος όπου φυτρώνει.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/plants-of-our-place

## Τι θα μάθεις

- Να γνωρίζεις τα φυτά που καλλιεργούμε στον τόπο μας, και τι μας δίνει το καθένα.
- Να λες τι κάνουν η ρίζα, ο βλαστός και τα φύλλα για το φυτό.
- Να ξεχωρίζεις τις πόες από τους θάμνους και τα δέντρα.
- Να εξηγείς πώς ένα φυτό είναι φτιαγμένο για τον τόπο όπου φυτρώνει.

## Η ελιά και το αμπέλι

Δύο φυτά καλλιεργούνται στην Ελλάδα από τα αρχαία χρόνια, και τα βρίσκεις
σχεδόν παντού: η **ελιά** και το **αμπέλι**.

**Η ελιά** θέλει ζέστη και ήλιο, και δεν αντέχει το πολύ κρύο. Γι' αυτό οι
ελαιώνες είναι κυρίως κοντά στη θάλασσα και στα νησιά: στην Κρήτη, στη
Μυτιλήνη, στην Καλαμάτα, στην Άμφισσα. Ο καρπός της ωριμάζει τον Νοέμβριο και
τον Δεκέμβριο.

*Μάζεμα ελιάς στη Ζάκυνθο. Απλώνουν δίχτυα κάτω από τα δέντρα και χτυπάνε τα κλαδιά με ραβδιά, για να πέσουν οι ελιές: αυτό λέγεται ράβδισμα. Οι ελιές μπαίνουν σε τσουβάλια και πάνε στο ελαιοτριβείο, όπου βγαίνει το λάδι.*

**Το αμπέλι** ζει σε βουνά, σε πεδιάδες και δίπλα στη θάλασσα. Τα σταφύλια
ωριμάζουν τον Σεπτέμβριο, και τότε γίνεται ο **τρύγος**. Κάποια σταφύλια τα
τρώμε, κάποια γίνονται **σταφίδες**, και κάποια πάνε στο οινοποιείο: εκεί
βγαίνει ο **μούστος**, και από τον μούστο το κρασί.

Και δίπλα τους, πολλά ακόμα φυτά που τρως κάθε μέρα:

- **Δημητριακά**: σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι. Από το σιτάρι, το αλεύρι και το ψωμί.
- **Εσπεριδοειδή**: πορτοκάλια, λεμόνια, μανταρίνια.
- **Όσπρια**: φακές, φασόλια, ρεβίθια.
- **Λαχανικά**: ντομάτες, καρότα, μαρούλια, πατάτες.

Πώς φτάνουν από το χωράφι στο ράφι, το βλέπεις στην ενότητα
[Από πού έρχονται τα τρόφιμα](/el/dim-3/environment/food-and-farming).

## Ρίζα, βλαστός και φύλλα

Κάθε φυτό, από τη φακή ως τον πλάτανο, έχει τρία βασικά μέρη. Το καθένα έχει
τη δουλειά του:

- Η **ρίζα** κρατάει το φυτό στο χώμα και **ρουφάει νερό**, μαζί με χρήσιμες ουσίες που είναι λιωμένες μέσα του.
- Ο **βλαστός** στηρίζει το φυτό και **ανεβάζει το νερό** ως τα φύλλα, από μικρούς σωλήνες που έχει μέσα του.
- Τα **φύλλα** φτιάχνουν την **τροφή** του φυτού, με τη βοήθεια του ήλιου και του αέρα.

> **Πρόσεχε**
>
> Το φυτό **δεν τρώει χώμα**.
>
> Από το χώμα παίρνει μόνο νερό και λίγες ουσίες λιωμένες μέσα σε αυτό. Την
> τροφή του τη φτιάχνει μόνο του, στα φύλλα, με το φως του ήλιου. Γι' αυτό ένα
> φυτό στο σκοτάδι αδυνατίζει, όσο κι αν το ποτίζεις.

Τα φυτά διαφέρουν και στο ύψος, και στον βλαστό τους:

- Οι **πόες** είναι χαμηλές, με μαλακό, πράσινο βλαστό: το σιτάρι, το μαρούλι, η παπαρούνα.
- Οι **θάμνοι** είναι πιο ψηλοί, με σκληρό βλαστό που διακλαδίζεται κοντά στο χώμα: το δεντρολίβανο, η πικροδάφνη.
- Τα **δέντρα** είναι τα πιο ψηλά. Ο σκληρός, χοντρός βλαστός τους λέγεται **κορμός**: η ελιά, ο πλάτανος, το πεύκο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόα, θάμνος ή δέντρο;*

## Κάθε φυτό ταιριάζει στον τόπο του

Όλα τα φυτά, όπου κι αν φυτρώνουν, χρειάζονται **αέρα, νερό και ήλιο**. Κάθε
τόπος όμως τα δίνει αλλιώς, και το φυτό έχει το σχήμα που του χρειάζεται εκεί:

- Το **πεύκο** ζει σε ξερά μέρη. Τα φύλλα του είναι μικρά και σκληρά σαν βελόνες, για να μη χάνει πολύ νερό.
- Ο **πλάτανος** ζει δίπλα σε ποτάμια και πηγές. Έχει μεγάλα, πλατιά φύλλα, γιατί νερό δεν του λείπει.
- Στην **έρημο** οι κάκτοι κρατούν νερό μέσα στον χοντρό τους βλαστό, και αντί για φύλλα έχουν αγκάθια.

> **Κλειδί**
>
> Τα φύλλα, η ρίζα και ο βλαστός κάθε φυτού έχουν το σχήμα που το βοηθά να ζει
> **εκεί που φυτρώνει**. Αυτό λέγεται **προσαρμογή στο περιβάλλον**.
>
> Κοιτάζοντας ένα φύλλο, μπορείς να μαντέψεις αν το φυτό ζει σε ξερό ή σε υγρό
> μέρος.

Πώς αλλάζουν τα δέντρα από εποχή σε εποχή, φυλλοβόλα και αειθαλή, το βλέπεις
στην ενότητα [Φυτά και ζώα σε ομάδες](/el/dim-3/environment/plants-and-animals-groups).

> **Θυμήσου**
>
> **Ρίζα**: κρατάει και ρουφάει νερό. **Βλαστός**: στηρίζει και ανεβάζει το
> νερό. **Φύλλα**: φτιάχνουν την τροφή με το φως.
>
> Πόες, θάμνοι, δέντρα: το καθένα **προσαρμοσμένο** στον τόπο του.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Μυρσίνη κλείνει φρέσκα φύλλα μαρουλιού σε μια διάφανη σακούλα και τη δένει καλά. Μετά από λίγες ώρες, η σακούλα είναι θολή από μέσα. Γιατί;

1. Μέσα στη σακούλα δεν μπήκε νερό απ' έξω. Ό,τι βλέπεις ήρθε από τα **φύλλα**.
2. Τα φύλλα αφήνουν συνέχεια λίγο νερό στον αέρα, σαν ατμό που δεν φαίνεται.
   Στην κλειστή σακούλα ο ατμός δεν φεύγει· ακουμπάει στο πλαστικό και γίνεται
   σταγονίτσες.
3. Γι' αυτό το πεύκο, σε ξερό τόπο, έχει **μικρά** φύλλα: όσο μικρότερο το
   φύλλο, τόσο λιγότερο νερό χάνει.

### Παράδειγμα 2: Δύο ίδιες γλάστρες με φασόλια. Η μία μένει στο παράθυρο, η άλλη σε ένα σκοτεινό ντουλάπι. Τις ποτίζουμε το ίδιο. Τι θα δούμε μετά από μία εβδομάδα;

1. Στο παράθυρο, το φασόλι μένει **πράσινο**, με γερό βλαστό και πολλά φύλλα.
2. Στο ντουλάπι, το φασόλι γίνεται **κιτρινωπό**, με μακρύ και λεπτό βλαστό που
   γέρνει, σαν να ψάχνει το φως.
3. Το νερό ήταν ίδιο. Η μόνη διαφορά ήταν το **φως**, άρα αυτό έκανε τη διαφορά:
   χωρίς φως, τα φύλλα δεν φτιάχνουν τροφή.

## Ερωτήσεις

1. Πού βρίσκονται κυρίως οι ελαιώνες στην Ελλάδα;
   - Κοντά στη θάλασσα και στα νησιά
   - Στις ψηλές, χιονισμένες κορυφές
   - Μόνο μέσα στις μεγάλες πόλεις
   - Σε σκοτεινά και υγρά δάση
2. Πώς λέγεται το μάζεμα των σταφυλιών;
   - Τρύγος
   - Ράβδισμα
   - Θερισμός
   - Κλάδεμα
3. Τι βγαίνει από τα σταφύλια στο οινοποιείο, πριν γίνει κρασί;
   - Ο μούστος
   - Το ελαιόλαδο
   - Το αλεύρι
   - Το μέλι
4. Ποιο μέρος του φυτού ρουφάει το νερό από το χώμα;
   - Η ρίζα
   - Τα φύλλα
   - Το λουλούδι
   - Ο καρπός
5. Πού φτιάχνει το φυτό την τροφή του;
   - Στα φύλλα, με το φως
   - Στη ρίζα, τρώγοντας χώμα
   - Στον βλαστό, τη νύχτα
   - Πουθενά· την παίρνει έτοιμη
6. Πώς λέγεται ο χοντρός, σκληρός βλαστός ενός δέντρου;
   - Κορμός
   - Κλωνάρι
   - Ρίζα
   - Μίσχος
7. Γιατί το πεύκο έχει φύλλα σαν βελόνες;
   - Για να μη χάνει πολύ νερό
   - Για να τρυπάει τα ζώα που το πλησιάζουν
   - Γιατί ζει δίπλα στα ποτάμια
   - Γιατί δεν του αρέσει ο ήλιος
8. Πώς λέγεται το ότι κάθε φυτό έχει το σχήμα που ταιριάζει στον τόπο του;
   - Προσαρμογή
   - Καλλιέργεια
   - Συγκομιδή
   - Ανακύκλωση

## Ασκήσεις

1. Ποιους μήνες μαζεύουν τις ελιές;
2. Αν κόψεις τον βλαστό ενός φυτού, τα φύλλα του μαραίνονται, ακόμα κι αν η ρίζα έχει νερό. Γιατί;
3. Η τάξη έβαλε δύο ίδια φασόλια σε γλάστρες. Τα πότιζε το ίδιο, αλλά το ένα ήταν στο παράθυρο και το άλλο σε ντουλάπι. Μετά από μία εβδομάδα σημείωσε:

   Τι παρατήρησαν τα παιδιά μετά από μία εβδομάδα (δικό μας παράδειγμα).

   | Γλάστρα | Ύψος | Χρώμα φύλλων | Πόσα φύλλα |
   | --- | --- | --- | --- |
   | Στο παράθυρο | $14$ εκ. | πράσινο | $6$ |
   | Στο ντουλάπι | $19$ εκ. | κιτρινωπό | $3$ |

   α) Ποιο φασόλι ψήλωσε περισσότερο;
   β) Ποιο φασόλι είναι πιο γερό;
   γ) Τι ήταν διαφορετικό ανάμεσα στις δύο γλάστρες;
4. Το σχολείο σου είναι σε ένα ξερό νησί, με πολύ ήλιο και λίγο νερό το καλοκαίρι. Θέλετε να φυτέψετε την αυλή. Τι φυτά θα διάλεγες; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/plants-of-our-place
