# Φυτά και ζώα σε ομάδες

> Γιατί η νυχτερίδα δεν είναι πουλί, όσο κι αν πετάει.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/plants-and-animals-groups

## Τι θα μάθεις

- Να κατατάσσεις ζώα σε ομάδες με βάση σταθερά χαρακτηριστικά.
- Να εξηγείς γιατί η νυχτερίδα δεν είναι πουλί και η φάλαινα δεν είναι ψάρι.
- Να ξεχωρίζεις φυτά που ρίχνουν τα φύλλα τους από αειθαλή.
- Να καταλαβαίνεις ότι η κατάταξη γίνεται με κριτήρια, όχι με εμφάνιση.

## Η εμφάνιση ξεγελάει

Η νυχτερίδα πετάει, αλλά δεν είναι πουλί. Η φάλαινα και το δελφίνι
κολυμπούν, αλλά δεν είναι ψάρια.

*Νυχτερίδες κρεμασμένες ανάποδα από τα δοκάρια μιας σοφίτας. Κοίτα το σώμα τους: έχουν τρίχωμα, όχι πούπουλα. Είναι θηλαστικά, και τα μικρά τους θηλάζουν.*

Για να κατατάξεις ένα ζώο, δεν κοιτάς τι κάνει. Κοιτάς **τι είναι**: πώς
αναπνέει, πώς γεννιέται, τι καλύπτει το σώμα του.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια ομάδα ανήκει;*

> **Κλειδί**
>
> **Σπονδυλωτά** λέμε τα ζώα που έχουν ραχοκοκαλιά. Χωρίζονται σε πέντε ομάδες:
>
> - **Θηλαστικά**: τρίχωμα. Ζωντανά μικρά, που θηλάζουν.
> - **Πουλιά**: πούπουλα. Αυγά με σκληρό κέλυφος.
> - **Ψάρια**: λέπια, βράγχια. Αυγά στο νερό.
> - **Ερπετά**: ξερά λέπια. Αυγά, συνήθως στη στεριά.
> - **Αμφίβια**: υγρό δέρμα. Αυγά στο νερό, μεταμόρφωση.
>
> Τα ζώα **χωρίς** ραχοκοκαλιά, όπως τα έντομα, τα σαλιγκάρια και τα σκουλήκια,
> λέγονται **ασπόνδυλα**.

## Τα φυτά έχουν κι αυτά ομάδες

- **Φυλλοβόλα**: ρίχνουν τα φύλλα τους το φθινόπωρο. Πλάτανος, μουριά, καρυδιά.
- **Αειθαλή**: κρατούν φύλλα όλο τον χρόνο. Πεύκο, ελιά, κυπαρίσσι.

Και τα αειθαλή αλλάζουν φύλλα, αλλά λίγα λίγα, ποτέ όλα μαζί. Γι' αυτό τον
χειμώνα ένα δάσος έχει και γυμνά και πράσινα δέντρα: δεν πέθανε κανένα.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ομάδα δεν αλλάζει με το πού ζει ένα ζώο.
>
> Η φώκια ζει στη θάλασσα και είναι θηλαστικό. Ο πιγκουίνος δεν πετάει, αλλά
> είναι πουλί — έχει πούπουλα και γεννάει αυγά.

*Μια νεαρή μεσογειακή φώκια στα Λιχαδονήσια, κοντά στην Εύβοια. Ζει στη θάλασσα, αλλά βγάζει το κεφάλι έξω για να πάρει αέρα: είναι θηλαστικό, όχι ψάρι. Στις ελληνικές θάλασσες ζουν λίγες, και τις προστατεύουμε.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί η φάλαινα δεν είναι ψάρι;

1. Ελέγχουμε πώς **αναπνέει**: η φάλαινα ανεβαίνει στην επιφάνεια και παίρνει αέρα. Τα ψάρια αναπνέουν μέσα στο νερό με βράγχια.
2. Ελέγχουμε πώς **γεννιέται το μικρό της**: γεννιέται ζωντανό και θηλάζει. Τα ψάρια γεννούν αυγά.
3. Δύο κριτήρια, δύο φορές θηλαστικό. Η θάλασσα είναι **πού** ζει, όχι **τι** είναι.

### Παράδειγμα 2: Ένα δέντρο τον Ιανουάριο είναι εντελώς γυμνό. Πέθανε;

1. Τον χειμώνα το φως λιγοστεύει και κάνει κρύο. Τα **φυλλοβόλα** ρίχνουν τα
   φύλλα τους για να μη χάνουν νερό και ενέργεια.
2. Την άνοιξη βγάζουν καινούρια. Το γυμνό δέντρο δεν είναι νεκρό — κοιμάται.

## Ερωτήσεις

1. Σε ποια ομάδα ανήκει η νυχτερίδα;
   - Στα θηλαστικά
   - Στα πουλιά
   - Στα ερπετά
   - Στα αμφίβια
2. Γιατί η φάλαινα δεν είναι ψάρι;
   - Αναπνέει αέρα και θηλάζει τα μικρά της
   - Είναι πολύ μεγαλύτερη από κάθε ψάρι
   - Ζει σε κρύα νερά
   - Δεν έχει ουρά
3. Ποιο χαρακτηριστικό έχουν μόνο τα πουλιά;
   - Πούπουλα
   - Φτερά για πέταγμα
   - Δύο πόδια
   - Φωλιά
4. Πού ξεκινάει τη ζωή του ο βάτραχος;
   - Στο νερό, ως γυρίνος
   - Στο χώμα, ως σκουλήκι
   - Σε φωλιά πάνω σε δέντρο
   - Γεννιέται ήδη βάτραχος
5. Ο πιγκουίνος δεν πετάει. Τι είναι;
   - Πουλί
   - Ψάρι
   - Θηλαστικό
   - Ερπετό
6. Ποιο δέντρο ρίχνει τα φύλλα του το φθινόπωρο;
   - Ο πλάτανος
   - Το πεύκο
   - Η ελιά
   - Το κυπαρίσσι
7. Με τι κατατάσσουμε ένα ζώο σε ομάδα;
   - Με το πώς αναπνέει και πώς γεννιέται
   - Με το πού ζει
   - Με το αν πετάει ή αν κολυμπάει στο νερό
   - Με το μέγεθός του

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται τα δέντρα που κρατούν φύλλα όλο τον χρόνο;
2. Η φώκια ζει στη θάλασσα. Γιατί είναι θηλαστικό και όχι ψάρι;
3. Η τάξη της Ελπίδας επισκέφτηκε ένα αγρόκτημα δίπλα σε μια λίμνη και σημείωσε τι είδε.

   Τι σημείωσαν τα παιδιά για τέσσερα ζώα του αγροκτήματος.

   | Ζώο | Τι καλύπτει το σώμα | Πώς γεννιούνται τα μικρά |
   | --- | --- | --- |
   | Κατσίκα | τρίχωμα | ζωντανά, θηλάζουν |
   | Κότα | πούπουλα | από αυγά με σκληρό κέλυφος |
   | Χελώνα | καβούκι και ξερά λέπια | από αυγά στη στεριά |
   | Βάτραχος | υγρό δέρμα | από αυγά στο νερό |

   α) Ποιο ζώο του πίνακα είναι ερπετό;
   β) Ποιο ζώο του πίνακα είναι αμφίβιο;
4. Θέλετε να φυτέψετε ένα δέντρο στην αυλή, για σκιά το καλοκαίρι. Θα διάλεγες φυλλοβόλο ή αειθαλές; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/plants-and-animals-groups
