# Ο τόπος μας: χωριά, πόλεις και τοπία

> Τι έφτιαξε η φύση και τι ο άνθρωπος στον τόπο σου, και πώς τον προσέχουμε.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/our-place

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις ορεινούς, πεδινούς και παραθαλάσσιους τόπους.
- Να εξηγείς πώς ο τόπος αλλάζει τη δουλειά και τη ζωή των ανθρώπων που ζουν εκεί.
- Να ξεχωρίζεις τα δημιουργήματα της φύσης από τα έργα του ανθρώπου.
- Να λες ποια προβλήματα έχει το περιβάλλον και τι μπορείς να κάνεις εσύ.

## Ένας τόπος με χίλια πρόσωπα

Η Ελλάδα δεν είναι παντού ίδια. Σε λίγες ώρες δρόμου περνάς από τρία πολύ
διαφορετικά μέρη:

- **Ορεινός** τόπος: βουνά, βράχια, δάση και ποτάμια. Πεύκα, έλατα, βελανιδιές, καστανιές.
- **Πεδινός** τόπος: επίπεδη, εύφορη γη. Χωράφια με σιτάρι και βαμβάκι, ελιές, πορτοκαλιές.
- **Παραθαλάσσιος** τόπος: δίπλα στη θάλασσα. Ακρογιαλιές, λιμάνια, νησιά.

Οι ορεινοί τόποι της Ελλάδας είναι **περισσότεροι** από τους πεδινούς. Γι'
αυτό, όπου κι αν μένεις, κάποιο βουνό φαίνεται στον ορίζοντα.

## Ο τόπος αλλάζει τη ζωή

Οι άνθρωποι έχτισαν χωριά και πόλεις σε όλους αυτούς τους τόπους. Αλλά δεν
ζουν παντού με τον ίδιο τρόπο:

- Στις **πεδιάδες** καλλιεργούν τη γη. Το έδαφος είναι ίσιο, και φτιάχνονται εύκολα
  μεγάλοι δρόμοι, εργοστάσια και καταστήματα. Εκεί μεγάλωσαν οι περισσότερες
  πόλεις.
- Στα **παραθαλάσσια** μέρη και στα νησιά ψαρεύουν, κάνουν εμπόριο με τα πλοία
  και δουλεύουν στον τουρισμό.
- Στα **βουνά** οι άνθρωποι ασχολούνται κυρίως με τα ζώα: πρόβατα, κατσίκες,
  αγελάδες. Παλιά υπήρχαν εκεί πολλά χωριά· σήμερα αρκετά έχουν αδειάσει.

*Το Συρράκο, ορεινό χωριό της Ηπείρου. Τα σπίτια είναι από την πέτρα του βουνού και κολλάνε το ένα στο άλλο στην πλαγιά. Γύρω τους δεν έχει χωράφια, αλλά βοσκοτόπια για τα κοπάδια.*

> **Κλειδί**
>
> Ο τόπος δίνει στους ανθρώπους **ό,τι έχει**: γη για χωράφια στην πεδιάδα,
> ψάρια και λιμάνια στη θάλασσα, βοσκοτόπια στο βουνό.
>
> Γι' αυτό η δουλειά, τα σπίτια και οι δρόμοι αλλάζουν από τόπο σε τόπο.

## Έργα της φύσης, έργα του ανθρώπου

Κοίτα από το παράθυρο της τάξης. Κάποια από όσα βλέπεις τα έφτιαξε η **φύση**:
το βουνό, το ποτάμι, το δάσος, ο βράχος. Άλλα τα έφτιαξαν οι **άνθρωποι**:
σπίτια, δρόμους, γέφυρες, λιμάνια, σήραγγες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος το έφτιαξε;*

Τα έργα του ανθρώπου κάνουν τη ζωή πιο εύκολη. Η γέφυρα ενώνει δύο στεριές,
η σήραγγα περνάει μέσα από το βουνό, το λιμάνι φέρνει τα πλοία.

*Η γέφυρα Ρίου–Αντιρρίου ενώνει την Πελοπόννησο με τη Στερεά Ελλάδα. Πριν χτιστεί, περνούσες μόνο με το φέρι. Η θάλασσα και τα βουνά είναι έργα της φύσης· η γέφυρα είναι έργο του ανθρώπου.*

> **Πρόσεχε**
>
> Ένα έργο δεν είναι μόνο καλό ή μόνο κακό.
>
> Ένας νέος δρόμος σε φέρνει πιο γρήγορα στην πόλη, αλλά μπορεί να κόψει στα
> δύο ένα δάσος. Τα ζώα και τα φυτά ζουν κι αυτά εκεί, και χάνουν το σπίτι και
> την τροφή τους. Γι' αυτό κάθε έργο σχεδιάζεται ώστε να πειράζει τη φύση
> **όσο λιγότερο γίνεται**.

## Φροντίζουμε τον τόπο μας

Χρόνια τώρα οι άνθρωποι φτιάχνουν χρήσιμα έργα, αλλά δημιουργούν και
**προβλήματα** στο περιβάλλον:

- Καίγονται ή κόβονται **δάση**.
- Ξοδεύεται πολύ **καθαρό νερό**, και κάποια καλοκαίρια δεν φτάνει.
- Τα καυσαέρια **λερώνουν τον αέρα**.
- Τα **σκουπίδια** γίνονται όλο και περισσότερα, και φτάνουν ως τη θάλασσα.

Οι κυβερνήσεις ψηφίζουν νόμους για το περιβάλλον, και πολλοί άνθρωποι
οργανώνονται σε συλλόγους για να το προστατέψουν. Μετράει όμως και ό,τι κάνεις
εσύ κάθε μέρα: κλείνεις τη βρύση όσο βουρτσίζεις τα δόντια, πετάς το χαρτί στον
κάδο ανακύκλωσης, πας με τα πόδια όταν ο δρόμος είναι κοντινός.

Και για να δείξεις τον τόπο σου σε κάποιον άλλον, τον σχεδιάζεις: αυτή είναι
η ενότητα [Ο τόπος μου σε χάρτη](/el/dim-3/environment/my-place-map).

> **Θυμήσου**
>
> Ορεινός, πεδινός, παραθαλάσσιος: κάθε τόπος δίνει άλλη δουλειά στους ανθρώπους.
>
> Τον τόπο τον έφτιαξαν μαζί **η φύση και ο άνθρωπος**. Και τον προσέχουμε όλοι,
> γιατί είναι το σπίτι μας.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Ειρήνη μένει σε ορεινό χωριό. Για να πάει στην πόλη, ταξίδευε πέντε ώρες σε στενό δρόμο με στροφές. Τώρα άνοιξε σήραγγα μέσα από το βουνό. Τι άλλαξε;

1. **Τι κέρδισε:** φτάνει στην πόλη πολύ πιο γρήγορα και με ασφάλεια, για γιατρό,
   για ψώνια, για δουλειά. Και οι κτηνοτρόφοι του χωριού πουλάνε πιο εύκολα το
   γάλα και το τυρί τους.
2. **Τι μπορεί να χάθηκε:** για να ανοίξει η σήραγγα, σκάφτηκε το βουνό και
   κόπηκαν δέντρα. Περνάνε περισσότερα αυτοκίνητα, με θόρυβο και καυσαέρια.
3. Το έργο βοήθησε τους ανθρώπους. Το ερώτημα είναι πώς θα πειράξει όσο
   λιγότερο γίνεται το βουνό: λίγα δέντρα να κοπούν, και καινούργια να φυτευτούν.

### Παράδειγμα 2: Μια ομάδα παιδιών «χτίζει» έναν οικισμό σε μια μεγάλη πεδιάδα με ποτάμι. Τι θα έχει ο οικισμός της;

1. Η γη είναι επίπεδη και εύφορη, και το ποτάμι δίνει νερό. Γύρω από τον οικισμό
   θα υπάρχουν **χωράφια**, και οι πιο πολλοί κάτοικοι θα είναι αγρότες.
2. Το έδαφος είναι ίσιο: εύκολα φτιάχνεται **μεγάλος δρόμος** ως την επόμενη πόλη,
   για να φεύγουν τα προϊόντα.
3. Με τον καιρό μπορεί να έρθουν **εργοστάσια** και καταστήματα, και το χωριό να
   γίνει πόλη. Έτσι μεγάλωσαν οι πόλεις των πεδιάδων.

## Ερωτήσεις

1. Πώς λέγεται ένας τόπος με επίπεδη, εύφορη γη;
   - Πεδινός
   - Ορεινός
   - Παραθαλάσσιος
   - Νησιωτικός
2. Τι έχει περισσότερο η Ελλάδα;
   - Ορεινούς τόπους
   - Πεδινούς τόπους
   - Ερήμους
   - Όλα ίσα
3. Με τι ασχολούνται κυρίως οι άνθρωποι στα ορεινά χωριά;
   - Με τα ζώα
   - Με το ψάρεμα
   - Με τα εργοστάσια
   - Με τα πλοία
4. Ποια δουλειά ταιριάζει σε ένα νησί;
   - Ψαράς
   - Ξυλοκόπος
   - Βαμβακοπαραγωγός
   - Οδηγός τρένου
5. Ποιο από αυτά είναι δημιούργημα της φύσης;
   - Ένα σπήλαιο
   - Μια σήραγγα
   - Ένα λιμάνι
   - Ένα φράγμα
6. Γιατί φτιάχνουν οι άνθρωποι γέφυρες, δρόμους και σήραγγες;
   - Για να μετακινούνται πιο εύκολα
   - Για να κόψουν τα δάση
   - Για να έχουν οι πόλεις θόρυβο
   - Για να διώξουν τα ζώα
7. Ποιο είναι πρόβλημα του περιβάλλοντος;
   - Τα σκουπίδια στη θάλασσα
   - Η βροχή του φθινοπώρου
   - Τα πεύκα στο βουνό
   - Τα κύματα στην ακτή
8. Τι μπορείς να κάνεις εσύ για το περιβάλλον κάθε μέρα;
   - Να κλείνεις τη βρύση όσο πλένεις τα δόντια
   - Να πετάς το μπουκάλι στον πιο κοντινό θάμνο
   - Να αφήνεις τα φώτα ανοιχτά όταν φεύγεις
   - Να πηγαίνεις με αυτοκίνητο στο διπλανό σπίτι

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ένας τόπος που είναι δίπλα στη θάλασσα;
2. Γιατί οι περισσότερες μεγάλες πόλεις μεγάλωσαν σε πεδιάδες και όχι στα βουνά;
3. Η τάξη της Άννας καθάρισε μια παραλία ένα πρωί του Μαΐου και μέτρησε τι μάζεψε.

   Τι μάζεψαν τα παιδιά σε μία παραλία (δικό μας παράδειγμα).

   | Τι βρήκαν | Πόσα κομμάτια |
   | --- | --- |
   | Καπάκια από πλαστικά μπουκάλια | $51$ |
   | Πλαστικά μπουκάλια | $34$ |
   | Χαρτιά και χαρτόκουτα | $20$ |
   | Αλουμινένια κουτάκια | $12$ |

   α) Τι βρήκαν περισσότερο από καθετί άλλο;
   β) Από ποιο υλικό ήταν τα περισσότερα σκουπίδια;
4. Θέλουν να φτιάξουν δρόμο μέσα από το δάσος, για να φτάνουν πιο γρήγορα στο χωριό σου. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/our-place
