# Ανάγκες, δικαιώματα και αγορές

> Τι χρειαζόμαστε στ' αλήθεια, γιατί τα παιδιά δεν δουλεύουν, τι μας λένε οι διαφημίσεις και τι γράφει μια συσκευασία.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/needs-and-consumers

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τις ανάγκες χωρίς τις οποίες δεν ζούμε από τις άλλες ανάγκες μας.
- Να εξηγείς γιατί τα παιδιά δεν δουλεύουν, και ότι άντρες και γυναίκες έχουν ίσα δικαιώματα.
- Να αναρωτιέσαι, πριν αγοράσεις κάτι, αν το χρειάζεσαι στ' αλήθεια.
- Να καταλαβαίνεις πώς μια διαφήμιση προσπαθεί να σε πείσει, και να διαβάζεις μια ετικέτα.

## Τι χρειάζεσαι για να ζήσεις

Όταν πεινάς, τρως. Όταν νυστάζεις, κοιμάσαι. Αυτές είναι **ανάγκες**: πράγματα
που χρειάζεσαι.

Κάποιες ανάγκες είναι τέτοιες, που **χωρίς αυτές δεν ζεις**:

- **Τροφή** και καθαρό νερό.
- Ένα **σπίτι** να μένεις, ζεστό τον χειμώνα.
- **Ρούχα** για το κρύο και για τον ήλιο.
- **Ύπνος** και ξεκούραση.

Υπάρχουν όμως κι **άλλες** ανάγκες, που δεν είναι λιγότερο σημαντικές: η
**αγάπη**, η **φιλία**, το **παιχνίδι**, η **μόρφωση**. Αυτές τις βρίσκεις στην
οικογένεια, στο σχολείο, στην παρέα σου.

## Αγαθά και δουλειά

Ό,τι καλύπτει μια ανάγκη λέγεται **αγαθό**. Κάποια αγαθά τα δίνει η **φύση**,
όπως τα φρούτα, τα αυγά, τα λαχανικά. Άλλα τα φτιάχνουν τα **εργοστάσια**, όπως
τα παπούτσια, τα υφάσματα, τα παιχνίδια.

Για να αποκτήσουν αγαθά, οι μεγάλοι **δουλεύουν** και κερδίζουν χρήματα.

Και οι **άντρες** και οι **γυναίκες** έχουν ίσα δικαιώματα στη δουλειά και στο
σπίτι. Αυτό σημαίνει ότι:

- μπορούν να κάνουν όποια δουλειά θέλουν, χωρίς να τους εμποδίζει κανείς·
  υπάρχουν γυναίκες πιλότοι και άντρες νοσηλευτές·
- παίρνουν **τα ίδια χρήματα** όταν κάνουν την ίδια δουλειά·
- μοιράζονται τις δουλειές του σπιτιού και τη φροντίδα των παιδιών.

Στην Ελλάδα το λένε οι νόμοι. Σε κάποιες χώρες του κόσμου όμως οι γυναίκες
δεν έχουν ακόμα την ίδια ελευθερία με τους άντρες.

## Τα παιδιά δεν δουλεύουν

Τα παιδιά έχουν **δικαιώματα**: να παίζουν, να πηγαίνουν σχολείο, να έχουν
τροφή και φροντίδα, να λένε ελεύθερα τη γνώμη τους. Τα γράφει η Σύμβαση για τα
Δικαιώματα του Παιδιού, που τη γνώρισες στην ενότητα [Ζούμε μαζί](/el/dim-3/environment/living-together).

Υπάρχουν όμως παιδιά, και στη χώρα μας και αλλού, που **δουλεύουν**: πουλάνε
πράγματα στα φανάρια, μαζεύουν καρπούς στα χωράφια, δουλεύουν σε εργαστήρια.
Αυτό **δεν επιτρέπεται**. Ένα παιδί που δουλεύει όλη μέρα χάνει το σχολείο, το
παιχνίδι και πολλές φορές την υγεία του.

## Το χρειάζομαι ή απλώς το θέλω;

Όλοι είμαστε **καταναλωτές**: ξοδεύουμε χρήματα για να αποκτήσουμε αγαθά.
Συχνά όμως αγοράζουμε **περισσότερα** από όσα χρειαζόμαστε.

> **Κλειδί**
>
> Πριν αγοράσεις κάτι, κάνε στον εαυτό σου δύο ερωτήσεις:
>
> 1. **Το χρειάζομαι στ' αλήθεια;**
> 2. **Έχω ήδη κάτι παρόμοιο που κάνει την ίδια δουλειά;**
>
> Έτσι γλιτώνεις χρήματα, και γίνεσαι **προσεκτικός καταναλωτής**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανάγκη ή επιθυμία;*

Δεν είναι κακό να θέλεις κάτι. Απλώς, όταν τα χρήματα δεν φτάνουν για όλα,
πρώτα πάνε σε ό,τι χρειάζεσαι.

## Διαφημίσεις παντού

Η **διαφήμιση** κάνει γνωστό ένα προϊόν για να το αγοράσουν περισσότεροι. Τη
βρίσκεις στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στο διαδίκτυο, στα περιοδικά, στους
δρόμους. Σε ενημερώνει ότι κάτι υπάρχει, αλλά θέλει και να σε **πείσει**.

> **Πρόσεχε**
>
> Η διαφήμιση λέει **μόνο τα καλά**.
>
> Δεν θα ακούσεις ποτέ «αυτό το παιχνίδι ίσως το βαρεθείς σε μια βδομάδα». Θα
> ακούσεις «δεν θα θες να το αφήσεις από τα χέρια σου!», με χαρούμενη μουσική
> και γελαστά παιδιά. Το παιχνίδι στο κουτί μπορεί να είναι πιο μικρό και πιο
> απλό από ό,τι στη διαφήμιση.

## Τι λέει η συσκευασία

Η συσκευασία δεν είναι μόνο για να είναι ωραίο το προϊόν. Είναι γεμάτη
**πληροφορίες**:

- **Ημερομηνία λήξης**: ως πότε τρώγεται με ασφάλεια.
- **Συντήρηση**: για παράδειγμα «διατηρείται στο ψυγείο».
- **Καθαρό βάρος**: πόσο είναι το προϊόν, χωρίς τη συσκευασία.
- **Χώρα προέλευσης**: πού παράχθηκε.
- **Τιμή**: πόσο κοστίζει.

*Η ετικέτα ενός πουκάμισου. Τα σύμβολα λένε πώς πλένεται: στο πλυντήριο ως 30 βαθμούς, με σίδερο όχι πολύ ζεστό. Σε μια τέτοια ετικέτα βρίσκεις και το μέγεθος, το ύφασμα και τη χώρα όπου ράφτηκε.*

Πληροφορίες έχει και η **απόδειξη** που παίρνεις στο ταμείο: τι αγόρασες, πόσο
κόστισε το καθένα, πότε και από πού.

> **Θυμήσου**
>
> Ανάγκες χωρίς τις οποίες δεν ζούμε: **τροφή, σπίτι, ρούχα, ύπνος**. Και άλλες:
> αγάπη, παιχνίδι, μόρφωση.
>
> Πριν αγοράσεις: **το χρειάζομαι;** Η διαφήμιση λέει μόνο τα καλά· η ετικέτα
> λέει τα στοιχεία.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια διαφήμιση λέει: «Το νέο ρομπότ Ζιπ! Όλα τα παιδιά το έχουν. Αν παίξεις μαζί του, δεν θα θες να το αφήσεις!» Τι σου λέει, και τι δεν σου λέει;

1. **Τι λέει:** ότι υπάρχει ένα παιχνίδι-ρομπότ και ότι είναι καινούργιο.
2. **Πώς προσπαθεί να σε πείσει:** το «όλα τα παιδιά το έχουν» σε κάνει να νιώθεις
   ότι μένεις πίσω. Το «δεν θα θες να το αφήσεις» είναι υπερβολή· κανένα παιχνίδι
   δεν σε κρατάει για πάντα.
3. **Τι δεν λέει:** πόσο κοστίζει, πόσο αντέχει, αν θέλει μπαταρίες. Αυτά θα τα
   βρεις στη συσκευασία, ή ρωτώντας κάποιον που το έχει.

### Παράδειγμα 2: Στο κεσεδάκι ενός γιαουρτιού γράφει: «Ανάλωση έως 12/11. Διατηρείται στο ψυγείο, 2 °C έως 4 °C. Καθαρό βάρος 200 γρ. Προέλευση: Ελλάδα». Σήμερα είναι 14 Νοεμβρίου. Το τρως;

1. Η ημερομηνία λήξης είναι **12 Νοεμβρίου**. Σήμερα είναι 14: πέρασαν δύο μέρες.
2. Το γιαούρτι **έληξε**. Δεν το τρως, ακόμα κι αν φαίνεται εντάξει.
3. Οι άλλες πληροφορίες σού λένε πού το κρατάς (ψυγείο), πόσο είναι (200 γραμμάρια)
   και από πού ήρθε (Ελλάδα).

## Ερωτήσεις

1. Ποια από αυτές είναι ανάγκη χωρίς την οποία δεν ζεις;
   - Ο ύπνος
   - Ένα κινητό τηλέφωνο
   - Τα καινούργια αθλητικά
   - Μια τηλεόραση
2. Ποιο αγαθό το παίρνουμε από τη φύση;
   - Τα αυγά
   - Τα παπούτσια
   - Τα παιχνίδια
   - Τα υφάσματα
3. Επιτρέπεται να δουλεύουν τα παιδιά της ηλικίας σου;
   - Όχι, γιατί χάνουν σχολείο και παιχνίδι
   - Ναι, αν το θέλει το αφεντικό τους
   - Ναι, αλλά μόνο στα φανάρια
   - Ναι, αρκεί να πληρώνονται καλά
4. Ένας άντρας και μια γυναίκα κάνουν την ίδια δουλειά. Πώς πρέπει να πληρώνονται;
   - Το ίδιο
   - Ο άντρας περισσότερο
   - Η γυναίκα περισσότερο
   - Όπως θέλει ο καθένας
5. Τι καλό είναι να ρωτάς τον εαυτό σου πριν αγοράσεις κάτι;
   - «Το χρειάζομαι στ' αλήθεια;»
   - «Το έχει ήδη ο φίλος μου;»
   - «Είναι το πιο ακριβό;»
   - «Το είδα σε διαφήμιση;»
6. Τι θέλει κυρίως μια διαφήμιση;
   - Να σε πείσει να αγοράσεις
   - Να σου πει τα κακά του προϊόντος
   - Να σε μάθει να κάνεις οικονομία
   - Να σου δείξει το φθηνότερο
7. Τι δείχνει η ημερομηνία λήξης σε ένα τρόφιμο;
   - Ως πότε τρώγεται με ασφάλεια
   - Πότε το αγόρασες
   - Πόσο ζυγίζει χωρίς το κουτί
   - Σε ποια χώρα φτιάχτηκε
8. Τι μαθαίνεις από την ετικέτα ενός ρούχου;
   - Το μέγεθος και πώς πλένεται
   - Την ημερομηνία λήξης του
   - Ποιος θα το φορέσει
   - Πόσες φορές φορέθηκε

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται όποιος ξοδεύει χρήματα για να αποκτήσει αγαθά;
2. Γιατί δεν επιτρέπεται να δουλεύουν τα παιδιά;
3. Η Ελένη διάβασε τις συσκευασίες δύο χυμών πορτοκάλι στο σούπερ μάρκετ, στις 2 Δεκεμβρίου.

   Τι έγραφαν οι δύο συσκευασίες (δικό μας παράδειγμα).

   | Τι γράφει | Χυμός Α | Χυμός Β |
   | --- | --- | --- |
   | Ποσότητα | $1$ λίτρο | $1$ λίτρο |
   | Τιμή | $1{,}80$ € | $2{,}40$ € |
   | Ανάλωση έως | 20 Δεκεμβρίου | 5 Δεκεμβρίου |
   | Προέλευση | Ελλάδα | Ισπανία |

   α) Ποιος χυμός είναι φθηνότερος;
   β) Ποιος λήγει πιο σύντομα;
   γ) Ποιος χυμός ήρθε από την Ελλάδα;
4. Σε μια διαφήμιση, ένας γνωστός ποδοσφαιριστής φοράει ακριβά αθλητικά παπούτσια και λέει «με αυτά τρέχεις πιο γρήγορα!». Αξίζει να τα αγοράσεις; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/needs-and-consumers
