# Ο τόπος μου σε χάρτη

> Από την κάτοψη της τάξης στον χάρτη της περιοχής.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/my-place-map

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι ένας χάρτης και σε τι διαφέρει από μια φωτογραφία.
- Να διαβάζεις σύμβολα και υπόμνημα σε έναν απλό χάρτη.
- Να προσανατολίζεσαι με τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.
- Να καταλαβαίνεις ότι ο χάρτης δείχνει τα πάντα μικρότερα, με σταθερό τρόπο.

## Ένας χάρτης είναι ο τόπος από ψηλά

Φαντάσου ότι πετάς πάνω από τη γειτονιά σου . Βλέπεις στέγες,
δρόμους, την πλατεία — όλα **από πάνω**. Ο χάρτης είναι αυτό, σε χαρτί. Γι'
αυτό τα σπίτια  είναι τετραγωνάκια: βλέπεις τη σκεπή τους.

Και είναι πάντα **μικρότερος** από την πραγματικότητα, αλλιώς θα χρειαζόσουν
χαρτί μεγάλο όσο η πόλη.

*Το Ναύπλιο από το κάστρο του Παλαμηδιού, ψηλά πάνω από την πόλη. Από εκεί φαίνονται οι στέγες και οι δρόμοι, σχεδόν όπως σε χάρτη. Ο χάρτης όμως κοιτάζει ίσια από πάνω, όχι λοξά.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσο μικραίνει ο χάρτης τον κόσμο;*

> **Κλειδί**
>
> Χάρτης και φωτογραφία δεν είναι το ίδιο.
>
> Η **φωτογραφία**  δείχνει ό,τι υπάρχει, με όλες τις λεπτομέρειες.
>
> Ο **χάρτης** διαλέγει: κρατάει ό,τι χρειάζεται όποιος τον διαβάζει και πετάει
> τα υπόλοιπα. Ένας χάρτης δρόμων δεν δείχνει δέντρα· ένας χάρτης πάρκου τα δείχνει.

## Το υπόμνημα: το λεξικό του χάρτη

Ο χάρτης μιλάει με **σύμβολα**. Το υπόμνημα είναι το κουτάκι στο πλάι που
εξηγεί τι σημαίνει το καθένα.

- **Μπλε γραμμή**: ποτάμι
- **Μπλε επιφάνεια**: λίμνη ή θάλασσα
- **Πράσινη επιφάνεια**: δάσος ή πάρκο
- **Σταυρός**: εκκλησία
- **Γράμμα Η**: νοσοκομείο

Μια **μαύρη γραμμή** είναι δρόμος.

Χωρίς υπόμνημα, ο χάρτης είναι χρωματιστά σχήματα.

## Τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα

Ο ήλιος  **ανατέλλει** από την ανατολή και **δύει** στη δύση.
Το καλοκαίρι βγαίνει λίγο πιο βόρεια, τον χειμώνα λίγο πιο νότια, αλλά πάντα
από τη μεριά της ανατολής. Έτσι προσανατολίζεσαι χωρίς όργανο.

Άνοιξε τα χέρια, με το δεξί προς την ανατολή: μπροστά είναι ο **βορράς**,
πίσω ο **νότος**, αριστερά η **δύση**.

Στους χάρτες ο βορράς είναι σχεδόν πάντα **πάνω**.

Δες τον χάρτη της Ελλάδας. Η Θεσσαλονίκη είναι πάνω, άρα **βόρεια**. Το
Ηράκλειο, στην Κρήτη, είναι κάτω, άρα **νότια**. Η Αθήνα είναι ανάμεσά τους.

*Χάρτης της Ελλάδας με τρεις πόλεις: τη Θεσσαλονίκη πάνω, την Αθήνα στη μέση και το Ηράκλειο κάτω, στην Κρήτη.*

> **Πρόσεχε**
>
> Στον χάρτη, «πάνω» δεν σημαίνει «ψηλά».
>
> Ό,τι είναι ψηλότερα στο χαρτί δεν είναι ψηλότερο βουνό — είναι **βορειότερα**.
> Το υψόμετρο το δείχνουν τα χρώματα ή οι αριθμοί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Στον χάρτη της γειτονιάς το σχολείο είναι δεξιά από την πλατεία. Προς τα πού είναι;

1. Στους χάρτες ο βορράς είναι πάνω.
2. Αν ο βορράς είναι πάνω, τότε δεξιά είναι η **ανατολή**.
3. Άρα το σχολείο βρίσκεται **ανατολικά** από την πλατεία.

   Το «δεξιά» αλλάζει με το πώς κρατάς το χαρτί. Η «ανατολή» δεν αλλάζει.

### Παράδειγμα 2: Ο Κώστας θέλει να σχεδιάσει την τάξη του σε ένα φύλλο Α4. Τι κάνει;

1. Φαντάζεται την τάξη **από ψηλά**: θρανία, έδρα, πόρτα, παράθυρα.
2. Σχεδιάζει την τάξη ως ορθογώνιο και μέσα βάζει σύμβολα: τετραγωνάκια για τα θρανία, μια γραμμή για την πόρτα.
3. Φτιάχνει **υπόμνημα** στο πλάι: τι σημαίνει κάθε σχήμα.
4. Κρατάει σταθερή σμίκρυνση: αν ένα μέτρο γίνει ένα εκατοστό, γίνεται για όλα.
   Αλλιώς δεν είναι χάρτης — είναι ζωγραφιά.

## Ερωτήσεις

1. Από ποια θέση βλέπει τον τόπο ένας χάρτης;
   - Από ψηλά, σαν να πετάς από πάνω
   - Από το ύψος ενός ανθρώπου που περπατά
   - Από το πλάι
   - Από μέσα
2. Τι μας λέει το υπόμνημα ενός χάρτη;
   - Τι σημαίνει κάθε σύμβολο και χρώμα
   - Ποιος σχεδίασε και έφτιαξε τον χάρτη
   - Πόσο κοστίζει ο χάρτης
   - Πότε τυπώθηκε
3. Τι δείχνει συνήθως μια μπλε γραμμή σε χάρτη;
   - Ποτάμι
   - Δρόμο
   - Δάσος
   - Βουνό
4. Πού βρίσκεται συνήθως ο βορράς σε έναν χάρτη;
   - Πάνω
   - Κάτω
   - Δεξιά
   - Αλλάζει σε κάθε χάρτη
5. Από πού ανατέλλει ο ήλιος;
   - Από την ανατολή
   - Από τη δύση
   - Από τον βορρά
   - Αλλάζει κάθε μέρα
6. Σε τι διαφέρει ο χάρτης από τη φωτογραφία;
   - Ο χάρτης κρατάει μόνο τα χρήσιμα
   - Ο χάρτης είναι πάντα έγχρωμος
   - Η φωτογραφία είναι πάντα από ψηλά
   - Δεν διαφέρουν σε τίποτα
7. Γιατί ο χάρτης δείχνει τα πάντα μικρότερα;
   - Για να χωρέσει μεγάλη περιοχή σε ένα χαρτί
   - Για να μη φαίνονται όλες οι μικρές λεπτομέρειες
   - Επειδή έτσι είναι πιο όμορφος
   - Επειδή το χαρτί ζαρώνει

## Ασκήσεις

1. Τι δείχνει μια πράσινη επιφάνεια σε χάρτη;
2. Γιατί στον χάρτη τα σπίτια είναι τετραγωνάκια;
3. Η Ειρήνη στάθηκε στην είσοδο του σχολείου και σημείωσε πού ήταν ο ήλιος σε τρεις ώρες της ίδιας μέρας.

   Τι σημείωσε η Ειρήνη, κοιτάζοντας από την είσοδο του σχολείου.

   | Ώρα | Πού ήταν ο ήλιος |
   | --- | --- |
   | 8 το πρωί | μόλις είχε βγει, πάνω από το γυμναστήριο |
   | 1 το μεσημέρι | ψηλά στον ουρανό, πάνω από την αυλή |
   | 7 το απόγευμα | έδυε πίσω από τον λόφο |

   α) Προς ποιο σημείο του ορίζοντα είναι το γυμναστήριο;
   β) Προς ποιο σημείο του ορίζοντα είναι ο λόφος;
4. Κοίτα τον χάρτη της Ελλάδας. Ο βορράς είναι πάνω.
   *Χάρτης της Ελλάδας με τρεις πόλεις: την Κέρκυρα, την Αλεξανδρούπολη και την Καλαμάτα.*
   α) Ποια πόλη είναι πιο ανατολικά: η Κέρκυρα ή η Αλεξανδρούπολη;
   β) Ποια πόλη είναι πιο νότια: η Αλεξανδρούπολη ή η Καλαμάτα;
5. Ήρθε καινούριος συμμαθητής και θέλεις να του φτιάξεις χάρτη του σχολείου. Τι θα έβαζες μέσα, και τι θα άφηνες έξω;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/my-place-map
