# Τροφή και ενέργεια

> Από πού παίρνουμε ενέργεια, και ποιος τρώει ποιον σε μια τροφική αλυσίδα.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/food-and-energy

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς ότι η τροφή δίνει την ενέργεια που χρειάζεσαι για να ζεις, να μεγαλώνεις και να κινείσαι.
- Να ακολουθείς το ταξίδι της ενέργειας από τον ήλιο στα φυτά, στα ζώα και σε σένα.
- Να φτιάχνεις μια τροφική αλυσίδα: ποιος τρώει ποιον.
- Να εξηγείς γιατί, αν λείψει ένα ζώο ή φυτό, χαλάει η ισορροπία της φύσης.

## Τίποτα δεν κινείται χωρίς ενέργεια

Το αυτοκίνητο  για να κινηθεί θέλει βενζίνη ή ρεύμα. Το
παιχνίδι με μπαταρίες  σταματάει όταν αδειάσουν. Ο
χαρταετός  πετάει μόνο όταν φυσάει.

Όλα αυτά χρειάζονται **ενέργεια**: κάτι που τα κάνει να κινούνται, να ζεσταίνονται,
να δουλεύουν.

Κι εσύ χρειάζεσαι ενέργεια, για να τρέχεις, να σκέφτεσαι, να μεγαλώνεις, ακόμα
και για να κοιμάσαι. Την παίρνεις από την **τροφή** . Γι'
αυτό, πριν από το σχολείο, το πρωινό μετράει: είναι η πρώτη ενέργεια της μέρας.

## Το ταξίδι της ενέργειας

Από πού βρήκε ενέργεια το ψωμί σου; Ας πάμε προς τα πίσω.

- Ο **ήλιος** στέλνει φως και ζέστη.
- Το **σιτάρι** παίρνει την ενέργεια του ήλιου και μεγαλώνει. Φτιάχνει σπόρους γεμάτους τροφή.
- Οι σπόροι γίνονται αλεύρι και το αλεύρι **ψωμί**.
- Εσύ τρως το ψωμί, και η ενέργεια περνάει σε **σένα**.

Με το γάλα, ο δρόμος έχει ένα σκαλί παραπάνω: ο ήλιος μεγαλώνει το χορτάρι, η
αγελάδα τρώει το χορτάρι, κι εσύ πίνεις το γάλα της αγελάδας.

> **Κλειδί**
>
> Όλη η ενέργεια της τροφής σου ξεκίνησε από τον **ήλιο**.
>
> Τα φυτά την παίρνουν πρώτα. Τα ζώα την παίρνουν τρώγοντας φυτά, ή τρώγοντας
> άλλα ζώα. Και οι άνθρωποι, από φυτά και από ζώα.

## Ποιος τρώει ποιον

Στη φύση, κάθε φυτό ή ζώο είναι **τροφή για κάποιο άλλο**. Αν τα βάλεις στη
σειρά με βελάκια, φτιάχνεις μια **τροφική αλυσίδα**:

**σιτάρι → ποντικός → φίδι → αετός**

Το βελάκι πάει από αυτόν που τρώγεται σε αυτόν που τον τρώει: ο ποντικός
τρώει το σιτάρι, το φίδι τρώει τον ποντικό, ο αετός τρώει το φίδι.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σπάσε έναν κρίκο*

## Η τροφική πυραμίδα

Σε ένα χωράφι υπάρχουν εκατομμύρια στάχυα, χιλιάδες ποντίκια, λίγα φίδια και
ένας δυο αετοί. Αν τα ζωγραφίσεις σε σκαλιά, με τους πολλούς κάτω και τους
λίγους πάνω, φτιάχνεις μια **τροφική πυραμίδα**.

Όσοι τρώγονται πρέπει να είναι **περισσότεροι** από όσους τους τρώνε, αλλιώς θα
εξαφανίζονταν. Γι' αυτό ο ποντικός κάνει πολλές δεκάδες μικρά τον χρόνο, ενώ ο
αετός ένα ή δύο.

> **Πρόσεχε**
>
> Αν λείψουν τα φίδια, τα ποντίκια **δεν** είναι τυχερά. Πληθαίνουν τόσο, που
> τρώνε τα σπαρτά, δεν φτάνει η τροφή ούτε για τα ίδια, και φέρνουν αρρώστιες.
>
> Κάθε φυτό και κάθε ζώο, ακόμα κι αυτό που δεν σου αρέσει, κρατάει την
> **ισορροπία της φύσης**.

> **Θυμήσου**
>
> Η ενέργεια ξεκινάει από τον **ήλιο**, περνάει στα **φυτά**, μετά στα **ζώα** και
> στους **ανθρώπους**.
>
> Τροφική αλυσίδα: ποιος τρώει ποιον. Αν λείψει ένας κρίκος, αλλάζει όλη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Γιάννης έφαγε για πρωινό ψωμί με τυρί. Ποιο ταξίδι έκανε η ενέργεια ως εκείνον;

1. **Το ψωμί**: ήλιος → σιτάρι → αλεύρι → ψωμί → Γιάννης.
2. **Το τυρί**: ήλιος → χορτάρι → κατσίκα ή αγελάδα → γάλα → τυρί → Γιάννης.
3. Δύο δρόμοι, η ίδια αρχή: ο ήλιος. Με αυτή την ενέργεια ο Γιάννης θα τρέξει
   στο διάλειμμα.

### Παράδειγμα 2: Σε ένα λιβάδι ζουν χιλιάδες ακρίδες, δεκάδες βάτραχοι και πολύ λίγα φίδια. Γιατί δεν είναι όλα ίσα;

1. Ο βάτραχος τρώει πολλές ακρίδες κάθε μέρα. Για να τραφούν δεκάδες βάτραχοι,
   χρειάζονται **χιλιάδες** ακρίδες.
2. Το φίδι τρώει βατράχους. Για να ζήσουν λίγα φίδια, χρειάζονται **δεκάδες**
   βάτραχοι.
3. Κάθε σκαλί πιο πάνω έχει λιγότερους. Αυτή είναι η πυραμίδα: πολλοί κάτω, λίγοι
   στην κορυφή.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί χρειάζεσαι τροφή;
   - Για να παίρνεις ενέργεια
   - Μόνο επειδή είναι νόστιμη
   - Μόνο για να μη βαριέσαι
   - Μόνο τις μέρες που παίζεις
2. Από πού παίρνουν την ενέργειά τους τα φυτά;
   - Από τον ήλιο
   - Από τα ζώα που τα τρώνε
   - Από το φεγγάρι τη νύχτα
   - Από τη βενζίνη
3. Το αυτοκίνητο παίρνει ενέργεια από τη βενζίνη. Εσύ από πού;
   - Από την τροφή
   - Από τον ύπνο μόνο
   - Από τις μπαταρίες
   - Από το νερό μόνο
4. Ποια σειρά δείχνει σωστά το ταξίδι της ενέργειας ως το γάλα που πίνεις;
   - ήλιος → χορτάρι → αγελάδα → γάλα
   - αγελάδα → ήλιος → χορτάρι → γάλα
   - γάλα → αγελάδα → χορτάρι → ήλιος
   - χορτάρι → γάλα → ήλιος → αγελάδα
5. Στην αλυσίδα σιτάρι → ποντικός → φίδι, τι τρώει το φίδι;
   - Τον ποντικό
   - Το σιτάρι
   - Τίποτα
   - Τον αετό
6. Σε μια τροφική πυραμίδα, ποιοι είναι οι περισσότεροι;
   - Τα φυτά, στη βάση
   - Οι αετοί, στην κορυφή
   - Όλοι είναι ίσοι
   - Τα φίδια, στη μέση
7. Τι θα γίνει σε ένα χωράφι αν χαθούν όλα τα φίδια;
   - Θα γεμίσει ποντίκια
   - Θα φυτρώσει περισσότερο σιτάρι
   - Δεν θα αλλάξει τίποτα
   - Θα χαθούν και τα ποντίκια
8. Γιατί ο ποντικός κάνει πολύ περισσότερα μικρά από τον αετό;
   - Γιατί πολλά ζώα τον τρώνε
   - Γιατί είναι πιο μεγάλος
   - Γιατί ζει πιο πολλά χρόνια
   - Γιατί δεν έχει εχθρούς

## Ασκήσεις

1. Από πού ξεκινάει η ενέργεια κάθε τροφικής αλυσίδας;
2. Γιατί είναι καλό να τρως πρωινό πριν φύγεις για το σχολείο;
3. Ο πίνακας δείχνει πόσα μικρά κάνουν περίπου τέσσερα ζώα σε έναν χρόνο.

   Μικρά ανά χρόνο, περίπου και στρογγυλεμένα.

   | Ζώο | Μικρά τον χρόνο |
   | --- | --- |
   | Ποντικός | πάνω από $30$ |
   | Κουνέλι | περίπου $20$ |
   | Αλεπού | περίπου $5$ |
   | Αετός | $1$ ή $2$ |

   α) Ποιο ζώο κάνει τα περισσότερα μικρά;
   β) Ποιο από αυτά είναι στην κορυφή της πυραμίδας;
   γ) Τι κοινό έχουν τα ζώα που κάνουν πολλά μικρά;
4. Σε ένα χωριό σκότωναν όποιο φίδι έβρισκαν, γιατί τα φοβούνταν. Μετά από λίγα χρόνια, τα χωράφια γέμισαν ποντίκια. Τι θα έλεγες στους κατοίκους; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/food-and-energy
