Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο πολιτισμός μας

Από το αρχαίο θέατρο και τους Ολυμπιακούς αγώνες ως τον αργαλειό και τους χορούς: τι μας άφησαν οι παλιότεροι.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Γ΄ Δημοτικού, 5 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς τι είναι πολιτισμός: ό,τι δημιούργησαν οι παλιότεροι και ό,τι δημιουργούμε εμείς.
  2. Να συγκρίνεις τη ζωή ενός παιδιού στην αρχαία Αθήνα με τη δική σου.
  3. Να περιγράφεις το αρχαίο θέατρο και τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες.
  4. Να λες τι είναι η παράδοση και πώς περνάει από γενιά σε γενιά.

Τι είναι πολιτισμός

Περπάτα στον τόπο σου και κοίτα γύρω: ένα αρχαίο θέατρο, μια βυζαντινή εκκλησία , ένα παλιό πέτρινο γεφύρι, ένα καινούργιο σχολείο . Τα έφτιαξαν άνθρωποι, σε διαφορετικές εποχές.

Όλα αυτά, μαζί με τη γλώσσα που μιλάμε, τα τραγούδια, τους χορούς, τα έθιμα και τον τρόπο που φερόμαστε ο ένας στον άλλον, είναι ο πολιτισμός μας.

Ένα παιδί στην αρχαία Αθήνα

Ο Ίων είναι εννιά χρονών και ζει στην Αθήνα, πριν από περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Φοράει έναν απλό χιτώνα, ένα κομμάτι ύφασμα δεμένο στη μέση.

Παίζει με μπάλες, σβούρες, βόλους, κότσια (μικρά κοκαλάκια που τα πετάς σαν ζάρια) και με ένα ξύλινο γιο-γιο. Η αδερφή του έχει κούκλα από πηλό με χέρια και πόδια που κουνιούνται.

Το πρωί ο Ίων πηγαίνει σε τρεις δασκάλους:

  • Ο γραμματιστής του μαθαίνει ανάγνωση, γραφή και αριθμητική.
  • Ο κιθαριστής του μαθαίνει μουσική και τραγούδια των ποιητών.
  • Ο παιδοτρίβης τον γυμνάζει: τρέξιμο, πάλη, άλμα.

Η αδερφή του όμως δεν πηγαίνει σχολείο. Στην αρχαία Αθήνα, σχολείο πήγαιναν μόνο τα αγόρια. Τα κορίτσια μάθαιναν στο σπίτι να υφαίνουν και να φροντίζουν το νοικοκυριό.

Ο πατέρας του Ίωνα πηγαίνει στον λόφο της Πνύκας, δίπλα στην Ακρόπολη. Εκεί οι Αθηναίοι συζητούν και αποφασίζουν όλοι μαζί για την πόλη τους, και ισχύει ό,τι θέλουν οι περισσότεροι. Αυτό είναι η δημοκρατία.

Η παράσταση αρχίζει

Όπου έχτιζαν πόλη, οι αρχαίοι Έλληνες έχτιζαν και θέατρο. Το θεωρούσαν μέρος της μόρφωσης. Οι πλούσιοι πολίτες ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν τις παραστάσεις, και λέγονταν χορηγοί. Όποιος δεν είχε χρήματα έβλεπε το έργο χωρίς εισιτήριο.

Το θέατρο είχε τρία μέρη:

  • την ορχήστρα, τον στρογγυλό χώρο όπου χόρευε και τραγουδούσε ο χορός·
  • το κοίλον, τα σκαλιά για τους θεατές, σκαμμένα στην πλαγιά ενός λόφου·
  • τη σκηνή, το κτίριο πίσω από την ορχήστρα, όπου άλλαζαν οι ηθοποιοί.

Οι ηθοποιοί ήταν μόνο άντρες και φορούσαν μάσκες: έτσι ένας ηθοποιός μπορούσε να παίξει πολλούς ρόλους, και άντρες έπαιζαν και γυναίκες.

Ένα τεράστιο αρχαίο θέατρο από γκρίζα πέτρα, σε σχήμα μισού κύκλου, χτισμένο σε μια πλαγιά με πεύκα. Κάτω αριστερά, η στρογγυλή ορχήστρα με λίγους ανθρώπους. Πάνω στις κερκίδες κάθονται επισκέπτες σαν μικρές κουκκίδες.
Το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Τα σκαλιά του ανεβαίνουν στην πλαγιά σε μισό κύκλο γύρω από την ορχήστρα. Ακόμα κι αν ρίξεις ένα κέρμα στην ορχήστρα, το ακούνε και στα πιο ψηλά σκαλιά. Εκεί γίνονται παραστάσεις και σήμερα, κάθε καλοκαίρι.Φωτογραφία: Berthold Werner · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ο κότινος και οι Ολυμπιακοί αγώνες

Οι αρχαίοι Έλληνες γυμνάζονταν για να ασκούν το σώμα, όπως μορφώνονταν για να ασκούν το μυαλό. Ο πιο μεγάλος αγώνας ήταν οι Ολυμπιακοί, που γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια στην Ολυμπία.

Εκεί Έλληνες από όλες τις πόλεις άφηναν τα όπλα και αγωνίζονταν ειρηνικά, με σεβασμό στους κανόνες. Ο νικητής δεν έπαιρνε χρυσό. Έπαιρνε τον κότινο, ένα στεφάνι από κλαδί αγριελιάς, και τη δόξα για την πόλη του.

Ένας μακρύς, ίσιος χωμάτινος στίβος ανάμεσα σε χαμηλές χορταριασμένες πλαγιές, με μια λευκή πέτρινη γραμμή που τον διασχίζει.
Το αρχαίο στάδιο της Ολυμπίας. Η λευκή πέτρινη γραμμή είναι η αφετηρία των δρομέων. Οι θεατές κάθονταν πάνω στις χορταριασμένες πλαγιές, χωρίς σκαλιά.Φωτογραφία: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Σήμερα οι Ολυμπιακοί και οι Παραολυμπιακοί αγώνες γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια σε άλλη πόλη του κόσμου. Αθλητές με διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και συνήθειες αγωνίζονται μαζί. Η Ολυμπιακή φλόγα ανάβει ακόμα στην Ολυμπία και ταξιδεύει ως την πόλη των αγώνων.

Δες πόσο παλιοί είναι οι αγώνες. Οι πρώτοι που ξέρουμε έγιναν στην Ολυμπία το 776776 π.Χ. Ύστερα σταμάτησαν για πάνω από χίλια πεντακόσια χρόνια, και ξανάρχισαν στην Αθήνα το 18961896. Το 20042004 ήρθαν πάλι στην Αθήνα.

Γραμμή του χρόνου για τους Ολυμπιακούς: οι πρώτοι το 776 π.Χ. στην Ολυμπία, το τέλος των αρχαίων αγώνων γύρω στο 393 μ.Χ., οι πρώτοι σύγχρονοι το 1896 στην Αθήνα και ξανά στην Αθήνα το 2004.10005005001000150020002500π.Χ.μ.Χ.776 π.Χ.Οι πρώτοιΟλυμπιακοί, στηνΟλυμπίαπερ. 393 μ.Χ.Σταματούν οι αρχαίοιαγώνες1896 μ.Χ.Οι πρώτοι σύγχρονοιΟλυμπιακοί, στηνΑθήνα2004 μ.Χ.Ολυμπιακοί ξανά στηνΑθήνα

Η παράδοση

Παλιά δεν υπήρχαν εργοστάσια. Οι άνθρωποι έφτιαχναν μόνοι τους τα ρούχα τους στον αργαλειό, και κάποιοι έγιναν τεχνίτες: χτίστες, κοσμηματοποιοί, γεφυροποιοί. Δεν πήγαιναν σε σχολή· μάθαιναν δίπλα σε έναν παλιότερο τεχνίτη.

Με τον ίδιο τρόπο, από τον παππού και τη γιαγιά στα εγγόνια, περνούσαν τα τραγούδια, οι χοροί, οι συνταγές, τα έθιμα. Αυτό είναι η παράδοση.

  • Τα κάλαντα που λες τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.
  • Η βασιλόπιτα με το φλουρί.
  • Οι μάσκες και οι μεταμφιέσεις της Αποκριάς.
  • Ο χαρταετός την Καθαρά Δευτέρα.

Ο Άκης δοκιμάζει

Τι ίσχυε στην αρχαία Αθήνα, τι ισχύει σήμερα, και τι ισχύει και τότε και τώρα;

Τότε, τώρα ή πάντα;

Μία πρόταση τη φορά. Πάτα την ομάδα όπου ταιριάζει.

Πότε ισχύει;

Οι Ολυμπιακοί αγώνες γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια

0 από 7

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Στο θέατρο της Επιδαύρου χωρούσαν πάνω από δέκα χιλιάδες θεατές, χωρίς μικρόφωνα. Πώς άκουγαν όλοι;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η γιαγιά της Άννας υφαίνει χαλιά στον αργαλειό, όπως η μητέρα της και η γιαγιά της. Πώς το έμαθε, χωρίς σχολή;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 8
Τι από αυτά είναι κομμάτι του πολιτισμού μας;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Κάθε πόσα χρόνια γίνονταν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς τι είναι πολιτισμός: ό,τι δημιούργησαν οι παλιότεροι και ό,τι δημιουργούμε εμείς.
  • Να συγκρίνεις τη ζωή ενός παιδιού στην αρχαία Αθήνα με τη δική σου.
  • Να περιγράφεις το αρχαίο θέατρο και τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες.
  • Να λες τι είναι η παράδοση και πώς περνάει από γενιά σε γενιά.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;