Ο πολιτισμός μας
Από το αρχαίο θέατρο και τους Ολυμπιακούς αγώνες ως τον αργαλειό και τους χορούς: τι μας άφησαν οι παλιότεροι.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Γ΄ Δημοτικού, 5 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι πολιτισμός: ό,τι δημιούργησαν οι παλιότεροι και ό,τι δημιουργούμε εμείς.
- Να συγκρίνεις τη ζωή ενός παιδιού στην αρχαία Αθήνα με τη δική σου.
- Να περιγράφεις το αρχαίο θέατρο και τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες.
- Να λες τι είναι η παράδοση και πώς περνάει από γενιά σε γενιά.
Τι είναι πολιτισμός
Περπάτα στον τόπο σου και κοίτα γύρω: ένα αρχαίο θέατρο, μια βυζαντινή εκκλησία , ένα παλιό πέτρινο γεφύρι, ένα καινούργιο σχολείο . Τα έφτιαξαν άνθρωποι, σε διαφορετικές εποχές.
Όλα αυτά, μαζί με τη γλώσσα που μιλάμε, τα τραγούδια, τους χορούς, τα έθιμα και τον τρόπο που φερόμαστε ο ένας στον άλλον, είναι ο πολιτισμός μας.
Ένα παιδί στην αρχαία Αθήνα
Ο Ίων είναι εννιά χρονών και ζει στην Αθήνα, πριν από περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Φοράει έναν απλό χιτώνα, ένα κομμάτι ύφασμα δεμένο στη μέση.
Παίζει με μπάλες, σβούρες, βόλους, κότσια (μικρά κοκαλάκια που τα πετάς σαν ζάρια) και με ένα ξύλινο γιο-γιο. Η αδερφή του έχει κούκλα από πηλό με χέρια και πόδια που κουνιούνται.
Το πρωί ο Ίων πηγαίνει σε τρεις δασκάλους:
- Ο γραμματιστής του μαθαίνει ανάγνωση, γραφή και αριθμητική.
- Ο κιθαριστής του μαθαίνει μουσική και τραγούδια των ποιητών.
- Ο παιδοτρίβης τον γυμνάζει: τρέξιμο, πάλη, άλμα.
Η αδερφή του όμως δεν πηγαίνει σχολείο. Στην αρχαία Αθήνα, σχολείο πήγαιναν μόνο τα αγόρια. Τα κορίτσια μάθαιναν στο σπίτι να υφαίνουν και να φροντίζουν το νοικοκυριό.
Ο πατέρας του Ίωνα πηγαίνει στον λόφο της Πνύκας, δίπλα στην Ακρόπολη. Εκεί οι Αθηναίοι συζητούν και αποφασίζουν όλοι μαζί για την πόλη τους, και ισχύει ό,τι θέλουν οι περισσότεροι. Αυτό είναι η δημοκρατία.
Η παράσταση αρχίζει
Όπου έχτιζαν πόλη, οι αρχαίοι Έλληνες έχτιζαν και θέατρο. Το θεωρούσαν μέρος της μόρφωσης. Οι πλούσιοι πολίτες ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν τις παραστάσεις, και λέγονταν χορηγοί. Όποιος δεν είχε χρήματα έβλεπε το έργο χωρίς εισιτήριο.
Το θέατρο είχε τρία μέρη:
- την ορχήστρα, τον στρογγυλό χώρο όπου χόρευε και τραγουδούσε ο χορός·
- το κοίλον, τα σκαλιά για τους θεατές, σκαμμένα στην πλαγιά ενός λόφου·
- τη σκηνή, το κτίριο πίσω από την ορχήστρα, όπου άλλαζαν οι ηθοποιοί.
Οι ηθοποιοί ήταν μόνο άντρες και φορούσαν μάσκες: έτσι ένας ηθοποιός μπορούσε να παίξει πολλούς ρόλους, και άντρες έπαιζαν και γυναίκες.

Ο κότινος και οι Ολυμπιακοί αγώνες
Οι αρχαίοι Έλληνες γυμνάζονταν για να ασκούν το σώμα, όπως μορφώνονταν για να ασκούν το μυαλό. Ο πιο μεγάλος αγώνας ήταν οι Ολυμπιακοί, που γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια στην Ολυμπία.
Εκεί Έλληνες από όλες τις πόλεις άφηναν τα όπλα και αγωνίζονταν ειρηνικά, με σεβασμό στους κανόνες. Ο νικητής δεν έπαιρνε χρυσό. Έπαιρνε τον κότινο, ένα στεφάνι από κλαδί αγριελιάς, και τη δόξα για την πόλη του.

Σήμερα οι Ολυμπιακοί και οι Παραολυμπιακοί αγώνες γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια σε άλλη πόλη του κόσμου. Αθλητές με διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και συνήθειες αγωνίζονται μαζί. Η Ολυμπιακή φλόγα ανάβει ακόμα στην Ολυμπία και ταξιδεύει ως την πόλη των αγώνων.
Δες πόσο παλιοί είναι οι αγώνες. Οι πρώτοι που ξέρουμε έγιναν στην Ολυμπία το π.Χ. Ύστερα σταμάτησαν για πάνω από χίλια πεντακόσια χρόνια, και ξανάρχισαν στην Αθήνα το . Το ήρθαν πάλι στην Αθήνα.
Η παράδοση
Παλιά δεν υπήρχαν εργοστάσια. Οι άνθρωποι έφτιαχναν μόνοι τους τα ρούχα τους στον αργαλειό, και κάποιοι έγιναν τεχνίτες: χτίστες, κοσμηματοποιοί, γεφυροποιοί. Δεν πήγαιναν σε σχολή· μάθαιναν δίπλα σε έναν παλιότερο τεχνίτη.
Με τον ίδιο τρόπο, από τον παππού και τη γιαγιά στα εγγόνια, περνούσαν τα τραγούδια, οι χοροί, οι συνταγές, τα έθιμα. Αυτό είναι η παράδοση.
- Τα κάλαντα που λες τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.
- Η βασιλόπιτα με το φλουρί.
- Οι μάσκες και οι μεταμφιέσεις της Αποκριάς.
- Ο χαρταετός την Καθαρά Δευτέρα.
Ο Άκης δοκιμάζει
Τι ίσχυε στην αρχαία Αθήνα, τι ισχύει σήμερα, και τι ισχύει και τότε και τώρα;
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Στο θέατρο της Επιδαύρου χωρούσαν πάνω από δέκα χιλιάδες θεατές, χωρίς μικρόφωνα. Πώς άκουγαν όλοι;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το θέατρο είναι σκαμμένο σε πλαγιά, σε μισό κύκλο. Τα σκαλιά ανεβαίνουν απότομα, οπότε κανένας θεατής δεν κρύβει τον ήχο από τον πίσω του.
Όλοι κάθονται σχεδόν στην ίδια απόσταση από την ορχήστρα, γύρω γύρω.
Τα πέτρινα σκαλιά στέλνουν τη φωνή προς τα πάνω. Έτσι οι αρχαίοι έκαναν χωρίς ηλεκτρισμό ό,τι κάνουν σήμερα τα μεγάφωνα.
Παράδειγμα 2
Η γιαγιά της Άννας υφαίνει χαλιά στον αργαλειό, όπως η μητέρα της και η γιαγιά της. Πώς το έμαθε, χωρίς σχολή;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Την έμαθε η μητέρα της, δουλεύοντας δίπλα της από μικρή. Εκείνη το είχε μάθει από τη δική της μητέρα.
Τα σχέδια των χαλιών, τα χρώματα και τα μυστικά της δουλειάς πέρασαν από στόμα σε στόμα, χωρίς να γραφτούν πουθενά.
Αυτό είναι παράδοση. Αν η Άννα μάθει από τη γιαγιά της, η παράδοση θα συνεχίσει μία γενιά ακόμα.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Κάθε πόσα χρόνια γίνονταν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι πολιτισμός: ό,τι δημιούργησαν οι παλιότεροι και ό,τι δημιουργούμε εμείς.
- Να συγκρίνεις τη ζωή ενός παιδιού στην αρχαία Αθήνα με τη δική σου.
- Να περιγράφεις το αρχαίο θέατρο και τους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες.
- Να λες τι είναι η παράδοση και πώς περνάει από γενιά σε γενιά.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.