# Τα ζώα του τόπου μας

> Κατοικίδια, αγρίμια του δάσους, ζώα της θάλασσας και του γλυκού νερού: πού ζει το καθένα και γιατί εκεί.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Γ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/animals-of-our-place

## Τι θα μάθεις

- Να λες ποια ζώα εξημέρωσε ο άνθρωπος, τι του δίνουν και πώς τα φροντίζουμε.
- Να γνωρίζεις ζώα του δάσους, της θάλασσας και του γλυκού νερού της Ελλάδας.
- Να εξηγείς πώς το σώμα και οι συνήθειες ενός ζώου το βοηθούν να ζει εκεί που ζει.
- Να σκέφτεσαι γιατί προστατεύουμε τα ζώα που κινδυνεύουν.

## Τα ζώα που ζουν μαζί μας

Πριν από χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι **εξημέρωσαν** κάποια άγρια ζώα, γιατί
τα χρειάζονταν. Αυτά λέγονται **κατοικίδια**.

- Η **αγελάδα** δίνει γάλα, κρέας και δέρμα για παπούτσια.
- Το **πρόβατο** και η **κατσίκα** δίνουν γάλα για τυρί, και το πρόβατο μαλλί για πλεκτά.
- Η **κότα** δίνει αυγά.
- Το **άλογο** και το γαϊδουράκι όργωναν και κουβαλούσαν. Σήμερα αυτή τη δουλειά την κάνουν τα τρακτέρ.
- Ο **σκύλος** και η **γάτα** ζουν μέσα στο σπίτι και μας δίνουν συντροφιά και ασφάλεια.

Όλα τα κατοικίδια χρειάζονται τη **φροντίδα** μας: τροφή, καθαρό νερό, ένα
προστατευμένο μέρος να μένουν, και κτηνίατρο όταν αρρωσταίνουν.

> **Πρόσεχε**
>
> Ένα κατοικίδιο **δεν εγκαταλείπεται**.
>
> Ο σκύλος ή η γάτα που μεγάλωσε σε σπίτι δεν ξέρει να βρίσκει μόνος τροφή. Στον
> δρόμο πεινάει, αρρωσταίνει και κινδυνεύει από τα αυτοκίνητα. Όποιος παίρνει ένα
> ζώο, το αναλαμβάνει για όλη του τη ζωή.

## Στο βουνό και στο δάσος

Στα ελληνικά δάση ζουν **άγρια ζώα**, που βρίσκουν μόνα τους την τροφή τους:
το ελάφι, το ζαρκάδι, η καφέ αρκούδα, ο λύκος, η αλεπού, ο αγριόχοιρος, το
αγριοκάτσικο, ο λαγός, ο σκίουρος, η κουκουβάγια, ο αετός.

Το καθένα έχει βρει τη δική του «λύση» για να ζει εκεί:

- Η **αρκούδα** τον χειμώνα πέφτει σε **χειμερία νάρκη**: κοιμάται στη φωλιά της, γιατί κάνει κρύο και τροφή δεν βρίσκεται. Το ίδιο και ο σκαντζόχοιρος και τα φίδια.
- Ο **λαγός** και το αγριοκάτσικο γλιτώνουν από τους εχθρούς τους τρέχοντας γρήγορα ή κρύβονται.
- Ο **αετός** πετάει ψηλά, βλέπει από μακριά, και αρπάζει την τροφή του με τα δυνατά του νύχια.

## Στη θάλασσα

Η θάλασσα είναι ο κόσμος του **αλμυρού** νερού. Κοντά στις ακτές ζουν αχινοί,
χταπόδια, καβούρια, αστερίες, μέδουσες και μικρά ψάρια. Πιο βαθιά, στα πελάγη,
ζουν μεγαλύτερα ψάρια, όπως οι συναγρίδες και οι ξιφίες, και τα δελφίνια.

Τα ψάρια έχουν **μακρόστενο σώμα**, πτερύγια και ουρά, για να κολυμπούν
γρήγορα. Ο αχινός έχει **αγκάθια** για να μην τον φάνε. Το χταπόδι **αλλάζει
χρώμα** και κρύβεται στα βράχια.

*Μια χελώνα καρέτα βγάζει το κεφάλι της για να πάρει αέρα. Γεννάει τα αυγά της στην άμμο κάποιων ελληνικών παραλιών, όπως στη Ζάκυνθο. Κινδυνεύει, και γι' αυτό την προστατεύουμε.*

## Στη λίμνη και στο ποτάμι

Οι λίμνες και τα ποτάμια είναι ο κόσμος του **γλυκού** νερού. Εκεί ζουν ψάρια
όπως ο κυπρίνος, το χέλι και η πέστροφα, πουλιά όπως οι πελεκάνοι, οι
αγριόπαπιες και οι ερωδιοί, και πάρα πολλά έντομα, κουνούπια και λιβελούλες.

Ο **βάτραχος** ζει και μέσα στο νερό και έξω στην όχθη. Τα ζώα που ζουν έτσι
λέγονται **αμφίβια**.

*Αργυροπελεκάνοι στη λίμνη Κερκίνη. Το μακρύ ράμφος τους έχει από κάτω ένα σακούλι, και με αυτό πιάνουν τα ψάρια της λίμνης.*

Πού είναι αυτά τα μέρη; Οι πελεκάνοι ζουν στις λίμνες της Μακεδονίας, στην
Κερκίνη και στις Πρέσπες: βρες τες ψηλά στον χάρτη, στον βορρά. Η χελώνα
καρέτα γεννάει στη Ζάκυνθο, ένα νησί κάτω αριστερά, στο Ιόνιο.

*Χάρτης της Ελλάδας με τις λίμνες Κερκίνη, Μεγάλη και Μικρή Πρέσπα στα βόρεια και το νησί Ζάκυνθος στα νοτιοδυτικά.*

> **Κλειδί**
>
> Κάθε ζώο ζει εκεί όπου βρίσκει **τροφή** και **προστασία**.
>
> Και το σώμα του είναι φτιαγμένο γι' αυτόν τον τόπο: η ουρά του ψαριού για το
> νερό, το ράμφος του πελεκάνου για τα ψάρια, τα νύχια του αετού για το κυνήγι.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού ζει;*

Σε ποια ομάδα ανήκει κάθε ζώο, θηλαστικό, πουλί, ψάρι, ερπετό ή αμφίβιο, το
βλέπεις στην ενότητα [Φυτά και ζώα σε ομάδες](/el/dim-3/environment/plants-and-animals-groups).

> **Θυμήσου**
>
> **Κατοικίδια**: ζουν μαζί μας και τα φροντίζουμε. **Άγρια**: βρίσκουν μόνα
> τους τροφή, στο δάσος, στη θάλασσα, στη λίμνη, στο ποτάμι.
>
> Κάθε ζώο είναι **προσαρμοσμένο** στον τόπο του.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί η αρκούδα κοιμάται όλο τον χειμώνα, ενώ το ελάφι όχι;

1. Η αρκούδα τρώει πολλά φρούτα, ρίζες, μέλι και έντομα. Τον χειμώνα, με το χιόνι,
   αυτά σχεδόν χάνονται.
2. Το φθινόπωρο τρώει πολύ και παχαίνει. Μετά κλείνεται στη φωλιά της και
   κοιμάται, ζώντας από το λίπος της, ως την άνοιξη.
3. Το ελάφι τρώει χόρτα, φύλλα και κλαδάκια, που βρίσκονται και τον χειμώνα, έστω
   λιγότερα. Δεν χρειάζεται να κοιμηθεί· ψάχνει τροφή.

### Παράδειγμα 2: Ο λύκος κινδυνεύει να εξαφανιστεί από πολλά μέρη. Κάποιοι κτηνοτρόφοι όμως φοβούνται για τα πρόβατά τους. Πρέπει να τον προστατέψουμε;

1. Ο λύκος τρώει ελάφια και αγριογούρουνα. Αν χαθεί, αυτά πληθαίνουν πολύ και
   τρώνε τα νεαρά δέντρα και τα χωράφια. Η φύση χάνει την ισορροπία της.
2. Ο κτηνοτρόφος έχει κι αυτός δίκιο: ένα πρόβατο που χάνεται είναι η δουλειά
   του.
3. Υπάρχουν τρόποι να ζήσουν και οι δύο: δυνατά τσοπανόσκυλα δίπλα στο κοπάδι,
   καλές μάντρες τη νύχτα, και αποζημίωση όταν ο λύκος κάνει ζημιά. Έτσι
   προστατεύεται ο λύκος χωρίς να χάνει ο βοσκός.

## Ερωτήσεις

1. Πώς λέγονται τα ζώα που εξημέρωσε ο άνθρωπος, όπως η αγελάδα και η κότα;
   - Κατοικίδια
   - Αγρίμια
   - Αμφίβια
   - Θαλασσινά
2. Από ποιο ζώο παίρνουμε μαλλί για πλεκτά;
   - Από το πρόβατο
   - Από την κότα
   - Από το γουρούνι
   - Από το άλογο
3. Ποιο ζώο πέφτει σε χειμερία νάρκη;
   - Ο σκαντζόχοιρος
   - Ο αετός
   - Το ελάφι
   - Το δελφίνι
4. Ποιο από αυτά τα ζώα ζει στο αλμυρό νερό;
   - Ο αστερίας
   - Ο κυπρίνος
   - Η πέστροφα
   - Η λιβελούλα
5. Γιατί ο βάτραχος λέγεται αμφίβιο;
   - Ζει και στο νερό και στη στεριά
   - Πηδάει πολύ ψηλά και μακριά
   - Τρώει και φυτά και ζώα
   - Αλλάζει χρώμα για να κρύβεται
6. Τι βοηθάει τα ψάρια να κολυμπούν γρήγορα;
   - Το μακρόστενο σώμα και η ουρά
   - Τα αγκάθια στην πλάτη τους
   - Τα δυνατά νύχια στα πόδια τους
   - Τα πούπουλα που τα κρατούν στεγνά
7. Σε τι χρησιμεύει στον πελεκάνο το μακρύ του ράμφος;
   - Να πιάνει ψάρια
   - Να σπάει ξηρούς καρπούς
   - Να σκάβει στο χώμα
   - Να χτίζει φωλιά στα δέντρα
8. Τι γίνεται με έναν σκύλο του σπιτιού που τον εγκαταλείπουν στον δρόμο;
   - Πεινάει και κινδυνεύει
   - Γίνεται αμέσως άγριος λύκος
   - Βρίσκει μόνος του φαγητό
   - Γυρίζει σίγουρα πίσω

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο μεγάλος ύπνος της αρκούδας τον χειμώνα;
2. Πώς προστατεύεται το χταπόδι από τα ψάρια που θέλουν να το φάνε;
3. Η τάξη του Νίκου πήγε σε μια λίμνη και σημείωσε πού είδε πέντε ζώα.

   Τι παρατήρησαν τα παιδιά σε μια επίσκεψη στη λίμνη (δικό μας παράδειγμα).

   | Ζώο | Πού το είδαν |
   | --- | --- |
   | Κυπρίνος | μόνο μέσα στο νερό |
   | Βάτραχος | στο νερό, και μετά να πηδάει στην όχθη |
   | Αγριόπαπια | να κολυμπάει και να πετάει πάνω από τη λίμνη |
   | Λιβελούλα | να πετάει πάνω από το νερό |
   | Ερωδιός | να στέκεται στα ρηχά και να ψαρεύει |

   α) Ποιο ζώο είναι αμφίβιο;
   β) Ποιο ζώο δεν βγαίνει ποτέ από το νερό;
4. Σε μια παραλία της Ζακύνθου γεννάει τα αυγά της η χελώνα καρέτα. Κάποιοι θέλουν να βάλουν εκεί ξαπλώστρες και δυνατά φώτα τη νύχτα. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-3/environment/animals-of-our-place
