# Συνώνυμα και αντίθετα

> Λέξεις που λένε το ίδιο, και λέξεις που λένε το ανάποδο.

Γλώσσα, Β΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-2/language/synonyms-opposites

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις συνώνυμα: λέξεις που λένε το ίδιο, όπως «ωραίος» και «όμορφος».
- Να βρίσκεις αντίθετα: λέξεις που λένε το ανάποδο, όπως «ανοίγω» και «κλείνω».
- Να φτιάχνεις αντίθετα με το α- ή το ξε- μπροστά: τυχερός, άτυχος.
- Να ελέγχεις ότι το συνώνυμο ταιριάζει στην πρόταση και δεν αλλάζει το νόημα.

## Δύο λέξεις, το ίδιο πράγμα

&#x20;Η Άννα έχει ένα **ωραίο** λουλούδι.

&#x20;Η Άννα έχει ένα **όμορφο** λουλούδι.

Άλλαξε μία λέξη, αλλά το νόημα έμεινε **ίδιο**. Αυτές λέγονται **συνώνυμα**.

- αυτοκίνητο = αμάξι
- σκύλος = σκυλί

Και: αρχίζω = ξεκινάω, θυμωμένος = νευριασμένος.

## Δύο λέξεις, ανάποδα

&#x20;Ο Γιάννης είναι **χαρούμενος**.  Ο Γιάννης είναι **λυπημένος**.

Το νόημα γύρισε **ανάποδα**. Αυτές λέγονται **αντίθετα**.

- μέρα
- νύχτα
- ανεβαίνω
- κατεβαίνω
- ζεστός
- κρύος

Και: μεγάλος — μικρός, ανοίγω — κλείνω, μπαίνω — βγαίνω.

> **Κλειδί**
>
> **Συνώνυμα**: λένε **το ίδιο**. **Αντίθετα**: λένε **το ανάποδο**.
>
> Βάλε τη μία λέξη στη θέση της άλλης. Το νόημα έμεινε ίδιο ή γύρισε ανάποδα;

## Αντίθετα με ένα κομματάκι μπροστά

- κουμπώνω → **ξε**κουμπώνω
- κλειδώνω → **ξε**κλειδώνω

Με το **α-**: τυχερός → **ά**τυχος, χρήσιμος → **ά**χρηστος. Εδώ άλλαξε λίγο και το τέλος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συνώνυμα ή αντίθετα;*

> **Πρόσεχε**
>
> «Ο **μεγάλος** μου αδερφός» έχει περισσότερα χρόνια. «Ο **ψηλός** μου αδερφός» λέει κάτι άλλο, και το αντίθετο εδώ είναι ο **μικρός**, όχι ο «κοντός».
>
> Πριν αλλάξεις λέξη, διάβασε όλη την πρόταση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες ένα συνώνυμο για το «αρχίζει» στην πρόταση «Το μάθημα αρχίζει στις οκτώ.»

1. Δοκίμασε: «Το μάθημα **ξεκινάει** στις οκτώ.»&#x20;
2. Το νόημα έμεινε ίδιο. Το **ξεκινάει** είναι συνώνυμο.

### Παράδειγμα 2: Γράψε την πρόταση ανάποδα: «Η Ελένη ανοίγει την πόρτα και μπαίνει μέσα.»

1. &#x20;ανοίγει → **κλείνει**, μπαίνει → **βγαίνει**, μέσα → **έξω**.
2. **Η Ελένη κλείνει την πόρτα και βγαίνει έξω.**

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πες το ανάποδα*

## Ερωτήσεις

1. Ποια λέξη είναι συνώνυμο του «αρχίζω»;
   - ξεκινάω
   - τελειώνω
   - τρέχω
   - σταματάω
2. Ποιο είναι το αντίθετο του «ανοίγω»;
   - κλείνω
   - ξανανοίγω
   - μπαίνω
   - ξεκινάω
3. Τι είναι οι λέξεις «μπαίνω» και «βγαίνω»;
   - Αντίθετα
   - Συνώνυμα
   - Η ίδια λέξη
   - Δεν έχουν σχέση
4. «Ο μεγάλος μου αδερφός πάει στην Ε΄ τάξη.» Τι σημαίνει εδώ το «μεγάλος»;
   - Έχει περισσότερα χρόνια από μένα.
   - Είναι πιο ψηλός από μένα.
   - Είναι πιο δυνατός από μένα.
   - Φοράει μεγάλα ρούχα.
5. Ποιο ζευγάρι είναι συνώνυμα;
   - αυτοκίνητο — αμάξι
   - ζεστός — κρύος
   - μέρα — νύχτα
   - πάνω — κάτω
6. Ποιο είναι το αντίθετο του «χρήσιμος»;
   - άχρηστος
   - χρήσιμα
   - καλός
   - μεγάλος
7. Συμπλήρωσε με το αντίθετο: «Το ποτήρι δεν είναι γεμάτο. Είναι …»
   - άδειο
   - μισό
   - σπασμένο
   - κρύο
8. «Η θάλασσα σήμερα είναι ήρεμη.» Ποια λέξη μπαίνει στη θέση του «ήρεμη» και λέει το ίδιο; {{water}}
   - ήσυχη
   - ταραγμένη
   - αλμυρή
   - μπλε
9. Η μαμά βίδωσε καλά το καπάκι στο βάζο με το μέλι. Για να πάρεις μέλι, πρέπει να το … {{honey}}
   - ξεβιδώσεις
   - ξαναβιδώσεις
   - αβιδώσεις
   - βιδώσεις
10. «Η τσάντα μου είναι ελαφριά.» Ποια λέξη λέει το ανάποδο του «ελαφριά» σε αυτή την πρόταση; {{schoolBag}}
   - βαριά
   - μικρή
   - γεμάτη
   - άδεια

## Ασκήσεις

1. Γράψε το αντίθετο της λέξης «ψηλός».
2. Γράψε ένα συνώνυμο για το «κοιτάζω» στην πρόταση «Κοιτάζω τα αστέρια.» {{star}}
3. Βάλε ένα κομματάκι μπροστά και φτιάξε το αντίθετο: «ντύνω την κούκλα».
4. Γράψε την πρόταση ανάποδα: «Ο Πέτρος ανεβαίνει αργά τη σκάλα.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-2/language/synonyms-opposites
