# Ο πολιτισμός: μνημεία και ζωή άλλοτε

> Μνημεία, αντικείμενα στο μουσείο, γιορτές και πανηγύρια: πώς ζούσαν οι παλιοί.

Μελέτη Περιβάλλοντος, Β΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-2/environment/culture-then-and-now

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις μνημεία από παλιά: ναό, κάστρο, αρχοντικό, καλντερίμι, βρύση.
- Να εξηγείς τι βρίσκουμε σε ένα λαογραφικό μουσείο.
- Να ταιριάζεις παλιά αντικείμενα με τον τεχνίτη που τα έφτιαξε.
- Να συγκρίνεις τη ζωή άλλοτε και σήμερα: τι άλλαξε και τι έμεινε ίδιο.

## Μνημεία από παλιά

Οι άνθρωποι που έζησαν πριν από εμάς άφησαν **μνημεία**. Μας δείχνουν πώς ζούσαν.

- **Ναός**: στο Σούνιο, πάνω σε βράχο, οι αρχαίοι έχτισαν ναό για τον Ποσειδώνα, τον θεό της θάλασσας.
- **Κάστρο**: τα γερά του τείχη προστάτευαν τους κατοίκους από τους εχθρούς. Το βράδυ οι πύλες έκλειναν.
- **Αρχοντικό**: μεγάλο, όμορφο σπίτι ενός πλούσιου, χτισμένο από τους καλύτερους μαστόρους.
- **Καλντερίμι**: δρόμος στρωμένος με πέτρες.
- **Βρύση** στην πλατεία: από εκεί κουβαλούσαν νερό στο σπίτι.

*Το κάστρο του Μολύβου, στη Λέσβο. Χτίστηκε πριν από πολλά χρόνια, για να προστατεύει την πόλη. Τα σπίτια χτίστηκαν από κάτω του, κοντά στα τείχη.*

## Στο λαογραφικό μουσείο

Στο **λαογραφικό μουσείο** βλέπεις πράγματα της καθημερινής ζωής από παλιά: σκεύη της κουζίνας, μια ξύλινη κούνια για το μωρό, **παραδοσιακές φορεσιές** για τις γιορτές.

Κάθε παλιό αντικείμενο **λέει μια ιστορία**. Πολλά τα έφτιαχναν **με το χέρι** τεχνίτες του χωριού.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος το έφτιαξε;*

## Πανηγυράκι γίνεται

Στο **πανηγύρι** ο κόσμος μαζεύεται στην πλατεία. Τρώνε, τραγουδούν, χορεύουν.

&#x20;Οι μουσικοί παίζουν **παραδοσιακά όργανα**: τη **λύρα**, το **νταούλι**, τη **φλογέρα**.

> **Κλειδί**
>
> Πώς ζούμε, πώς χτίζουμε, τι φτιάχνουμε, πώς γιορτάζουμε: όλα αυτά είναι ο **πολιτισμός** μας.
>
> Κάθε τόπος έχει **τα δικά του** τραγούδια, χορούς και πανηγύρια.

## Τι άλλαξε, τι έμεινε

- **Άλλαξε**: το νερό έρχεται με σωλήνες στο σπίτι. Δεν το κουβαλάμε από τη βρύση της πλατείας.
- **Άλλαξε**: οι δρόμοι στρώθηκαν με άσφαλτο, για τα αυτοκίνητα.
- **Έμεινε**: γιορτάζουμε ακόμα με τραγούδια και χορούς.
- **Έμεινε**: έχουμε ακόμα πήλινα σκεύη στην κουζίνα.

> **Πρόσεχε**
>
> Τα μνημεία δεν ξαναχτίζονται. Δεν γράφουμε πάνω τους και δεν παίρνουμε πέτρες για ενθύμιο.

> **Θυμήσου**
>
> Μνημεία, μουσεία, παλιά αντικείμενα και πανηγύρια μάς λένε **πώς ζούσαν οι παλιοί**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί στα παλιά χωριά η βρύση ήταν στη μέση της πλατείας;

1. &#x20;Τα σπίτια δεν είχαν σωλήνες με νερό.
2. Μία βρύση στη μέση έφτανε για **όλο** το χωριό. Όλοι πήγαιναν εκεί με τις στάμνες τους.

### Παράδειγμα 2: Η Ελένη βρίσκει στο σπίτι της γιαγιάς μια παλιά πήλινη κανάτα. Πώς θα μάθει την ιστορία της;

1. &#x20;Ρωτάει τη γιαγιά: ποιος την έφτιαξε, πότε, σε τι χρησίμευε.
2. Κοιτάζει το υλικό: είναι **πηλός**. Άρα την έφτιαξε ένας **αγγειοπλάστης**.

## Ερωτήσεις

1. {{castle}} Σε τι χρησίμευε ένα κάστρο παλιά;
   - Προστάτευε τους κατοίκους
   - Ήταν σχολείο για τα παιδιά
   - Ήταν μουσείο
   - Ήταν λιμάνι για πλοία
2. {{temple}} Σε ποιον θεό έχτισαν οι αρχαίοι τον ναό στο Σούνιο;
   - Στον Ποσειδώνα
   - Στον Αίολο
   - Στον Ήφαιστο
   - Στον Ερμή
3. Τι είναι το καλντερίμι;
   - Δρόμος στρωμένος με πέτρες
   - Ένα μουσικό όργανο
   - Ένα παλιό κάστρο
   - Μια παραδοσιακή φορεσιά
4. Τι βλέπεις σε ένα λαογραφικό μουσείο;
   - Αντικείμενα της ζωής από παλιά
   - Ζωντανά ζώα
   - Καινούργια παιχνίδια για αγορά
   - Αστέρια και πλανήτες
5. Πού υφαίνεται ένα χαλί με το χέρι;
   - Στον αργαλειό
   - Στο καμίνι
   - Στη βρύση
   - Στο κάστρο
6. Ποιος φτιάχνει κανάτες από πηλό;
   - Ο αγγειοπλάστης
   - Ο χρυσοχόος
   - Ο μαραγκός
   - Ο δημοσιογράφος
7. {{musicNote}} Ποιο είναι παραδοσιακό μουσικό όργανο;
   - Η λύρα
   - Η κασέλα
   - Ο αργαλειός
   - Η κανάτα
8. Τι έμεινε ίδιο από τα παλιά χρόνια ως σήμερα;
   - Γιορτάζουμε με τραγούδια και χορούς
   - Κουβαλάμε νερό από την πλατεία
   - Όλοι οι δρόμοι είναι με πέτρες
   - Οι πύλες κλείνουν κάθε βράδυ

## Ασκήσεις

1. {{castle}} Πες ένα μνημείο από παλιά.
2. Ποιος τεχνίτης φτιάχνει δαχτυλίδια και σκουλαρίκια;
3. {{musicNote}} Πες δύο παραδοσιακά όργανα που ακούς στα πανηγύρια.
4. {{tap}} Πες ένα πράγμα που άλλαξε από τα πολύ παλιά χρόνια ως σήμερα, και ένα που έμεινε ίδιο.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-2/environment/culture-then-and-now
